سماور

در یکی از صبح‌های پاییزی مشهد، به میان کارگاه‌های سماورسازی در محدوده رسالت و سیس‌آباد رفتیم؛ کوچه‌هایی که به «خیابان سماورسازان» معروف‌اند و هنوز صدای ساخت دستی سماور در آن‌ها شنیده می‌شود. بسیاری از این کارگاه‌ها نسل‌به‌نسل اداره می‌شوند و سماورسازی برای صاحبانشان، شغلی پدری و بخشی از هویت خانوادگی است. کارگاه‌ها معمولاً کوچک‌اند و با سه یا چهار کارگر فعالیت می‌کنند و بخش زیادی از مراحل تولید همچنان به شیوه سنتی و دستی انجام می‌شود. اما این روزها گرانی ورق مس و ورق برنج، هزینه تولید را بالا برده است. افزایش هزینه‌های تولید در کنار ورود چای‌سازهای برقی، بازار سماور سنتی را از رونق انداخته است. سماورهای کوچک از حدود ۱۰ میلیون تومان قیمت دارند و با افزایش ظرفیت، به ازای هر لیتر حدود ۲ میلیون تومان به قیمت آن افزوده می‌شود. به کارگیری اتباع در این کارگاه‌ها امری عادی است. رعایت اصول ایمنی به خصوص در بخش آبکاری نیز خیلی جدی گرفته نمی‌شود و به همین دلیل مسئولان کارگاه‌ها اجازه عکاسی از این بخش را به عکاس شهرآرانیوز ندادند. این گزارش تصویری، روایت کارگاه‌هایی است که میان سنت، گرانی و بازار کم‌رونق، همچنان به کار ادامه می‌دهند.

صنعتگران سماورسازی از کسادی بازار می‌گویند و کم‌رونقی هنری که کار دست است و طرح‌هایی که روی بدنه سماور می‌نشیند و هرصبح پیش از اینکه لذت قل‌زدن آب خواب را کم‌کم از چشم بگیرد، نگاه را غرق تماشا می‌کند.

بعضی از کار‌ها را افراد آنقدر انجام می‌دهند که برایشان یک کار عادی شده است در حالی که ممکن است آن کار برایشان مضر باشد. استفاده دوباره از آب کتری و سماور یکی از همین کارهاست که خیلی مضر است.

حسین شاد با ۴۶ سال تجربه در حوزه تعمیر سماور، می‌گوید تمام هم‌صنفی‌هایش پیرمرد هستند.