انسانها در زندگی بهدنبال آسایش و آرامش هستند. اما چه چیزهایی آسایش و آرامش آدمیان را بههم میزند؟ موانع برقراری آسایش و آرامش چیست؟ اهلبیت (ع) به این پرسش پاسخ دادهاند. امام حسن عسکری (ع) در یک حدیث فرمودهاند: «أقلُّ النَاسِ رَاحه الحَقودُ: ناآرامترین مردم و کمآسایشترین آنها، کینهتوز است.» (تحفالعقول عنآلالرسول علیهمالسلام، ص۴۸۸ * بحارالانوار، ج۷۸، ص۳۷۳)
امام یازدهم (ع) در این حدیث اخلاقی، یکی از عوامل بزرگ کم شدن آرامش و کاهش آسایش مردم را آموزش دادهاند. در جمله «أقلُّالنَاسِ» کلمه اقل، صیغه افعل تفضیل است و به معنای کمترین میباشد. «أقلُّ النَاسِ رَاحه» کمترین مردم در راحتی را گزارش میکند. زمانی که کسی دربین مردم کمترین آرامش را دارد، یعنی ناآرامترین مردم است. «راحه» در این جمله به معنای آرامش و آسایش و خوشی و آسودگی است.
کمترین مردم در آسایش و کمبهرهترین افراد در راحتی کیست؟ امام حسن عسکری (ع) در یک کلمه، چنین شخصی را معرفی کردهاند. کمبهرهترین انسانها در آسایش و آرامش، «حَقود» است. حِقد با کسره حاء مصدر است و به معنای کینهتوزی و کینهورزی و کینه کسی را در دل داشتن و خشم نسبتبه دیگری و دشمنی دیگری را به دل گرفتن است.
«حَقود» صیغه مبالغه است و همین کار را با مبالغه و زیادی میرساند. مطابق این حدیث، آلودگی به صفت بد و رذیلت اخلاقی «حقد»، حتی کم آن هم زندگی را بر انسان تباه میکند و کینهورزی زیاد، ضرر و خطر بیشتری دارد.
آدم بسیار کینهتوز همواره در صدد کینهورزی به دیگران است و پیوسته در فکر ضربهزدن به افرادی است که کینه آنان را به دل دارد. کینهورزی، هم آسایش و آرامش کینهورز را به کمترین حد آن میرساند و هم سبب اقدام بر ضرر زدن و برهم زدن آسایش و آرامش آن فردی است که کینهاش را در دل دارد، بنابراین راه رسیدن به آسایش و آرامش فردی، پاکسازی درون و دل خویش از کینه اشخاص حقیقی و حقوقی است.
شخص کینهتوز از کمترین آسایش و آرامش برخوردار است و درواقع خودش با کینهورزی، آسایش و آرامش خود را برهم زده است. کینهورز همواره ناآرام است و میخواهد عقدههای درون خویش را در عمل نمایان سازد و بر همین اساس، هرگز راحت و آرام نیست.
آسایش کینهتوزان از همه مردم کمتر است و حقد، سبب پیدایش عقاید و رفتار انحرافی در روابط اجتماعی است. حقود، سلامت روانی ندارد و کینهورزیاش، مانع گفتار و رفتار سالم در جامعه است. آدم کینهای را مردم از گفتار و رفتارش که نشاندهنده کینهورزی اوست، میشناسند و از چشم بستگان و آشنایان میافتد.
برخی آدمها براساس خودخواهی و شهوت و غضب بهدلیل مسائل و موضوعات بسیار کوچک و بیاعتبار، کینه دیگران را به دل میگیرند؛ این کینهجویان، آرامش و آسایش خود و دیگران را در جامعه بههم میزنند. امام حسن عسکری (ع) در حدیث بالا، با تبیین نقش منفی حقد در زندگی انسانها، آنها را از کینهجویی بازداشتهاند.