باید منتظر سونامی باشیم؟

تبریزی ها مدعی هستند شهری بدون متکدی ساخته اند و به این موضوع هم می بالند. به هر حال آمار متکدیان در این شهر در مقایسه با دیگر کلان شهرهای کشور بسیار اندک و ناچیز است. اما چه چیزی باعث شده است آمار متکدیان در این شهر تفاوت فاحشی با تهران، مشهد، اصفهان یا شیراز داشته باشد؟ واقعیت این است که آن ها یکی از اصول کاری شان را بر پایه ایجاد اشتغال، هر چند موقت و هر چند با درآمد کم، برای متکدیان پایه گذاشته اند. در بسیاری از محاورات اجتماعی این شهر، با فروشندگان دوره گردی مواجه می شویم که برای فروش کالای خود سماجتی مثال زدنی دارند، سماجتی که گاه موجب کلافگی عابران و رهگذران می شود. اما باوجود اصرار آن ها برای فروش کالای نه چندان ضروری (به طور عمده جوراب و آدامس و برخی کالاهای غیر ضروری)، مهم این است که این افراد از حداقل احترام اجتماعی به عنوان یک فروشنده دوره گرد برخوردارند؛ مسئله ای که متأسفانه در دیگر شهرهای مذکور، یا وجود ندارد یا به صورت پررنگ و سازمان دهی شده به آن پرداخته نشده است.اما این تمام مصائب شهر ما نیست؛ شاید بتوان فرهنگ و کنش اجتماعی مردم را در دراز مدت درزمینه نپذیرفتن و حمایت نکردن از متکدیان در شهر تغییر داد، اما اگر برای دوران پس از ترک بلای خانمان سوز اعتیاد، از جنبه های مختلف اجتماعی و اشتغال زایی چاره ای اندیشیده نشود، ضمن استهلاک میلیاردها تومان هزینه ای که برای نگهداری دوره موقت ترک اعتیاد آن ها صرف می شود، باید شاهد ورود مجدد آن ها به چرخه تولید و مصرف مواد مخدر باشیم. اعتیاد بی تردید بلای روز جامعه است که بسیاری بزه های دیگر را هم به دنبال خود خواهد داشت که در این میان سرقت، اولین و ساده ترین ناهنجاری است.اینکه چند خیّر که تعداد آن ها به عدد انگشتان یک دست هم نمی رسد، با ورود به عرصه سامان دهی، اقدام به استخدام و ایجاد اشتغال برای متکدیان یا معتادان کنند، در نوع خود بسیار ستودنی و تحسین برانگیز است، اما در مقابل امواج سهمگین این دو آسیب بزرگ اجتماعی، قدم هایی از این دست بسیار کوچک، خرد و حتی غیرقابل اعتناست. دستاوردها برای موفقیت در ایجاد رنسانس فکری و حمایتی از بازماندگان این دو معضل، زمانی به محصول می رسد که مداوم، رو به گسترش و با حمایت های ملی باشد، یعنی ابزاری برای حمایت از خیران، صاحبان صنایع و کارآفرینان وجود داشته باشد و آن ها با پیگیری برای ایجاد اشتغال یا حمایت مؤثر از پروسه جمع آوری، ترک، سامان دهی، مهارت آموزی و ... بتوانند از برخی مشوق های مؤثر و غیرکاغذیِ ملی بهره مند شوند. بی تردید با عملیاتی شدن این پروسه یا طرح و برنامه هایی مشابه آن، علاوه بر جلوگیری از بازگشت معتادانِ پاک به چرخه اعتیاد، شاهد تضمین اشتغال برای آن ها و کاهش بخشی از ظرفیت بالقوه بازگشت به اعتیاد در جامعه خواهیم بود. شاید بیشتر از هر زمان دیگری لازم باشد واقفان نیز در این راه پیش قدم شوند و در کنار نیات خیرشان برای ساخت مسجد، مدرسه، بیمارستان و درمانگاه، با فراهم کردن زمینه اشتغال مؤثر و مداوم برای چند معتاد سابق، در ترک اعتیاد مؤثر در جامعه نقش داشته باشند یا موجب جلوگیری از بازگشت چند متکدی به عرصه تکدیگری شوند.مشهد، شهری مذهبی با ظرفیت بسیار بالاست؛ ظرفیت مصرف گرایی، تولید، پذیرش الگوهای اجتماعی و تأثیرپذیری و ظرفیت های فراوان دیگر. شاید اگر برای سامان دهی الگوهای منفی رایج در این شهر دیر اقدام شود، در سال ها و دهه های آینده مجبور به پذیرش سونامی غیرقابل کنترلی از آسیب های اجتماعی باشیم؛ سونامی انبوه متکدیان که سلب آرامش روانی زائر و مجاور را موجب می شود و سونامی رو به رشد حضور معتادانی که هر از گاه چند روزی هم برای ترک اعتیاد به کمپ می روند.