برگزاری رویداد هفته هنر و ظرفیت های آن برای ارتقای هنر مشهد | تبدیل شهر به صحنه هنر

رادمنش | شهرآرانیوز؛ «آرت ویک» (Art Week) یا هفته هنر (که ممکن است زمان آن بیشتر از یک هفته باشد) به رویدادی گفته می‌شود که تمرکزش بیشتر بر هنر‌های تجسمی است و در بازه‌ای مشخص در یک شهر و با همکاری شماری از گالری‌ها و گاه مؤسسات فرهنگی و هنری و مکان‌های مرتبط برگزار می‌شود. این رویداد می‌تواند حتی به یک جشنواره شهری سالانه هم تبدیل بشود.

آرت ویک را این طور نیز تعریف کرده‌اند: «لحظه‌ای متمرکز» که اکوسیستم هنری یک شهر (گالری ها، موزه ها، استودیوها، هنرمندان و نهاد‌های فرهنگی) با هم هماهنگ می‌شوند تا حیاتی بودن، تنوع و دستاورد‌های صحنه هنری معاصر خود را به نمایش بگذارند و مخاطب عام و متخصص را دعوت به حضور و تماشا کنند.

در برخی موارد، هفته هنر یک رویداد سالانه شهری با برنامه‌های متعدد (نمایشگاه ها، تور‌های گالری، گفت وگوها، کارگاه‌ها و پروژه‌های عمومی) است. نمایش و تقویت صحنه هنری محلی، فراهم آمدن امکان دسترسی و مشارکت عمومی، ایجاد بستری برای تولید و همکاری، ارتقای جایگاه شهر-مقصد هنری، کمک به اقتصاد هنر و مسائل آموزشی را از اهداف اصلی هفته هنر برشمرده‌اند.

تجربه‌های موفق جهانی شهر‌های میزبان آرت ویک مانند میامی، سئول، سنگاپور، برلین و دبی می‌گوید برگزاری چنین رویدادی -در صورت داشتن استاندارد‌های لازم و استمرار و در نهایت رسیدن به درجه‌ای از اعتبار و مقبولیت- می‌تواند به عنوان ابزار قدرتمندی برای برندینگ شهری عمل کند و مزایای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی ملموسی برای شهر میزبان داشته باشد.

در این گزارش، با محمدجعفر پاکروان که نقاشی هایش در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی در چند شهر داخل و خارج از کشور به نمایش درآمده و تجربه گالری گردانی نیز دارد و نجمه امینی، نقاش و مدیر و مؤسس گالری هنگام صحبت کرده‌ایم که در ادامه می‌آید.

نیروی انسانی خوش فکر و پیشرو می‌تواند هفته هنر مشهد را برپا کند

محمدجعفر پاکروان در ابتدا و درباره سابقه و تجربه جهانی برپایی هفته هنر و چرایی و فلسفه برگزاری آن می‌گوید: این رویداد از دل جریان‌های هنری، آرت فرها* و حراجی‌ها شکل گرفته است. در واقع این ضرورت پیدا شد که در یک بازه زمانی مشخص تمامی این اتفاقات یکپارچه شود.

شروع این رویداد را می‌شود از سال ۱۹۷۰ و از آرت بازل سوییس دانست. هفته هنر در شهر‌های دیگر دنیا مانند میامی، برلین و در لندن هم از ۲۰۰۳ برگزار می‌شود. شاید تفاوت نمونه جهانی این رویداد با ایران این باشد که در آن‌ها فشن و پرفورمنس و موسیقی هم برگزار می‌شود.

این رویداد در ایران از اواخر سال ۹۷ در تهران آغاز و امسال هم از ۳۰ مرداد تا ۳۰ شهریور برگزار شد. طبیعتا با رونق گرفتن فضا‌های فرهنگی و هنری و ایجاد چرخه اقتصادی و حجم مخاطبی که به این فضا‌ها می‌آیند ضرورت به وجود آمدن یک اکوسیستم فعال و متفاوت در فضای شهر احساس می‌شود. خوب، رویداد هفته هنر بیشتر از طرف بخش خصوصی حمایت و برنامه ریزی می‌شود.

رویکرد اصلی آن ساختن یک چتر برای یک سری فعالیت‌های هنری در یک بازه زمانی مشخص است که شامل نمایشگاه ها، ورک شاپ ها، اپن استودیو**، برنامه‌های گفت وگوی هنرمندان و ... می‌شود. بیشتر هم هنرمندان تجسمی درگیر این رویداد می‌شوند. هدف اصلی آن هم ایجاد یک جریان پویا و زنده برای رونق گرفتن هنر‌های تجسمی است.

او در ادامه درباره دیگر اثرات برگزاری هفته هنر می‌گوید: اقتصاد هنر با تمام بالا و پایین شدن‌ها و اتفاقاتی که می‌افتد همیشه روند خودش را داشته و پیش رفته است، ولی به نظر من تمرکز اصلی در چنین رویداد‌هایی ایجاد یک بستر متفاوت و جذاب است که بتوان با آن مردم و اقشار بیشتری از جامعه را به سمت چنین فضا‌هایی بکشانند.

در ادامه حتما بخوانید جزئیات نخستین جشنواره دوسالانه ملی آهنگ سازی رضوی | نغمه های رضوی در تاروپود موسیقی فاخر

ببینید، مردم ما از فضا‌های نمایش آثار هنری خیلی فاصله دارند و منجر به این شده که شناخت عمیقی هم نسبت به هنر پیدا نکنند. شاید با تبلیغات وسیع و هم صدا شدن نهاد‌های هنری این پیوند و آشنایی اتفاق بیفتد که در ادامه اش مسئله اقتصادی هم رونق پیدا می‌کند. 

این هنرمند درباره تأثیر هفته هنر بر اکوسیستم هنری شهر‌ها می‌گوید: مهم است که در نظر داشته باشیم در مورد کدام شهر و کشور صحبت می‌کنیم. در مورد ایران باید گفت وقتی این قدر سهم فضای شهری از هنر کم است یا محدود می‌شود به یک سری رویداد‌های سفارشی، طبیعتا وقتی بخش خصوصی بیاید و دست بگذارد روی این جریان و بخواهد در سطح وسیع آثار هنرمندان را معرفی کند، نتیجه بهتری هم حاصل می‌شود. 

البته به شرطی که با آن همراهی شود. پاکروان در ادامه و درباره ظرفیت‌های مشهد برای برپایی هفته هنر یادآور می‌شود: با توجه به جمعیت این شهر و شمارِ افراد علاقه‌مند به هنر و اینکه ما هنوز هم به فضای گالری‌های خصوصی نیاز داریم، جای خالی برپایی چنین رویدادی حس می‌شود. به نظر من خیلی از فضا‌های جانبی [غیر گالری ها]هم می‌توانند به کمک این رویداد بیایند و در بهتر برگزار شدن آن نقش داشته باشند. 

به طور مثال کافی شاپ‌ها -که جوانان زیادی به فضای آن علاقه و به آن‌ها رفت وآمد دارند- برند‌های دکوراسیون، دفاتر معماری معتبر و حتی برج‌های تجاری. قطعا اگر برنامه ریزی در سطح وسیع انجام شود تأثیرگذاری این رویداد بر جامعه بیشتر می‌شود و شناخت شهروندان از آن افزایش پیدا می‌کند. چندین سال پیش من ایده دوسالانه نقاشی شاهنامه را به شهرداری دادم، یک دوره هم برگزار شد، ولی متأسفانه ادامه پیدا نکرد و متوقف شد. با تکرار و استمرار است که این رویداد‌ها در حافظه مردم ثبت می‌شود و تأثیرش را می‌گذارد.

او بر این باور است که گالری‌ها «قطعا» با اجرای این برنامه همراهی می‌کنند و وجود حامی مالی هم به بهتر برگزار شدن آن کمک می‌کند. اصلی‌ترین مسئله از نظر او، مسئله نیروی انسانی خوش فکر و پیشرو و متخصص است که این جریان را برنامه ریزی و مدیریت کنند. پاکروان می‌گوید اگر این گروه تشکیل شود با تلاش و دلسوزی برای فرهنگ و هنر مشهد می‌توانند شرایط را برای برگزاری چنین رویدادی آماده کنند.

هفته هنر جایگاه شهر را در نقشه هنر معاصر جهان تقویت می‌کند

نجمه امینی درباره چرایی و فلسفه برپایی رویداد هفته هنر می‌گوید: باید به این نکته مهم در ابتدا اشاره کنیم که وقتی درباره هفته هنر صحبت می‌کنیم فقط صحبت از یک رویداد هنری نیست بلکه حرف درباره یک اکوسیستم فشرده و پایدار و گرد هم آوردن بازیگران مؤثر در فرهنگ و هنر یک شهر است. از دیدگاه من چرایی و هدف از برگزاری هفته‌های هنر را می‌توان در چند هدف خلاصه کرد:

اول هدف گذاری و نقطه تمرکز برای بازار هنر، دوم هفته هنر این امکان را فراهم می‌کند تا گالری ها، مجموعه داران، موزه‌ها و هنرمندان در یک زمان مشخص و از پیش تعیین شده به شهر‌های مختلف سفر کنند و این حتما در فرایند عرضه، تعامل، خرید و فروش و دیدن آثار هنرمندان مختلف نقش مؤثری خواهد داشت. 

سوم تبدیل شهر به صحنه هنر؛ در هفته هنر فقط فضا‌های هنری، موزه‌ها و گالری‌ها در فرایند دخیل نیستند بلکه تمامی شهر در این فرایند دخیل خواهند شد و در واقع بخش بزرگی از شهر به یک پلتفرم هنری بدل می‌شود.

چهارم تسهیل ارتباطات؛ وقتی همه متمرکز و در زمان مشخصی گرد هم آمده‌اند، فرایند ارتباط به طور مؤثری افزایش می‌یابد، فاصله‌ها کوتاه می‌شود و فضای گفت وگوی مؤثر فراهم می‌شود.

پنجم تزریق اقتصادی؛ فارغ از نقش مؤثر هفته هنر در فضای فرهنگی و هنری، این اکوسیستم را می‌توان فرصتی مغتنم برای نزدیک کردن هرچه بیشتر هنر و اقتصاد دانست.

ششم ساختن هویت شهری، اعتبار فرهنگی و هنری و جایگاه بین المللی؛ اگر نگاهی اجمالی به هفته هنر‌های بزرگ دنیا بیندازیم درمی یابیم که این رویداد‌ها به بخش بزرگی از برند فرهنگی و هنری آن شهر تبدیل شده‌اند و وجود این فرایند تأثیر مستقیم در اکوسیستم اقتصادی و گردشگردی شهر داشته است. اگر با رویکرد بلندمدت و با هدف پایدارتری بیندیشیم این رویداد می‌تواند هدف گذاری مؤثری برای سفر‌های بین المللی به آن شهر را در پی داشته باشد.

این هنرمند برپایی هفته هنر را هم بر فروش و هم بالابردن ظرفیت دیده شدن آثار هنرمندان مؤثر می‌داند و بیان می‌کند: در چنین رویداد‌هایی  تمرکز بیشتر بر شبکه سازی، تعامل مؤثر، دیده شدن و فعال کردن اکوسیستم هنری شهر است که اگر هر کدام از این‌ها درست و مؤثر عمل کند به خرید و فروش درست و اصولی ختم خواهد شد، زیرا که ماحصل فهم هنری و تعامل گسترده به تقاضای تقلا برای برخورداری و مجموعه داری خواهد رسید. تفاوت مهم هفته‌های هنری با آرت فر‌ها شاید همین امر مهم باشد که فقط تمرکز بر فروش نیست، بلکه این تنها بخشی از اهداف است.

او با اشاره به تجربیات جهانی می‌گوید: تجربه شهرهایی، چون لندن، نیویورک، میامی، پاریس و برلین نشان داده است که مهم‌ترین دستاورد هفته هنر تنها فروش آثار نیست؛ بلکه افزایش دیده شدن هنرمندان، شکل گیری تعامل‌های گسترده و ارتباطات تازه و جذب گردشگر فرهنگی و تقویت جایگاه شهر در نقشه هنر معاصر جهان است. در این میان، اقتصاد شهری نیز از حضور مخاطبان، مجموعه داران و گردشگران بهره می‌برد و هنر به بخشی از جریان عمومی زندگی شهر تبدیل می‌شود.

در ایران، اگرچه رویداد‌های هنری متعددی برگزار شده‌اند و از ظرفیت‌های بالایی برخوردار است، اما مفهوم هفته هنر هنوز به عنوان یک رویداد طبقه بندی شده و منسجم جایگاه تثبیت شده‌ای ندارد. البته رویداد ماه هنر تهران در سال ۱۴۰۴ برگزار شده بود و همچنین کمتر از یک ماه پیش این رویداد در سال ۱۴۰۵ و به همت انجمن گالری داران تهران برگزار شدند، گامی مؤثر برای شکل گیری رویداد‌های بزرگ هنری در ایران به شمار می‌آید.

در ادامه حتما بخوانید رویداد بین‌المللی «سیمرغ» به ایستگاه دوم رسید

لازم است اشاره کنم که گالری هنگام به رویداد ماه هنر تهران دعوت شد، اما با در نظر گرفتن شرایط کشور، حمل و نقل آثار به تهران و طولانی بودن بازه برگزاری (تقریبا یک ماه) از حضور در این رویداد کناره گیری کردم. شکل گیری چنین رویداد‌هایی می‌تواند فرصتی باشد برای آنکه هنر از فضای محدود گالری‌ها فراتر رود و با موزه ها، فضا‌های مستقل، دانشگاه ها، استودیو‌های شخصی، فضا‌های معماری، گردشگری و زندگی شهری پیوند بخورد.

مدیر و مؤسس گالری هنگام در پاسخ به این پرسش که هفته هنر چه تأثیری بر اکوسیستم هنری شهر‌ها دارد و چه تصویری از شهر میزبان می‌سازد، می‌گوید: این رویداد‌ها شکل می‌گیرند تا فضا‌های مختلف هنری به هم پیوند بخورند و اگر چه منسجم بودن و متمرکز بودن این فضا‌ها در جهت دهی و نقشه راه تعریف شده برای آن‌ها مؤثر است، اما فاصله میان آن‌ها در صورت دور بودن از هم موجب کشف بیشتر شهر و گشت زنی بیشتر گردشگران خواهد بود.

اگرچه در این میان باید به حمل ونقل اصولی، اطلاع رسانی محیطی، وضعیت هتل‌ها و اقامتگاه‌ها، زیرساخت‌های دیجیتال و امنیت توجه ویژه داشت. همچنین انتخاب یک هویت بصری هوشمندانه می‌تواند زیبایی وجود این رویداد در یک شهر را صد چندان کند.

پی نوشت:

*آرت فر (Art Fair) یا «نمایشگاه/بازار هنر»، رویدادی موقت و معمولا سالانه است که در آن ده‌ها گالری و گاهی هنرمندان مستقل در غرفه‌هایی کنار هم قرار می‌گیرند تا آثار هنری را به صورت متمرکز نمایش دهند و بفروشند.

** اپن استودیو (Open Studio) یا «استودیوی باز»، رویدادی است که در آن هنرمندان برای مدت محدودی (معمولا یک یا چند روز آخر هفته) درِ فضای کار شخصی خود را به روی عموم باز می‌کنند تا بازدیدکنندگان بتوانند فرایند خلق اثر، محیط کار و آثار نهایی را از نزدیک ببینند و بی واسطه از خود هنرمند خرید کنند.