هر سطل زباله در خانه، نقطه شروع همان مسیری است که در نهایت به حوضچههای پر از شیرابه (گندابه) ختم میشود.
محبوبه عظیم زاده | شهرآرانیوز؛ وقتی پا به محل دفن زباله میگذاریم، اولین چیزی که میبینیم، تودههای بزرگ اجسام و اشیا و موادی است که زمانی بخشی از زندگی روزمره ما و انتخاب هایمان بودهاند. کیسههای خرید، باقیمانده غذا، بطریها و هزاران چیز دیگر که حالا کنار هم تلنبار شدهاند. اما زیر این تودهها، اتفاق دیگری در جریان است.
زبالهها فقط روی هم جمع نمیشوند، بلکه رطوبت پس میدهند، تجزیه میشوند و مایعی تیره و آلوده شکل میگیرد که به آن شیرابه، و در اصطلاحی دقیق تر، گندابه میگویند. رد این مایع را میشود در میان تودههای زباله دید. مسیری که یادآوری میکند دور انداختن زبالهها پایان ماجرا نیست.
چیزی که از خانه ما بیرون میرود، ممکن است مدتها بعد، در جای دیگری از شهر و طبیعت، اثر خودش را نشان دهد. ما، در این شماره، از ابعاد مخاطره آمیز این مسئله برای محیط زیست صحبت کردهایم که آگاهی از آن برای هر شهروند ضرورت دارد. ضمن آن، در گفتوگو با مهندس مسعود رضوی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری مشهد، وضعیت تولید زباله، تولید گندابه و بحران ظرفیت موجود را، در شهر مشهد، بررسی کردهایم. آن هم با یک نگاه مبتنی بر آمار و ارقام.
ماجرای یک مایع تیره، بدبو و بسیار آلوده
گندابه، مایعی تیرهرنگ و بدبو است که از تجزیه مواد آلی زباله و عبور رطوبت از میان توده زباله تولید میشود. غلیظترین و آلودهترین نوع پساب موجود در چرخه مدیریت شهری است و ترکیبی خطرناک از مواد آلی در حال تجزیه، فلزات سنگین، نمکها و میکروارگانیسمهای بیماریزا دارد.
مسئله کنترل رطوبت زباله
هرچه رطوبت زباله بیشتر باشد، حجم گندابه تولیدی نیز بیشتر میشود؛ به همین دلیل، کنترل رطوبت زباله مهمترین راهکار کاهش این بحران است.
چرا گندابه قابل تصفیه نیست؟
سامانههای تصفیه فاضلاب شهری برای پذیرش آلودگیای در حد چند صد میلیگرم بر لیتر طراحی شدهاند؛ در حالی که آلودگی گندابه دهها برابر بیشتر است.
ورود مستقیم گندابه به شبکه فاضلاب شهری میتواند فرآیند تصفیه بیولوژیکی تصفیهخانهها را از کار بیندازد.
یک راهکار موقت و پرهزینه
اتفاقی که اکنون برای مدیریت زباله و گندابه در مشهد رخ میدهد، نگهداری گندابه در حوضچههای مجهز به لایه ژئوممبران (لایهای عایق که نقش ایزوگام را برای خاک ایفا میکند و از نفوذ گندابه به داخل آن جلوگیری میکند) و سپس تبخیر تدریجی آن زیر نور خورشید است؛ فرایندی پرهزینه که تنها یک راهکار موقت بهشمار میرود. به همین دلیل، مدیریت تولید زباله و تفکیک از مبدأ، یعنی همان خانههای ما، همچنان بهترین راهحل است.
بحران اتمام ظرفیت
اکنون ظرفیت حوضچههای ذخیره مشهد، با این حجم از رطوبت زباله شهری، بهسرعت در حال تکمیل شدن است و نیازمند یک راهحل فوری زیرساختی است. همکاری شهروندان نیز لازم است تا با کاهش تولید زباله، قدم بزرگی در کاهش تولید گندابه بردارند.
مسیر حرکت تا محل دفن پسماند
- تولید پسماندهای آلی مانند پوست میوه، مواد غذایی و تفاله چای بدون آبگیری، در منزل
- انتقال به خودروهای حمل پسماند و ذخیره بخشی از آن در مخزن نگهداری گندابه خودرو
- انتقال به ایستگاههای میانی یا کارخانههای کمپوست، ذخیره در سپتیکها (مخازن) و سپس انتقال با تانکر به حوضچههای تبخیری گندابه
- جدا شدن گندابه از توده زباله در محل دفن بر اثر فشار لایهها و ورود آن به حوضچههای تبخیری گندابه
منشأ اصلی رطوبت زبالههای شهری
- مواد آلی مانند پوست میوه، بقایای غذا و سبزیجات
- تفالههای چای و منسوجات خیس و آبگیرینشده
زباله در مشهد در یک نگاه
۲۰۰۰ تن
زباله تولیدی روزانه در شهر مشهد
بیش از ۷۰ درصد
سهم مواد آلی از کل زبالهها
بیش از ۷۰ درصد
رطوبت تقریبی مواد آلی
بیش از ۱۲۰۰۰۰ لیتر در روز
روزانه بیش از ۱۲۰ هزار لیتر گندابه از زباله شهر مشهد به حوضچههای نگهداری منتقل میشود.
معضلی به اسم تفاله چای
تفالههای چای یکی از منابع تولید گندابه است. بسیاری از ما تفاله چای را بدون آبگیری داخل سطل زباله میریزیم، غافل از اینکه رطوبت آن مستقیماً وارد زبالهها میشود و حجم زیادی گندابه تولید میکند.
۱۲ تن
برآورد میشود روزانه بیش از ۱۲ تن تفاله چای مرطوب در پسماندهای شهر مشهد دورریخته میشود.
همه واحدها بر حسب میلیگرم بر لیتر است.
نکته: آلودگی گندابه بیش از ۶۰ هزار برابر آب آشامیدنی و بیش از ۱۵۰ برابر فاضلاب شهری معمولی است و سامانههای استاندارد توان تصفیه گندابهها را با این حجم آلودگی ندارند.
***
۱۲ عدد
تعداد حوضچههای ذخیره
۱۲ میلیارد تومان
هزینه تهیه و تجهیز هر حوضچه شیرابه با ظرفیت ۲۰ هزار متر مکعب به لایههای عایق ژئوممبران.
بیش از ۳۰۰ هزار متر مکعب
ظرفیت کل حوضچهها
بیش از ۱۲۰ هزار متر مکعب
حجم حوضچههای پر شده
***
مخاطرات زیستمحیطی
خاک
- ورود ترکیبات سمی و فلزات سنگین به لایههای زیرین زمین
- تغییر ساختار خاک برای مدت طولانی
- از بین رفتن باروری خاک برای کشاورزی در سالیان طولانی
آیا پاکسازی خاک ممکن است؟
خیر؛ این کار بسیار دشوار، پرهزینه و در بسیاری موارد غیرقابلبازگشت است.
آبهای زیرزمینی
- در صورت نفوذ گندابه به زمین، این مایع آلوده و سمی میتواند به سفرههای آب زیرزمینی راه پیدا کند.
- این آلودگی منابع آب شرب و کشاورزی منطقه را در معرض خطر جدی قرار میدهد و جبران آن سالها زمان میبرد.
- به همین دلیل، همه حوضچههای گندابه باید با لایههای محافظ ژئوممبران ساخته و بهطور مستمر پایش شوند.
گیاهان
- غلظت بالای نمکها و مواد سمی موجود در گندابه، رشد گیاهان اطراف مناطق آلوده را مختل میکند.
- باعث از بین رفتن پوشش گیاهی و کاهش تنوع زیستی منطقه میشود.
- بازسازی پوشش گیاهی در مناطق آلوده به گندابه، فرایندی طولانی و پرهزینه است.
حیوانات
- حیواناتی که بهطور مستقیم یا از طریق آب و خاک آلوده با گندابه تماس پیدا میکنند، در معرض مسمومیت و بیماریهای جدی هستند.
- این آلودگی میتواند وارد زنجیره غذایی شود و بهتدریج سلامت اکوسیستم منطقه را تهدید کند.
- حیوانات اهلی و دامهای نزدیک به مناطق دفن نیز در معرض خطر مستقیم تماس با گندابه قرار دارند.
انسانها
بیماریهای گوارشی و عفونی:
میکروارگانیسمهای بیماریزای موجود در گندابه میتوانند از طریق آب یا خاک آلوده به انسان منتقل شوند و بیماریهای گوارشی و عفونی ایجاد کنند.
مسمومیت با فلزات سنگین و مشکلات تنفسی:
تماس طولانیمدت با مناطق آلوده به گندابه، خطراتی مانند مسمومیت با فلزات سنگین و مشکلات تنفسی ناشی از بوی نامطبوع را بههمراه دارد.
وظیفه ما چیست؟
کاهش رطوبت مواد آلی
تا حد امکان، پیش از ریختن زبالههای آلی در کیسه زباله، آنها را در معرض نور خورشید و هوا قرار دهیم تا رطوبتشان کاهش یابد.
نکته: در صورت خشک شدن پوست میوهها و صیفیجات، میتوانیم آنها را به ایستگاههای تفکیک یا خودروهای بازیافت آنلاین تحویل دهیم.
آبگیری پسماندهایی مانند تفاله چای و قهوه
پیش از دور ریختن تفاله چای، آب اضافه آن را کاملا بگیریم تا رطوبت وارد سطل زباله نشود.
نکته: کاهش رطوبت زباله از مبدأ (خانههای ما)، حجم گندابه تولیدی را مستقیما کم میکند و فشار این بحران را نیز کاهش میدهد.
تفکیک زبالهتر و خشک
زبالهتر را از زباله خشک و قابل بازیافت جدا کنیم تا رطوبت وارد چرخه دفن و تولید گندابه نشود.
نکته: هر سطل زباله در خانه، نقطه شروع همان مسیری است که در نهایت به حوضچههای پر از گندابه ختم میشود.
درخواستی از همه مردم
بر کسی پوشیده نیست که خانواده، بهعنوان اولین و مهمترین جامعهای که فرد در آن حضور دارد، مهمترین نقش را در جا افتادن یک مفهوم و فرهنگسازی مربوط به آن ایفا میکند. در زمینه تولید هرچه کمتر زباله و بهتبع آن گندابه نیز، هر رفتار سادهای که در سطح خانواده آموزش داده شود، در مقیاس شهری به کاهش محسوس و واقعی تولید گندابه کمک میکند و به هیچوجه بیثمر نیست. پس تا میتوانیم باید:
خانوارها را به تفکیک زبالهتر و خشک از مبدأ تشویق کنیم؛ بهطور ویژه، با هدف کاهش تولید گندابه، تفالههای چای را آبگیری و بطریها را کاملا تخلیه کنیم.
این آگاهی را به اطرافیان خود منتقل کنیم.
ارسال نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تائید توسط شهرآرانیوز در سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی توهین و افترا باشد منتشر نخواهد شد.
