ابزارهای کنترل فساد

عوامل مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، قانونی و اداری در بروز فساد مؤثرند.
ساختار سیاسی و اجرا نشدن اصل تفکیک قوا، اعمال‌نفوذ اصحاب قدرت، باندبازی سیاسی، ایجاد رانت و ویژه‌خواری و زد‌وبندهای سیاسی، دخالت بیش‌ازحد دولت و ایجاد انحصار از عوامل سیاسی بروز فساد است.
ناکارآمدی ساختار اداری و دستگاه‌های نظارتی و نبود نظام کنترل و ارزیابی عملکردها و وجود دستگاه‌های نظارتی موازی و خنثی‌کننده همدیگر از عوامل اداری فساد است.
فراوانی قوانین و ابهامات مقررات و دستورالعمل‌ها، تبعیض و بی‌عدالتی و فاصله طبقاتی و احساس ناامنی اقتصادی و تأمین نشدن معیشت و فقر از دیگر عوامل فساد است.
عوامل اجتماعی و فرهنگی فساد شامل سست شدن باورهای مذهبی، کم‌رنگ شدن تقید به ارزش‌های اخلاقی، از بین رفتن قبح فساد در جامعه و جابه‌جایی ارزش‌هاست.
بررسی کشورهای موفق در مبارزه با فساد نشان می‌دهد که آن‌ها از ابزارهای مشابهی که در کشور ما نیز وجود دارد، استفاده کرده‌اند، ولی تفاوتی که دارد، این است که این کشورها به شکل کارآمد این ابزارها را به کار بسته‌اند.
ابزارهایی که در کشورهای موفق استفاده شده شامل موارد ذیل است:
1-تصویب قوانین و مقررات ضد فساد؛ در ایران بیشترین و شدیدترین قوانین مبارزه با فساد را داریم ولی نبود اجرای دقیق و قاطع و اجرای تبعیض‌آمیز و رنگ و صبغه‌ سیاسی دادن به آن، عملا این مجموعه قوانین خوب را بی‌اثر کرده است.
2-ایجاد نهادهای نظارتی کارآمد؛ در ایران بیشترین نهاد نظارتی وجود دارد و سازمان‌ها و واحدهای مختلف مشغول نظارت و بازرسی هستند، ولی یک نمونه نشان می‌دهد که چقدر این سازمان‌ها ناکارآمدند. حقوق‌های نجومی؛ درحالی‌که سال‌های طولانی برخی از مدیران حقوق و مزایای نجومی دریافت می‌کردند، به‌یک‌باره پس از افشای فیش حقوقی یکی از دریافت‌کنندگان حقوق و مزایای نجومی در فضای مجازی، همه‌ سازمان‌ها به تکاپو افتادند که جلو این فاجعه کشف‌شده را بگیرند، ولی هیچ‌کس از این سازمان‌های عریض و طویل نپرسید که در این سال‌ها کجا بودید و چه می‌کردید؟ و چرا از یک تخلف آشکار و امر غیرمنصفانه و غیرعادلانه که در پرداخت‌های هر سازمان انعکاس دارد، جلوگیری نکردید؟
3-اســــتقرار نظـــام قضایی مســـتقل و غیرسیاسی
4-آزادی اطلاعات؛ مهم‌ترین عامل از بین بردن فساد، گردش آزاد اطلاعات و شفافیت است. شفافیت در جامعه هر چه بیشتر باشد، فساد کمتر است. از مهم‌ترین و مؤثرترین عوامل مبارزه با فساد، وجود مطبوعات آزاد به‌عنوان مهم‌ترین رکن دموکراسی است.
وضع قوانین حامی مطبوعات آزاد و از همه مهم‌تر اجرای این قوانین، رکن اصلی مبارزه با فساد است. کسانی که ادعای مبارزه با فساد را دارند، اگر در ادعایشان صادق‌اند، باید از آزادی مطبوعات دفاع کنند تا اصحاب مطبوعات بدون لکنت زبان بتوانند فساد اصحاب قدرت را افشا کنند.
5-حمایت از افراد افشاگر فساد یا اصطلاحا سوت‌زن (whistleblower) و افشا نشدن هویت افشاگر فساد و تعیین مجازات برای کسانی که نام افشاگر را فاش می‌کنند.