مفهوم جانفدا در نگاه و ادبیات قرآنی | جانفدایی، تجارت جان در بازار ملکوت
شاید اینطور تصور شود که مفهوم جانفدا، مخلوق ادبیات سیاسی جمهوریاسلامی و دفاعهای مقدس ماست، درحالیکه قرآن کریم، نخستین واضع و مروج آن است و از جانفدایی در راه اعتقاد سخن میگوید.
به گزارش شهرآرانیوز؛ یکی از تعابیری که بهویژه بعد از جنگ تحمیلی سوم و دفاع مقدس چهلروزه بر سر زبانها افتاد و در ادبیات دفاعی و مقاومت ملت ایران جا باز کرد، مفهوم جانفداست. شاید اینطور تصور شود که این مفهوم، مخلوق ادبیات سیاسی جمهوریاسلامی و دفاعهای مقدس ماست، درحالیکه قرآن کریم، نخستین واضع و مروج آن است و از جانفدایی در راه اعتقاد سخن میگوید. در بررسی جایگاه جانفدایی در ادبیات و نگاه قرآن به مفهوم آن، با حجتالاسلاموالمسلمین سیدجواد بهشتی، مفسر و معلم قرآن و کارشناس معارفی رسانه ملی، گفتوگو کردهایم.
خدا را یاری کنیم
خدای بزرگ، انسان را بهعنوان برترین مخلوق خود برگزید و جهان را برای او و در خدمت او خلق کرد تا برای هدفی بزرگ و فراتر از این جهان در معرض آزمونی بزرگ قرار بگیرد. آیات متعدد در قرآن کریم بر یاری دادن خدا توسط بندگان تأکید میکند و میفرماید: «خدا را یاری کنید» و «به خدا قرضالحسنه بدهید»؛ همه میدانند که خداوند «غنی حمید» یعنی بینیاز و ستایششده است، پس چه نیازی به کمککردن ما بندگان ضعیف و نیازمند به اوست؟ این کمک و یاری درواقع آزمونی برای ماست.
خدا، خریدار جانفداها میشود
ائمه معصوم (ع) و مفسران قرآن، نصرت خدا را اینطور معنا کردهاند: نصرت خدا یعنی نصرت خلق خدا، نصرت دین خدا و نصرت حجت خدا. از اینجاست که مسئله فداکاری مطرح میشود. فدا کردن جان، فدا کردن مال، فدا کردن فرزند، فدا کردن آبرو، فدا کردن آسایش، اینها همه در آیات قرآن هست که بندگان خدا برای این معامله داوطلبانه و عاشقانه به میدان میآیند و خدا به خریداری آنها میآید، چنانکه آیه۱۱۱ سوره مبارک توبه میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّه: خدا، خریدار و فروشنده مؤمنان است و جانها و داراییهای آنها را به قیمت بهشت میخرد.»
قرآن از جانفدایان تقدیر میکند
در ادامه، آیه۱۱۱ سوره توبه تصریح میکند که مؤمنان در راه خدا مبارزه میکنند، میکشند و کشته میشوند و سه کتاب آسمانی تورات، انجیل و قرآن تضمین میکند که این فداکاری و بذل جان، سلامت، فرزند و آبرو در راه خدا، معاملهای پرسود و مبارک است. آیات متعدد در قرآن بهویژه در سورههای بقره، توبه، انفال و نسا بر مفهوم جانفدایی تأکید دارد؛ مثل آیه۲۰۷ سوره بقره که میفرماید: «از مردم کسانی هستند که برای رضای خدا جانشان را در راه او فدا میکنند و خداوند، بندگانش را دوست میدارد.»
این آیه وقتی نازل شد که رسول خدا (ص) به امیرمؤمنان (ع) فرمودند: «جبرئیل خبر آورده است در سحرگاه فردا، تروریستها میخواهند مرا بکشند، آیا حاضری جانت را فدای من بکنی؟» اینجا صحبت از جانفدایی میشود. امیرمؤمنان (ع) در پاسخ به این سؤال، سجده کردند و شکر خدا را بهجا آوردند که این جانفدایی، نصیبشان شده است.
چند ویژگی جانفدایان
مفهوم جانفدایی در قرآن کریم مطرح شده و به جنگ حق و باطلی که در طول تاریخ وجود داشته است، بازمیگردد؛ جنگ میان خداپرستان در جبهه پیامبران با نسخهای که از آسمان برای تربیت فرد و اداره جامعه آمده است و جبهه مستکبران و جباران و سرمایهداران عیاش؛ این جنگ یک جنگ جدی است، لذا در جبهه مؤمنان، فداکاری لازم است تا پیشرفت و غلبه رخ بدهد. آیه۱۱۲ سوره توبه، چندین ویژگی را برای جانفدایان بیان میکند و میفرماید: «[آن مؤمنان]توبهکنندگان، عبادتکنندگان، سپاسگزاران، روزهداران، رکوعکنندگان، سجدهکنندگان، فرماندهندگان به معروف و بازدارندگان از منکر و پاسداران حدود و مقررات خدایند و مؤمنان را [به رحمت و رضوان خدا]مژده ده!»
نیت، به جانفدایی ارزش میدهد
ویژگی جانفدا در جمهوریاسلامی و در ادیان آسمانی، به نیت و اعتقاد افراد بازمیگردد که برای اعتقاد درست و در راه خدا جانشان را فدا میکنند. قرآن از زبان حواریون میفرماید: «ما یاران خداییم، به خدا ایمان آوردیم.» یعنی بهجای اینکه خود را یاران حضرت عیسی (ع) معرفی کنند، خود را انصارالله نامیدند. شرایط و ویژگیهای جانفدا در نظام اسلامی، در ادیان آسمانی به نیت بازمیگردد؛ اینکه برای چه چیز جانمان را فدا میکنیم، برای اعتقاد و مکتب و برپایی عدالت یا اجرای توحید، مخالفانی دارد که در مبارزه با آنها باید جان را فدا کرد؛ مثل بلال حبشی که شکنجه میشد، اما هرچه به او میگفتند بگو صنم (بت) میگفت: صمد (یعنی خدای بینیاز).
بشارت قرآن به جانفدایان
رزمندگانی که در هشت سال دفاع مقدس بدون هیچ چشمداشت دنیایی راهی جبههها شدند، مادرانی که بچههایشان را رهسپار جبهه میکردند، جانبازانی که سیچهلسال جراحت جنگ را تحمل کرده و در بستر بودهاند، کاسبانی که کسبشان کساد شد و به مشکل اقتصادی برخوردند و صبوری کردند، مصداق جانفدا هستند، چنانکه قرآن کریم در آیه۱۵۵ سوره بقره که در جریان جنگ بدر نازل شد، میفرماید: «و قطعا شما را با چیزى از ترس، گرسنگى، زیان مالى و جانى و کمبود محصولات، آزمایش مىکنیم و صابران (در این حوادث و بلاها) را بشارت بده!» امروز هم که با حمله نظامی دشمن و فشار اقتصادی و از دست دادن و شهادت عزیزانمان مواجه هستیم، در معرکه آزمایش قرار داریم و این اعتقاد است که ما را حفظ میکند.
معامله پرسود
حضرت امیرمؤمنان علی (ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «خودتان را و جانتان را به کمتر از بهشت نفروشید.» این معامله که کسی داوطلب جانفدایی میشود، پرسود و بهایش بهشت است. این هم به مسئلهای اعتقادی بازمیگردد؛ چون آنها که در راه اعتقاد و اعتلای دین جانفدا میشوند، به جهانی فراتر از جهان مادی و این دنیایی اعتقاد دارند و حاضر نیستند زندگی ابدی و جاودانه را به زندگی این چندروزه دنیا بفروشند و میدانند که مرگ و شهادت، پایان کار نیست، بلکه به جهانی واقعیتر وارد خواهند شد، چنانکه قرآن کریم در آیه ۷۴ سوره مبارک نسا میفرماید: «کسانی باید در راه خدا جهاد کنند که (دست از جان شستهاند و) زندگی این جهان را به آن جهان میفروشند و هرکه در راه خدا جهاد کند و کشته یا فاتح شود، زود باشد که او را اجری عظیم دهیم.»
ارسال نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تائید توسط شهرآرانیوز در سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی توهین و افترا باشد منتشر نخواهد شد.
