۳۱ شهریور ۱۳۵۹ | وقتی نشانه‌های جنگ در مرز‌های ایران آشکار شد

به گزارش شهرآرانیوز، با آغاز تجاوز عراق به ایران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، منطقه دزفول و دهلران یکی از محور‌های اصلی پیشروی ارتش بعث عراق بود. نخستین اقدام مهم عراق در این منطقه، انهدام رادار مستقر در ارتفاعات ابوصلیبی‌خات بود. این رادار ساعت ۴:۱۶ بامداد هدف حمله قرار گرفت و منهدم شد و هواپیما‌های عراقی بار دیگر ساعت ۱۸:۴۰ همان روز آن را بمباران کردند تا مسیر نفوذ هوایی آنان به عمق خاک ایران بدون مانع باشد.

پیش از آغاز رسمی جنگ، لشکر ۱۰ زرهی عراق شامل تیپ‌های ۱۷ و ۴۲ زرهی، تیپ ۲۴ مکانیزه، گردان شناسایی النصر، یگان توپخانه و گردان ۱۰ مهندسی رزمی از عماره به سمت مرز ایران حرکت کرده بود. مأموریت شناسایی مناطق جنوبی بر عهده گردان النصر و اشغال پاسگاه‌های مرزی بر عهده تیپ ۱۷ زرهی بود. این یگان‌ها تحت فرماندهی سپاه سوم عراق از منطقه صفریه تا چنگوله آرایش گرفتند.

ساعت ۱۲:۳۰ روز ۳۱ شهریور، عراق حمله هوایی خود را آغاز کرد و ۱۵ دقیقه بعد حرکت یگان‌های زمینی در امتداد مرز شروع شد. حمله زمینی اصلی نیز از ساعت ۵ بامداد اول مهر آغاز شد. پاسگاه ربوط در ساعت ۵:۳۰ سقوط کرد و نیرو‌های آن به اسارت درآمدند. پس از آن پاسگاه چم‌سری اشغال شد و به‌تدریج پاسگاه‌های سوبله، صفریه، رشیدیه، طاووسیه، دویرج، فکه، یبیس، سمیده، پیچ‌انگیزه، چم‌هندی، بجلیه، نهرعنبر، شرهانی و بیات نیز به تصرف نیرو‌های عراقی درآمدند.

در ادامه حتما بخوانید جایگاه امروز مسئولان مرهون ایثار شهدا و پیشکسوتان دفاع مقدس است + فیلم

پیشروی به سمت دهلران و دزفول

ارتش عراق پس از تسلط بر ارتفاعات شرق رودخانه دویرج و ایجاد پل‌های شناور توسط گردان مهندسی، در روز دوم مهر روستای علی‌نعیر را اشغال کرد و در روز سوم، با گسترش نیرو‌های تیپ ۱۷ زرهی و گردان شناسایی النصر، خود را به جاده دهلران رساند. این پیشروی، مسیر ارتباطی دهلران به دزفول را مسدود و روستا‌های جنوب دهلران را در محاصره قرار داد.

در چهارم مهر، تیپ‌های ۴۲ و ۱۷ زرهی عراق برای عبور از تنگه عین‌خوش پیشروی کردند و تیپ ۲۴ مکانیزه نیز با اجرای مانور احاطه‌ای، تنگه را دور زد و به اشغال درآورد. در ادامه، نیرو‌های عراقی از دشت عباس به سمت امامزاده عباس و دچه پیش رفتند.

روز پنجم مهر، لشکر ۱۰ زرهی عراق پس از اشغال تپه‌های علی‌گره‌زد و بلتا، سه‌راهی قهوه‌خانه را تصرف کرد. این اقدام مسیر عقبه سایت و رادار را بست و تیپ ۳۷ زرهی شیراز ناچار به عقب‌نشینی شد. در جریان این عقب‌نشینی، ۶۰ نفر اسیر شدند و ۱۰ دستگاه تانک چیفتن و پنج قبضه توپ ۱۵۵ میلی‌متری به دست دشمن افتاد.

روز ششم مهر، نیرو‌های ایرانی از پل نادری به شرق کرخه عقب نشستند و ارتش عراق بر غرب رودخانه کرخه مسلط شد. یک روز بعد، تیپ ۱۷ مکانیزه عراق به سمت رفائیه حرکت کرد و روستا‌های مالحه، زعن و بیت‌مسکین را اشغال کرد. در همین روند، هشت دستگاه تانک چیفتن نیز به غنیمت گرفته شد. بدین‌ترتیب، نیرو‌های عراقی طی شش روز از مرز‌های فکه و شرهانی به حاشیه غربی کرخه رسیدند و دزفول، شوش و محور ارتباطی دزفول ـ شوش ـ اهواز را زیر آتش گرفتند.

اشغال موسیان و دهلران

در هفتم مهر، تانک‌های عراقی با دور زدن موسیان، این شهر را به سقوط کشاندند. سپس نیرو‌های تیپ‌های ۱۷ و ۴۲ زرهی در پانزدهم مهر، موسیان و دهلران را اشغال و بخشی از تأسیسات و امکانات این دو شهر را منهدم کردند. گزارش‌های سپاه و ژاندارمری نیز از قطع ارتباط پاسگاه‌های مرزی و پیشروی گسترده دشمن در فکه، موسیان و دهلران حکایت داشت.

در مرحله بعد، سپاه سوم عراق تا پل نادری، حاشیه کرخه و شهر دهلران پیشروی کرد و در ۲۱ مهر بار دیگر با تیپ ۲۴ مکانیزه به دهلران حمله کرد. تا پایان مهر، لشکر ۱۰ زرهی عراق در منطقه غرب دزفول و شوش و لشکر یک مکانیزه در ارتفاعات برقازه مستقر شدند.

نخستین تلاش برای بازپس‌گیری مناطق اشغالی

نخستین اقدام مهم ارتش جمهوری اسلامی برای متوقف کردن دشمن و بازپس‌گیری مناطق اشغالی، ۲۳ مهر با حرکت لشکر ۲۱ حمزه از پل نادری علیه لشکر ۱۰ زرهی عراق انجام شد، اما به دلیل تسلط دشمن بر منطقه، نتیجه مطلوبی به دست نیامد. گزارش‌های عراقی نیز از مقاومت یگان‌های این کشور و پشتیبانی گسترده توپخانه و موشک‌های ضدتانک در این نبرد سخن گفته‌اند.

پیشروی عراق در این محور، علاوه بر اشغال بخش‌هایی از ایلام و خوزستان، تهدید مستقیمی برای دزفول، شوش، اندیمشک، پایگاه چهارم شکاری، پادگان تیپ ۲ دزفول و دوکوهه ایجاد کرد و مسیر‌های ارتباطی و عقبه خوزستان را در معرض خطر قرار داد.