تحولات اخیر در مجمع عمومی سازمان ملل، شکاف عمیق میان رویکرد دیپلماتیک ایران و طرفهای مقابل را نمایان ساخت. درحالیکه مواضع جمهوری اسلامی با تکیه بر پشتوانه حاکمیتی و مردمی، توانمندی دیپلماتیک این کشور را به رخ جهانیان کشید، پرسش اصلی همچنان بر سر ماهیت مذاکرات است؛ اینکه جهان در پی «شکلِ» مذاکره است یا «محتوای» آن؟
سخنرانی رؤسایجمهور ایران، آمریکا و نخستوزیر رژیم صهیونیستی در مجمع عمومی سازمان ملل، تصویری روشن از فضای سیاسی حاکم بر روابط ایران و طرفهای مقابل ترسیم میکند؛ تصویری که در آن، تفاوت بنیادین در نوع نگاه، ادبیات و رویکرد سهطرف به مسائل بینالمللی، بهوضوح قابلتوجه است.
تحلیل سخنان ترامپ نشان میدهد که او فراتر از چارچوبهای نزاکت دیپلماتیک، حتی اصول اولیه برخورد با یک کشور متخاصم را نیز رعایت نکرد. بخش عمدهای از سخنان او، بیش از آنکه به تبیین واقعبینانه سیاست خارجی یا ارائه راهحلهای حقوقی برای بحرانهای جهانی بپردازد، بر دفاع از عملکرد شخصی و رفع مطالبات داخلی در آستانه انتخابات آمریکا تمرکز داشت.
در سوی دیگر، نتانیاهو نیز با تکیه بر ادعاهای انتخاباتی، سعی در بازنمایی دیدگاههای خود داشت؛ اما واقعیتِ میدانی و حاشیههای سیاسی، بر متن سخنان او پیشی گرفت. خروج اعتراضی نمایندگان ۷۷کشور از صحن اجلاس در حین سخنرانی او، ضربهای سنگین به اعتبار سخنانش بود. این اقدام، فراتر از یک حاشیه، در واقع ردِ قاطع پروپاگاندای او در توجیه نسلکشی در غزه بود که با واکنش گسترده رسانهها و افکار عمومی بینالمللی مواجه شد.
در مقابل، سخنرانی رئیسجمهور کشورمان در مجمع عمومی، تبلور مواضع استوار و قدرتمند جمهوری اسلامی بود. این سخنان که از پشتوانهای بزرگ از حمایت حاکمیتی و مردمی برخاست، توانایی ایران در مدیریت بحرانهای دیپلماتیک را به نمایش گذاشت. فقدان هرگونه نقد عالمانه از سوی رقبای بینالمللی و بازتاب گسترده مواضع ایران، نشان داد که اهداف دیپلماتیک این هیئت در بیان مطالبات ملی، بهدرستی محقق شده است.
با وجود این موفقیتهای دیپلماتیک، پرسش اساسی درباره ماهیت مذاکرات همچنان پابرجاست. دراینمیان، باید میان دو دیدگاه تمایز قائل شد: دیدگاهی که صرفا بهدنبال «شکل» مذاکره و حل ظاهری مشکلات است و دیدگاهی که بر «محتوا» و ماهیت اصلی بدهبستانها تمرکز دارد. اگرچه حضور هیئت دیپلماتیک ایران در سطوح عالی بینالمللی، لازمه رایزنی و گفتوگوست، اما نباید از خوی تاریخی و استکباری آمریکا غافل شد.
خوشبینی به پذیرش حقانیت مواضع ایران از سوی آمریکا، با توجه به تجربیات گذشته، چندان واقعبینانه نیست. بنابراین، ایران باید با آمادگی کامل برای هر سناریویی گام بردارد. جمهوری اسلامی نشان داده است که هم در میدان دیپلماسی و هم در عرصههای نظامی و رسانهای، توان دفاعی و اقتدار بالایی دارد. اگرچه طرف مقابل ابزارهای مدرنتری در اختیار دارد، اما ایران با پشتوانه محکم مردمی خود، برای مقابله با هر چالش و برای هر گزینهای، با تمام توان آماده است.