ال نینوی۲۰۲۶؛ پیامدهای جهانی و ضرورت آمادگی در خراسان رضوی

ال نینو یکی از مهم‌ترین الگو‌های نوسان طبیعی اقلیم زمین است که در اثر گرم شدن غیرمعمول آب‌های سطحی بخش‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی، همراه با تغییراتی در گردش جو، شکل می‌گیرد. این پدیده، بخشی از چرخه بزرگ‌تر «ال نینو ـ نوسان جنوبی» یا ENSO است که در کنار ال نینو، فاز سرد آن، یعنی لانینا و شرایط خنثی را نیز دربرمی گیرد. اهمیت ال نینو فقط به اقیانوس آرام محدود نمی‌شود؛ تغییرات دما و فشار هوا در این منطقه، می‌تواند از طریق جابه جایی و تغییر در گردش جو، مسیر باد‌های غالب و کمربند‌های بارش، بر شرایط جوی مناطق دوردست اثر بگذارد.

پیامد‌های منطقه‌ای و جهانی

ال نینو می‌تواند احتمال وقوع ناهنجاری‌های دمایی و بارشی را در بخش‌های مختلف جهان تغییر دهد. در برخی مناطق، احتمال خشک سالی، گرما، آتش سوزی و کاهش منابع آب افزایش می‌یابد و در برخی دیگر، بارش‌های سنگین و سیلاب، محتمل‌تر است. این پدیده همچنین می‌تواند بر فعالیت طوفان‌های حاره‌ای در اقیانوس‌های مختلف، کشاورزی، منابع آب، اکوسیستم‌ها و امنیت غذایی اثر بگذارد. بااین حال، ال نینو یک الگوی یکسان برای تمام جهان ایجاد نمی‌کند؛ نوع و شدت پیامد‌ها به فصل، موقعیت جغرافیایی، شدت رخداد و برهم کنش آن با سایر عوامل اقلیمی بستگی دارد.

ال نینوی۲۰۲۶؛ رخدادی با ظرفیت اثرگذاری گسترده

بر اساس گزارش ۸اکتبر۲۰۲۶ اداره جو و اقیانوس ایالات متحده آمریکا، ال نینو در حال تقویت است و احتمال تداوم شرایط قوی تا بسیار قوی در ماه‌های پیش رو بالاست. در برخی بخش‌های اقیانوس آرام استوایی، دمای سطح آب بیش از ۴درجه سلسیوس بالاتر از میانگین گزارش شده و شاخص دمایی ناحیه نینو ۳.۴ که یک شاخص معرف برای شناسایی این پدیده است، نیز به حدود ۲.۱درجه سلسیوس رسیده است. پیش بینی‌ها حاکی از آن است که این رخداد می‌تواند در پاییز و زمستان۲۰۲۶–۲۰۲۷ به یکی از قوی‌ترین ال نینو‌های ثبت شده از سال۱۹۵۰ تاکنون تبدیل شود.

سازمان جهانی هواشناسی نیز از تقویت پدیده و احتمال اوج گیری آن در حوالی ماه دسامبر (آذر) خبر داده است. این برآورد‌ها نشان می‌دهند که باید احتمال اثرگذاری گسترده ال نینو بر گردش جو و الگو‌های فصلی دما و بارش در مناطق مختلف جهان جدی گرفته شود. البته شدت نهایی رخداد و پیامد‌های محلی آن، همچنان باید با تکیه بر پایش‌های پیوسته و به روزرسانی پیش بینی‌ها ارزیابی شود.

ال نینو و بارش در خاورمیانه و ایران

ارتباط ال نینو با بارش خاورمیانه و ایران، پیچیده‌تر از آن است که بتوان از روی وقوع آن، به تنهایی درباره پربارش یا کم بارش بودن یک فصل نتیجه گیری کرد. این پدیده می‌تواند از راه دور بر الگو‌های گردش جو، موقعیت و قدرت سامانه‌های کم فشار، مسیر حرکت سامانه‌های بارشی و انتقال رطوبت به منطقه اثر بگذارد. پژوهش‌های انجام شده درباره ایران نیز از نقش این پدیده در تغییرات زمانی و مکانی بارش حکایت دارند، بااین حال، شدت و حتی جهت این ارتباط در حوضه‌های مختلف و فصل‌های گوناگون، یکسان نیست.

درنتیجه، ال نینوی قوی پیش رو می‌تواند یکی از عوامل مهم در ارزیابی اقلیم فصل سرد ایران باشد، اما نمی‌توان صرفا بر مبنای آن، افزایش بارش یا وقوع خشک سالی را در سراسر کشور قطعی دانست. برای چنین ارزیابی‌ای باید وضعیت اقیانوس اطلس و هند، شاخص‌های دیگر اقلیمی، شرایط رطوبتی منطقه و به ویژه الگو‌های گردش جو در ماه‌های پیش رو نیز بررسی شوند.

در ادامه حتما بخوانید تمهیدات ویژه برای مقابله با سیلاب های احتمالی | آرامش قبل از باران!

پیامد‌های احتمالی برای خراسان رضوی؛ ضرورت پایش و آمادگی

در خراسان رضوی نیز اثر احتمالی ال نینو عمدتا غیرمستقیم و از طریق تغییر در الگو‌های گردش جو و سامانه‌های جوی مؤثر بر منطقه خواهد بود. این تغییرات ممکن است بر زمان ورود، مسیر، فراوانی یا شدت سامانه‌های بارشی اثر بگذارند و درکنار سایر عوامل، احتمال برخی مخاطرات مانند بارش‌های سنگین و سیلاب، بارش برف و سرمای ناگهانی، دوره‌های کم بارشی یا ناهنجاری‌های دمایی را تغییر دهند.

بااین حال، وقوع هریک از این مخاطرات را‌ نمی‌توان صرفا به ال نینو نسبت داد یا از هم اکنون برای منطقه قطعی دانست. با توجه به شدت پیش بینی شده این رخداد، اهمیت پایش مستمر شاخص‌های اقیانوسی و جوی، استفاده از پیش بینی‌های فصلی و به روزرسانی اطلاعات و سناریو‌های مربوط به احتمال وقوع مخاطرات طبیعی، دوچندان می‌شود. آمادگی استان نیز باید بر اساس مجموعه‌ای از شواهد و پیش بینی‌های به روز شکل بگیرد، نه برپایه یک شاخص اقلیمی منفرد.

ال نینوی۲۰۲۶‌ می‌تواند با تأثیرگذاری بر الگو‌های گردش بزرگ مقیاس جو، زمینه ساز ناهنجاری‌های قابل توجه در رفتار سامانه‌های جوی برخی مناطق جهان، ازجمله خاورمیانه، شود. ازاین رو، رویکرد مناسب برای خراسان رضوی، نه پیش بینی قطعی یک وضعیت جوی خاص براساس وقوع ال نینو، بلکه «پایش مستمر شرایط اقیانوسی و جوی، ارزیابی به روز احتمال وقوع مخاطرات و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه متناسب با آخرین پیش بینی‌های هواشناختی» است؛ رویکردی که‌ می‌تواند به کاهش آسیب پذیری استان دربرابر مخاطرات جوی فصل سرد پیش رو کمک کند.