داغ سوخت بر تن معادن خراسان رضوی

به گزارش شهرآرانیوز؛ گازوئیل برای معدن فقط یک نهاده مصرفی نیست؛ یکی از پایه‌های اصلی عملیات استخراج است. بخش درخور توجهی از ماشین‌آلات معدنی، از کامیون‌های حمل و لودر‌ها تا بیل‌های مکانیکی و تجهیزات حفاری، به گازوئیل وابسته‌اند و هر اختلال در تأمین آن می‌تواند مستقیما عملیات استخراج، بارگیری و حمل ماده معدنی را مختل کند.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بخش شایان توجهی از ماشین آلات معدنی کشور فرسوده‌اند و مصرف سوخت بیشتری دارند. برآورد‌های منتشرشده در حوزه معدن نشان می‌دهد که خودرو‌ها و تجهیزات دیزلی می‌توانند حدود ۴۰درصد انرژی مصرفی یک سایت معدنی را به خود اختصاص دهند.

این وابستگی حالا در شرایطی به یک چالش جدی تبدیل شده که هم قیمت سوخت افزایش یافته و هم تأمین سهمیه متناسب با نیاز معادن با مشکل مواجه است. نرخ گازوئیل معادن غیرعمده که تا پیش از این حدود ۳۵۰ تومان به‌ازای هر لیتر بوده است، از ابتدای تیرماه به ۶۳۰۰تومان و با احتساب مالیات و عوارض به حدود ۷هزار تومان رسید و از ابتدای شهریور، نرخ رسمی آن در چارچوب سقف الگوی مصرف به ۸۰۷۰تومان در هر لیتر افزایش یافته است و مالیات و عوارض ارزش افزوده نیز به آن اضافه می‌شود. به این ترتیب، نرخ رسمی سوخت معدن در فاصله‌ای کوتاه بیش از ۲۳برابر شده است.

برای درک ابعاد این هزینه، با کنار هم گذاشتن داده‌های مربوط به میزان مصرف ماشین‌آلات معدنی و اظهارات فعالان این بخش، یک معدن متوسط با تولید حدود پانصد تن را در نظر بگیریم که روزانه حدود ۵هزار لیتر گازوئیل مصرف می‌کند. این معدن با نرخ رسمی ۸۰۷۰تومان، روزانه حدود ۴۰میلیون تومان فقط برای سوخت هزینه دارد و اگر به‌دلیل کسری سهمیه ناچار شود همین میزان سوخت را از بازار خارج از شبکه و با قیمت حدود ۵۰هزار تومان تأمین کند، هزینه روزانه سوخت به حدود ۲۵۰میلیون تومان می‌رسد. بنابراین، مسئله معدن‌کاران فقط «گرانی سوخت» نیست؛ وقتی سهمیه نیز کمتر از نیاز واقعی باشد، کاهش استخراج یا تأمین کسری سوخت با هزینه بالاتر، هر دو مستقیما هزینه تمام‌شده معدن را افزایش می‌دهند.

معادن استان در آستانه تعطیلی

در همین رابطه رئیس خانه معدن خراسان رضوی در گفت‌و‌گو با شهرآرا از کشمکش چندماهه بر سر سوخت، نادیده‌گرفتن نظرات کارشناسی، حذف معافیت ورود ماشین‌آلات و بحران ناریه (مواد منفجره) می‌گوید.

غلامرضا نازپرور هشدار می‌دهد تداوم این وضعیت، ظرف سه ماه آینده، بیش از ۷۰ تا ۸۰درصد معادن استان را به تعطیلی می‌کشاند.

نازپرور می‌گوید: ماه‌هاست بر سر تأمین سوخت درگیر جلسات فرسایشی هستیم. با هماهنگی سازمان صمت، نظام مهندسی و خانه معدن، الگوی مصرف تهیه و ارسال شد، اما شرکت نفت یا سوخت را دریغ می‌کند یا به بهانه صرفه‌جویی، آن را به حوزه‌های دیگر تخصیص می‌دهد. او با اشاره به سهم ناچیز معادن از کل سوخت استان (تنها ۲درصد)، از این سخت‌گیری‌های غیرمنطقی ابراز شگفتی می‌کند و می‌گوید: وقتی سازمان صمت در سامانه، سهمیه را تأیید می‌کند، شرکت نفت با بی‌اعتنایی، آن را نمی‌پذیرد. این پاسخگو نبودن دستگاه‌های دولتی در برابر یکدیگر، گلوگاه تولید را بسته است.

اقتصاد دستوری؛ ضربه به ارزآوری

رئیس خانه معدن خراسان رضوی به تناقض رفتاری دولت اشاره می‌کند و می‌گوید: قیمت سوخت تحویلی برای معادن مدام در حال افزایش است و عملا به قیمت‌های آزاد نزدیک شده؛ در حالی که از طرف دیگر، تولیدکننده را برای بازگرداندن ارز صادراتی تحت فشار می‌گذارند. اگر قرار است سوخت با قیمت آزاد تأمین شود، دخالت دستوری در بازگشت ارز چه معنایی دارد؟

وی بیان می‌کند: درباره مشکل ناریه، اگرچه ۵۰درصد موانع برطرف شده، اما همچنان با سنگ‌اندازی روبه‌روییم. وزارت دفاع که متولی تأمین مواد ناریه است، شرایطی وضع کرده که عملا امکان کار را دشوار می‌کند. نازپرور پیشنهاد می‌دهد: یا بخش خصوصی اجازه واردات داشته باشد، یا وزارت دفاع به عنوان متولی، شرایط تأمین ناریه برای معادن را تسهیل کند.

تعطیلی معدن؛ پایان زیست‌بوم مناطق محروم

نازپرور با تأکید بر تفاوت ماهوی معدن با کارخانه می‌گوید: تعطیلی معدن به‌معنای توقف یک واحد صنعتی در کنار شهر نیست. معادن در بیابان‌ها و مناطق دورافتاده، پیشران توسعه و عامل جلوگیری از مهاجرت‌اند. توقف این واحد‌ها یعنی بیکاری، فقر و مهاجرت اجباری اهالی همان مناطق کم‌برخوردار. او به بحران نیروی انسانی نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: بازگرداندن نیرو‌های متخصص به دل کویر پس از تعطیلی معادن، تقریبا ناممکن است.

علاوه‌براین، با افت شدید تقاضا برای رشته‌های معدن و زمین‌شناسی در دانشگاه‌ها، به‌زودی برای تأمین مهندس معدن نیز باید دست به دامن خارج شویم. نازپرور با انتقاد از سیاست‌های دستوری و ضدتولیدی می‌گوید: شرایط فعلی نه‌تنها مشوق سرمایه‌گذاری نیست، بلکه مشکلی بر مشکلات قبلی می‌افزاید. تداوم این روند، نه‌فقط معادن را به تعطیلی می‌کشاند، بلکه رکود را عمیق‌تر و بازگشت حیات به مناطق محروم را ناممکن خواهد کرد.

در ادامه حتما بخوانید شمارش معکوس برای آغاز تولید مواد ناریه در خراسان رضوی | صنایع استان، دل‌سوخته از بحران سوخت

هشدار درباره افزایش بیکاری

رئیس انجمن معادن و صنایع معدنی خراسان رضوی هم در گفت‌و‌گو با شهرآرا با اشاره به وضعیت نامناسب معادن استان، تأیید می‌کند که در صورت برطرف‌نشدن مشکلات، ۷۰ تا ۸۰ درصد از معادن در خطر تعطیل‌شدن قرار دارند.

صفارطبسی با اشاره به اینکه وضعیت بخش معدن به حدی ناگوار است که باید برای این بخش گریست، می‌گوید: تعطیلی معدن به‌منزله از بین رفتن هزاران فرصت شغلی، آن هم در مناطق محروم خراسان رضوی است. مسئله اینجاست زمانی که تعداد زیادی از افراد بیکار می‌شوند، این مسئله می‌تواند به افزایش بحران‌های اجتماعی منجر شود. طبسی تأکید می‌کند: به‌عنوان فعال بخش معدن، بیش از هر چیزی نگران وضعیت معیشت کارگران این بخش هستم.

رئیس انجمن معادن و صنایع معدنی خراسان رضوی ادامه می‌دهد: وضعیت معادن و صنایع معدنی از نظر دسترسی به انرژی، به‌ویژه سوخت، برق و سایر نهاده‌های موردنیاز بسیار نامناسب است. امروز یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های معدن‌کاران، تأمین سوخت است؛ زیرا نه سوخت به اندازه کافی در اختیار معادن قرار می‌گیرد و نه با قیمت مناسب.

حتی سازوکار‌هایی که برای توزیع و تخصیص سوخت پیش‌بینی شده، در عمل کارایی لازم را ندارد و بسیاری از معادن یا سوخت کافی در اختیار ندارند یا سهمیه‌ای بسیار محدود دریافت می‌کنند. صفار طبسی ادامه می‌دهد: مشکل بخش معدن و صنایع معدنی فقط به سوخت ختم نمی‌شود. کمبود مواد ناریه نیز به یکی از بحران‌های جدی معادن تبدیل شده است. در بسیاری از معادن، کمبود یا نبود مواد ناریه عملا فعالیت استخراج را دچار مشکلات جدی کرده است.

۴۰۰ درصد افزایش قیمت

همچنین یک معدن‌دار در گفت‌و‌گو با شهرآرا از افزایش سرسام‌آور قیمت مواد ناریه بخش معدن خبر می‌دهد و می‌گوید: هرچند مسئولان تلاش کرده‌اند تأمین مواد ناریه تسهیل شود، اما از آنجا که این مواد وارداتی است، افزایش قیمت ارز بر قیمت تمام‌شده آنها تأثیر گذاشته است. براین اساس، اکنون قیمت مواد ناریه نسبت به قبل دست‌کم ۴۰۰ درصد افزایش داشته است.

حسین حسین‌زاده می‌افزاید: در کنار این مسئله، معادن خراسان رضوی با کمبود سوخت هم مواجه هستند. سوختی که به معادن برای ماشین‌آلات آنها داده می‌شود، جوابگوی معادن نیست به‌خصوص اینکه بخشی از ماشین‌آلات معادن فرسوده هستند و طبیعتا سوخت بیشتری مصرف می‌کنند.

وی ادامه می‌دهد: قیمت سوخت تحویلی به معادن نیز به لیتری ۷ تا ۸ هزار تومان رسیده و همین مسئله سهم سوخت در هزینه کلی معادن را افزایش داده است.

حسین‌زاده ادامه می‌دهد: مسئولان مرتبط درباره سوخت معادن می‌گویند که کشور با کمبود سوخت مواجه است، ازاین‌رو آنها سعی می‌کنند توزیع آن را در بخش‌های مختلف مدیریت کنند.

حسین‌زاده تأکید می‌کند: مهم‌ترین مطالبه معدن‌کاران همراهی دستگاه‌های مسئول برای تأمین سوخت و مواد ناریه است؛ زیرا در صورت ادامه مشکلات نه‌تنها تولید معادن، بلکه اشتغال و صنایع وابسته نیز تحت‌تأثیر قرار خواهند گرفت.