اصلاح رابطه با خدا چگونه مناسبات انسانی را بهبود می‌بخشد؟
«شهرآرانیوز - گروه دین و فرهنگ رضوی»، حکمت ۴۲۳ نهج‌البلاغه، پیوندی معنادار میان معنویت و اخلاق اجتماعی ترسیم می‌کند. بر اساس این آموزه علوی، بندگی حقیقی زمانی به کمال نزدیک می‌شود که در رفتار روزمره انسان، از رعایت انصاف و امانت‌داری تا احترام به حقوق دیگران، جلوه‌گر باشد.
به گزارش شهرآرانیوز، از آموزه‌های مهم اخلاقی در تعالیم امیرالمؤمنین علی (ع) پیوند میان کیفیت رابطه انسان با خداوند و چگونگی رفتار او با دیگران است. این پیوند نشان می‌دهد که معنویت و بندگی واقعی تنها در عبادت‌های فردی خلاصه نمی‌شود بلکه آثار آن باید در اخلاق و رفتار اجتماعی و رعایت حقوق دیگران نیز نمایان شود.
امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۴۲۳ نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «مَنْ أَحْسَنَ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ أَحْسَنَ اللَّهُ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ النَّاسِ»؛ هر کس رابطه میان خود و خداوند را نیکو گرداند خداوند رابطه میان او و مردم را نیکو می‌کند.
این کلام رابطه‌ای عمیق میان اصلاح درونی انسان و سلامت روابط اجتماعی ترسیم می‌کند و یادآور می‌شود که اخلاق نیکو و صداقت و امانت‌داری و مهربانی با دیگران از مهم‌ترین نشانه‌های بندگی حقیقی است. بر این اساس نمی‌توان از معنویت سخن گفت، اما در مناسبات روزمره حقوق دیگران را نادیده گرفت یا با رفتار نادرست زمینه رنجش و بی‌اعتمادی را فراهم کرد.
اصلاح باطن؛ مقدمه اصلاح رفتار
امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۴۲۳ نهج‌البلاغه سه اصل اساسی را در کنار یکدیگر بیان می‌کنند. اصلاح باطن که به اصلاح ظاهر می‌انجامد و تلاش برای دین که کفایت امور دنیا را در پی دارد و نیکو کردن رابطه با خداوند که به بهبود رابطه با مردم منتهی می‌شود.
این سه اصل نشان می‌دهد که تحول اخلاقی و اجتماعی پیش از هر چیز به اصلاح درونی انسان نیاز دارد. هنگامی که فرد در نیت و اندیشه و انگیزه‌های خود بازنگری می‌کند و از حسادت و خودخواهی و حرص و منفعت‌طلبی فاصله می‌گیرد زمینه برای اصلاح رفتار او نیز فراهم می‌شود.
در واقع رفتار انسان بازتابی از باور‌ها و ارزش‌های درونی اوست. کسی که خود را در محضر خداوند می‌بیند در تصمیم‌گیری‌های فردی و اجتماعی مسئولیت بیشتری احساس می‌کند و می‌کوشد حتی در موقعیت‌هایی که امکان نظارت دیگران وجود ندارد از مسیر درست خارج نشود.
از این منظر عبادت زمانی می‌تواند به رشد اخلاقی منجر شود که در رفتار روزمره نیز اثر بگذارد. این اثرگذاری از رعایت انصاف در معامله و وفای به عهد آغاز می‌شود و احترام به اعضای خانواده و همکاران و افرادی را نیز در بر می‌گیرد که ممکن است دیدگاه یا موقعیت اجتماعی متفاوتی داشته باشند.
بندگی خداوند در رفتار با مردم معنا پیدا می‌کند
نیکو کردن رابطه با خداوند به معنای محدود شدن به عبادت‌های فردی نیست بلکه مسئولیت انسان در برابر بندگان خدا را نیز در بر می‌گیرد. فردی که به ارزش‌های دینی پایبند است باید این پایبندی را در صداقت و امانت‌داری و رعایت عدالت و پرهیز از تضییع حقوق دیگران نشان دهد.
برای نمونه راستگویی در گفتار و پرهیز از غیبت و تهمت و کمک به نیازمندان و گذشت از خطا‌های دیگران و رعایت حقوق افراد از رفتار‌هایی هستند که می‌توانند اعتماد و همدلی را در جامعه تقویت کنند.
در مقابل اگر معنویت تنها به ظواهر محدود شود و در رفتار اجتماعی اثری نداشته باشد فاصله میان باور و عمل شکل می‌گیرد. از همین رو آموزه امیرالمؤمنین (ع) انسان را به بازنگری در رابطه میان اعتقادات و رفتارهایش دعوت می‌کند و نشان می‌دهد که کیفیت بندگی را باید در شیوه تعامل با دیگران نیز جست‌و‌جو کرد.
ایمان و عمل صالح؛ زمینه‌ساز محبت اجتماعی
این مفهوم در قرآن کریم نیز مورد توجه قرار گرفته است. خداوند در آیه ۹۶ سوره مریم می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا»؛ کسانی که ایمان آورده‌اند و کار‌های شایسته انجام داده‌اند خداوند رحمان برای آنان محبتی در دل‌ها قرار می‌دهد.
این آیه بر پیوند ایمان و عمل صالح تأکید دارد و از محبتی سخن می‌گوید که خداوند در دل‌ها قرار می‌دهد. بر این اساس ایمان هنگامی که با رفتار شایسته همراه شود می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری روابطی مبتنی بر اعتماد و احترام و محبت باشد.
جامعه‌ای که افراد آن صداقت و انصاف و مسئولیت‌پذیری و خیرخواهی را در مناسبات خود جدی می‌گیرند ظرفیت بیشتری برای کاهش تنش‌ها و تقویت همبستگی اجتماعی خواهد داشت.
در نهایت حکمت ۴۲۳ نهج‌البلاغه یادآور می‌شود که اصلاح جامعه از اصلاح انسان آغاز می‌شود. نیکو کردن رابطه با خداوند باید در رفتار با خانواده و همسایگان و همکاران و دیگر اعضای جامعه نمود پیدا کند. بندگی حقیقی تنها در خلوت عبادت تعریف نمی‌شود بلکه در رعایت حقوق مردم و پرهیز از ظلم و تلاش برای گسترش خیر و محبت نیز معنا می‌یابد.
ارسال نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تائید توسط شهرآرانیوز در سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی توهین و افترا باشد منتشر نخواهد شد.
