کتاب «تفنگ نگفت»؛ روایت محمدباقر روشن‌نیا از جنگ در مشهد رونمایی شد

به گزارش شهرآرانیوز، آیین رونمایی از کتاب «تفنگ نگفت» با حضور محمدباقر روشن‌نیا، نویسنده اثر، و جمعی از اهالی فرهنگ، ادب و قلم در کتابخانه مرکزی امام خمینی (ره) مشهد برگزار شد.

در این مراسم، محمدباقر روشن‌نیا بخش‌هایی از کتاب «تفنگ نگفت» را برای حاضران خوانش کرد و به ارائه توضیحاتی درباره این اثر پرداخت.

همچنین در ادامه این برنامه، جمعی از نویسندگان و پژوهشگران حاضر به نقد و بررسی کتاب «تفنگ نگفت» پرداختند و درباره محتوای اثر، ویژگی‌های ادبی و مضامین مطرح‌شده در آن به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.

شعر پایداری؛ روایت ایستادگی انسان در برابر ظلم و ستم

در این مراسم دبیر محفل ادبی «نقش قلم» کتابخانه مرکزی امام خمینی (ره)، با تشریح مفهوم شعر و نسبت آن با هنر پایداری گفت: هنر زمانی شکل می‌گیرد که جلوه‌ای از عالم بالا بر جان هنرمند می‌تابد و او تلاش می‌کند آنچه را در وجودش شکل گرفته با دیگران در میان بگذارد.

احمد خالقی افزود: هنرمند ممکن است برای بیان آنچه در جانش شکل گرفته شعر، موسیقی، نقاشی یا هر قالب هنری دیگری را انتخاب کند با این حال طبیعی است که مخاطب نتواند تمام آن درد، احساس و مفهومی را که هنرمند درصدد بیان آن بوده است را دریافت کند.

شعر پایداری؛ هنری فراتر از روایت جنگ

اخلاقی با اشاره به مفهوم شعر پایداری اظهار کرد: واژه شعر پایداری تقریباً واژه‌ای نوظهور در ادبیات ماست که از دهه ۱۳۶۰ به بعد بیشتر مورد استفاده قرار گرفت. پیش از آن، بیشتر از تعبیر شعر مقاومت استفاده می‌کردیم که تا حدودی از ادبیات شاعران عرب تأثیر گرفته بود.

دبیر محفل ادبی نقش قلم ادامه داد: پایداری صرفاً به جنگ و میدان نبرد محدود نمی‌شود. هنر پایداری زمانی شکل می‌گیرد که انسانی در معرض ظلم و ستم قرار می‌گیرد و نمی‌خواهد تحت ستم باقی بماند فارغ از اینکه این وضعیت در شرایط جنگی رخ داده باشد یا در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی دیگر.

وی تصریح کرد: اگر با چنین نگاهی به موضوع نگاه کنیم می‌توان ریشه‌های شعر مقاومت و پایداری را در دوره‌های مختلف تاریخی ایران جست‌و‌جو کرد از دوران فشار و ستم حکومت‌های مختلف گرفته تا دوره‌های تاریخی همچون حمله مغول و تحولات دوران صفویه که هر یک به نوعی زمینه ظهور جلوه‌هایی از مقاومت در ادبیات را فراهم کردند.

شعر مشروطه؛ روایت مطالبه حق

اخلاقی با اشاره به دوره مشروطه گفت: در دوره‌ای مردم به این آگاهی رسیدند که حقوقی دارند و باید آن حقوق را مطالبه کنند. در همین شرایط شاعرانی ظهور کردند که مطالبات جامعه را در قالب شعر بیان می‌کردند حتی در شرایطی که اساسا امکان مطالبه آن حقوق وجود نداشت.

وی افزود: شعر مشروطه را می‌توان یکی از دوره‌های مهم در شکل‌گیری ادبیات اعتراضی و پایداری دانست چراکه شاعران این دوره در برابر استبداد و بی‌عدالتی ایستادند و مطالبات اجتماعی مردم را به زبان شعر بیان کردند.

دبیر محفل ادبی نقش قلم با اشاره به فضای ادبی دوره پهلوی دوم اظهار کرد: پس از مشروطه و به‌ویژه در دوره پهلوی دوم، نسل جدیدی از روشنفکران و شاعران ظهور کردند که برخی از آنان تحت تأثیر جریان‌های فکری چپ و توده‌ای بودند، اما با وجود تفاوت‌های فکری آثاری خلق کردند که از منظر ادبیات پایداری قابل بررسی است.

وی ادامه داد: در چنین آثاری، نکته مهم این است که شعر پایداری الزاماً به معنای توصیف یک جنگ یا درگیری نظامی نیست؛ بلکه مسئله اصلی، ایستادگی انسان در برابر شرایطی است که نمی‌خواهد تسلیم آن شود.

سعدی و مفهوم پایداری در ادبیات فارسی

اخلاقی در ادامه با اشاره به برخی آثار کلاسیک ادبیات فارسی گفت: به زعم من سعدی یکی از بزرگ‌ترین شاعران تمام ادوار ایران است. با این حال اگر بخواهیم برخی اشعار او را از منظر ادبیات پایداری بررسی کنیم می‌بینیم که مفهوم ایستادگی و نپذیرفتن ظلم در آنها حضور دارد.

وی افزود: شعر پایداری شعری نیست که صرفا از ناله و اندوه سخن بگوید بلکه شعری است که حتی در اوج سختی و قرار گرفتن در موضع ضعف همچنان روشن می‌ماند و اعلام می‌کند که انسان خواسته‌ای دارد و حاضر نیست در برابر زور، ظلم و ستم سر فرود آورد.

ادبیات پایداری پس از انقلاب اسلامی

دبیر محفل ادبی نقش قلم کتابخانه مرکزی با اشاره به پیروزی انقلاب اسلامی بیان کرد: پس از انقلاب اسلامی همان‌گونه که در عرصه‌های مختلف جامعه شاهد تغییرات گسترده بودیم در حوزه هنر و ادبیات نیز موج بزرگی از تحولات شکل گرفت. نگاه‌ها تغییر کرد و موضوعات و مضامین تازه‌ای وارد عرصه شعر و ادبیات شد.

اخلاقی گفت: پس از انقلاب اسلامی بسیاری از مضامین و اشعار پیشین بار دیگر مورد توجه قرار گرفتند و در کنار آنها شعر‌هایی با رویکرد جدید به مقاومت و پایداری شکل گرفت.

وی ادامه داد: برای نمونه شعر فرخی یزدی درباره آزادی را می‌توان در امتداد همین جریان بررسی کرد جایی که شاعر از ایستادگی در راه آزادی سخن می‌گوید و جان خود را نیز در این مسیر هزینه می‌کند.

جنگ تحمیلی و شکل‌گیری موج تازه شعر پایداری

اخلاقی با اشاره به شرایط پس از انقلاب و آغاز جنگ تحمیلی اظهار کرد: انقلاب اسلامی پس از مدت کوتاهی با جنگ مواجه شد و همین مسئله موجب شد ادبیات و هنر کشور وارد مرحله تازه‌ای شود. جنگ، زمینه‌ساز شکل‌گیری موج گسترده‌ای از آثار ادبی و هنری شد که در آنها مفاهیمی همچون مقاومت، ایثار، شهادت، دفاع از سرزمین و ایستادگی در برابر تجاوز بازتاب پیدا کرد.

وی تأکید کرد: از این منظر، شعر پایداری را باید مفهومی گسترده دانست که تنها به بیان حوادث جنگ محدود نمی‌شود بلکه روایتگر انسان و جامعه‌ای است که در برابر ظلم، تجاوز و شرایط تحمیل‌شده ایستادگی می‌کند و حاضر نیست از آنچه حق خود می‌داند صرف‌نظر کند.

«تفنگ»؛ مجموعه‌ای از شعر‌های جنگ و آیینی

محمدباقر روشن‌نیا، شاعر و مؤلف کتاب «تفنگ نگفت» در گفت‌و‌گو با خبرنگار شهرآرانیوز درباره تازه‌ترین اثر خود اظهار کرد: این کتاب مجموعه‌ای از شعر‌های جنگ و یادگار‌های دوران جنگ و همچنین شعر‌های آیینی است که این دو موضوع را در قالب یک مجموعه گردآوری کرده‌ام.

وی افزود: در کنار این اثر، مجموعه دیگری با عنوان «پای همین پله‌ها» نیز منتشر شده که شامل غزل‌های عاشقانه است. تلاش من این بوده که هر یک از این مجموعه‌ها فضای مشخص و مستقلی داشته باشد و مخاطب با دو وجه متفاوت از شعرهایم آشنا شود.

روشن‌نیا درباره عنوان کتاب «تفنگ نگفت» و محتوای آن گفت: عنوان «تفنگ نگفت» برگرفته از یکی از غزل‌های این مجموعه است. در این کتاب تلاش کرده‌ام بخشی از دغدغه‌ها و نگاه خودم به جنگ، یادگار‌های جنگ و همچنین شعر آیینی را در قالب شعر بیان کنم.

این شاعر درباره کم‌حجم بودن آثارش نیز بیان کرد: هر شاعری ممکن است تعداد زیادی شعر بسراید، اما به نظرم مهم این است که شاعر در انتخاب و ارائه آثار خود دقت داشته باشد. بزرگان شعر و ادب نیز بر گزیده‌گویی و کم‌گویی تأکید کرده‌اند و من هم تا حد امکان تلاش کرده‌ام زمانی شعرم را عرضه کنم که از نظر خودم معیار‌های قابل قبولی داشته باشد.

وی ادامه داد: به همین دلیل شاید در مقایسه با برخی شاعران دیگر آثار کمتری منتشر کرده باشم، اما برای من کیفیت شعر و ارتباط آن با مخاطب اهمیت بیشتری داشته است.

شاعر نباید در قالب شعری گرفتار شود

مؤلف «تفنگ نگفت» درباره ساختار این کتاب و قالب‌های شعری به‌کاررفته در آن گفت: این مجموعه تنها به یک قالب شعری محدود نمی‌شود و در آن غزل، قصیده و قالب‌های دیگر را نیز تجربه کرده‌ام.

روشن‌نیا با تأکید بر اینکه شاعر نباید خود را گرفتار یک قالب مشخص کند، افزود: من نمی‌خواستم که قالب شعر بخواهد من را محدود کند. تلاش کردم با قالب‌های مختلف کار کنم و اگر شعری اقتضا می‌کند در قالب غزل، قصیده یا قالب دیگری سروده شود، خود شعر تعیین‌کننده قالب باشد.

وی خاطرنشان کرد: برای من مهم این است که شعر بتواند حرف خود را به‌درستی منتقل کند و قالب نباید به مانعی برای بیان مضمون و اندیشه شاعر تبدیل شود.

ارتباط با مخاطب؛ هدف اصلی شعر

این شاعر درباره برنامه خود برای انتشار آثار جدید نیز گفت: برای کتاب‌های بعدی، ابتدا باید شعر‌های جدیدی بسرایم و بعد از آن، اگر مجموعه‌ای شکل گرفت که قابلیت انتشار داشت برای چاپ آن اقدام خواهم کرد.

روشن‌نیا با بیان اینکه هر شاعری علاقه دارد شعرش خوانده شود تصریح کرد: طبیعتا وقتی شاعر شعر می‌گوید یکی از مهم‌ترین دغدغه‌هایش این است که شعر خوانده شود و بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند. اگر قرار بود کسی شعر را نخواند و ارتباطی میان شعر و مخاطب شکل نگیرد اساسا انگیزه‌ای برای عرضه آن وجود نداشت.

وی در پایان گفت: هدف من این است که شعر در نهایت به مخاطب برسد خوانده شود و بتواند ارتباطی میان شاعر و خواننده ایجاد کند بنابراین در انتخاب و انتشار آثار نیز همین مسئله را مدنظر قرار می‌دهیم.