تبیین جایگاه هنر از منظر رهبر شهید انقلاب

به گزارش شهرآرانیوز، رهبر شهید انقلاب یکی از معدود روحانیان و رهبران مذهبی جهان است که درباره هنر و سینما دارای نگاهی ژرف و جامع بودند. ایشان که از دوران جوانی با شعرا و هنرمندان در ارتباط بوده‌اند، در زمینه مسائل نظری زیبایی‌شناسی نیز دارای دیدگاه بوده و از همین رو در جلسات گوناگونی که با اصحاب هنر و فرهنگ داشته‌اند، به بیان و تشریح نظریات خود درباره عرصه وسیع و مهم هنر می‌پرداختند.

آنچه به طور کلی می‌توان درباره هنر در اندیشه ایشان پرداخت این است که شهید امام خامنه‌ای بیش از هرچیز به عنوان یک عالم دینی طبیعتاً به مسئله هنر دینی اهمیت می‌دادند و در پی آن به جایگاه و رسالت هنر انقلابی در جمهوری اسلامی ایران می‌پرداختند.

در کنار آن، مسائل و موضوعاتی مانند وظیفه متقابل دولت و هنرمندان، رابطه تمدن‌ها با هنر، آسیب‌شناسی هنر و هنر دینی و... از دیگر موضوعاتی است که رهبری به فراخور ایام و مناسبت‌ها در دیدار با هنرمندان و مدیران فرهنگی به بیان آن می‌پرداختند.  
‌
می‌توان در یک نگاه کلی این سرفصل‌ها را درباره هنر از نگاه ایشان بیان کرد:

ویژگی‌های هنر
آسیب شناسی هنر
رابطه انقلاب و تمدن‌ها با هنر
تعریف هنر اسلامی
محتوای دینی هنر
فرم دینی هنر
آسیب شناسی هنر دینی
هنر در تاریخ ایران معاصر
شرایط و موقعیت هنر انقلابی
آینده هنر انقلابی ایران اسلامی
وظیفه حکومت و متولیان عرصه هنر
وظایف هنرمندان

ما باتوجه به اهمیت بسط و توسعه دیدگاه‌های ایشان درباره هنر، در سلسله یادداشت‌هایی به تبیین اندیشه ایشان درباره هنر می‌پردازیم.

در اولین بخش «ویژگی‌های هنر» از دیدگاه ایشان بیان می‌شود.  

نگاهی عمیق به هنر از منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی

رهبر شهید انقلاب اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای، دیدگاه منحصر به فردی نسبت به هنر داشتند که نه تنها جنبه‌های فنی و زیبایی‌شناسی، بلکه اهمیت عمیق فرهنگی و تأثیرگذاری آن را در نظر می‌گرفت. ایشان هنر را نه صرفاً یک مهارت یا سرگرمی، بلکه ابزاری قدرتمند برای تبلیغ، پیام‌رسانی و شکل‌دهی به افکار عمومی می‌دانستند.

رسایی، دقت، نفوذ و ماندگاری: یکی از اصول بنیادی در دیدگاه ایشان، تأکید بر چهار ویژگی ذاتی هنر بود: رساتر بودن، دقیق‌تر بودن، نافذتر و ماندگارتر بودن. ایشان معتقد بودند که هنر می‌تواند مفاهیم پیچیده را ساده و قابل فهم ارائه دهد و در قلب و ذهن مخاطبان ماندگار شود:‌ای بسا که یک گزارش غیر هنری، گر چه علمی و تحقیقی و دقیق، خاصیت ارائه‌ی هنری را نداشته باشد. (۱ تیر ۱۳۶۶، «سالگرد تاسیس سازمان تبلیغات اسلامی»)

ارزش الهی و برجسته بودن: رهبر انقلاب هنر را مخلوق ارزشمند خداوند توصیف کردند. با عبارتی تحسین‌برانگیز، آن را "جزء برجسته‌ترین مخلوقات الهی" خواندند که باید مورد احترام و توجه قرار گیرد. این نگرش نشان‌دهنده ارزش معنوی و هنری بالای آثار خلاقانه در دیدگاه ایشان است. (۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۳)

در ادامه حتما بخوانید  چه ویژگی‌هایی منجر به انتخاب آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای شد؟ + فیلم

زبان روح و ادراک هنرمند: ایشان هنر را به عنوان زبانی قدرتمند ترسیم کردند که توسط هنرمندان با "روح هنری" بیان می‌شود. این زبان، حقایق ظریف و دقیق را منتقل کرده و بینشی عمیق را به نمایش می‌گذارد. چنین هنری ناشی از "ادراک، بازتاب و تبیین" است که آن را به واقعیتی اثربخش تبدیل می‌کند: «هنرمند با همان روح هنری و با آن چراغ  هنر که در درون او برافروخته شده است، ظرایف و دقایق و حقایقی را ابراز می‌کند، این می‌شود هنر واقعی و حقیقی که ناشی از یک ادراک و یک بازتاب و یک تبیین است» (هنر و هنرمند در سخنان رهبر معظم جمهوری اسلامی ایران ۱۵ آبان ۱۳۸۷)

ابزار مؤثر ارتباطی: مانند هر زبان دیگری، هنر نیز ابزاری برای ابراز احساسات، انتقاد، الهام و آموزش است. رهبر انقلاب تشبیهی جذاب ارائه دادند و گفتند: "هنر هم همین طور است؛ هنر در دست شما یک ابزار است. " این نگاه، هنر را به عنوان وسیله‌ای برای ارتباط با دیگران و انتقال پیام‌های مهم معرفی می‌کند. ایشان همچنین هنر را همچون زبان انسانی می‌دانستند که بدان وسیله می‌توان «دشنام داد، اهانت و گمراه و وسوسه کرد  و یک انسان را فرشته کرد! زبان پیغمبر هم زبان است، زبان ابوجهل و ابولهب هم زبان است، هنر هم همین طور است هنر در دست شما یک ابزار است» (مجله هنر دینی، شماره ۱۵ و ۱۶)

نگاه جامع به نقش هنر:

با تمام این اوصاف، رهبر شهید انقلاب به ماهیت پویا و بی‌وقفه هنر نیز اذعان داشتند. آنها هنر را همچون "رودخانه‌ای زاینده رو به افزایش" تصور می‌کردند که همواره جریان دارد، حتی با تغییرات سرعت و عمق. علی‌رغم چالش‌ها و مشکلات جامعه، هنر تعطیل نمی‌شود، بلکه همچنان پیش می‌رود و تأثیر خود را بر جای می‌گذارد: «علی رغم همه این دغدغه‌ها (هنر) پیش می‌رود. بله، تندی و کندی دارد، کم و زیاد دارد، اما تعطیلی ندارد. هنر مثل برخی دیگر از سرمایه‌های انسانی، تعطیل بردار نیست. چیزی نیست که بشود جلوش را گرفت.»

این دیدگاه جامع، اهمیت هنر را نه تنها در زمان حاضر، بلکه در طول تاریخ و در شکل‌گیری فرهنگ جوامع مختلف نشان می‌دهد. هنر، همانطور که رهبر انقلاب فرموده‌اند، "تعطیل بردار نیست"، بلکه نیروی زنده‌ای است که همواره در حال جنبش و الهام بخشیدن به انسانیت است.

منبع: تسنیم