غربت سقاخانه در سینما

زوزنی | از میان دوازده امام معصوم (ع)، تلویزیون، تنها همت کرده و برای سه تن از آنان سریال ساخته است. سریال «امام علی (ع)» ساخته داوود میرباقری که انتظار‌ها را از ساخت سریال تاریخی مذهبی بالا برد، بعد از ۵ سال تولید، نیمه دهه هفتاد روی آنتن رفت. بلافاصله بعد از آن، سریال «تنها‌ترین سردار» به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده پخش شد. با اینکه این ساخته فخیم‌زاده بخشی از مظلومیت و غربت امام دوم شیعیان را به تصویر کشیده بود، اما در مقایسه با ساخته میرباقری چنگی به دل نمی‌زد.
نهایت ضعف سریال‌سازی تاریخی مذهبی در سریال «ولایت عشق» رخ داد. با اینکه توقع می‌رفت فخیم‌زاده در تجربه دوم خودش فراتر از انتظار کار کند، اما چنین نشد و این سریال را که درباره امام رضا (ع) بود بعد از حدود دو سال و نیم تولید پخش کرد و بعد از آن آنتن تلویزیون تاکنون دیگر رنگ سریال درباره زندگی امامان معصوم (ع) را به خود ندید. اگرچه گمان می‌کنیم «مختارنامه» داوود میرباقری درباره امام حسین (ع) است، اما همان‌طور که بار‌ها آن را دیده‌ایم و از نام آن هم مشخص است، این سریال درباره انتقام‌گیری مختار ثقفی از قاتلان امام شهید (ع) است.
«ولایت عشق» داستان سال‌هایی را روایت می‌کند که امام‌رضا (ع) تحت فشار مأمون عباسی، مجبور شد به مرو برود و ولایتعهدی او را بپذیرد. این روایت تا به شهادت رسیدن امام هشتم (ع) و خاک‌سپاری پیکر مبارکش ادامه دارد. با اینکه «ولایت عشق» (با توجه به جذاب بودن سوژه) می‌توانست زوایای مختلف و عمیق از ویژگی‌های وجودی امام رضا (ع) را به تصویر بکشد، اما همواره این انتقاد بر آن وارد است که در این مهم ناتوان بوده است. شاید مهم‌ترین نو‌آوری که این سریال داشت نمایش چهره بازیگر امام‌پوش (ایفاگر نقش امام) در توده‌ای از نور بود که هم‌زمان دیالوگ‌هایش را هم می‌گفت. با این حال انتقاد‌های محتوایی کم و زیادی به این سریال و همه سریال‌های تاریخی مذهبی وارد است. اما «ولایت عشق» نه در مقایسه با آثار مشابه خود، بلکه در مقام یک سریال، چندان موفق، تأثیر‌گذار و مانا نبود. حال آنکه این «ولایت عشق» به صورت سینمایی و نمایش‌نامه رادیویی هم پخش شده است.
شاید ساخته میرباقری درباره امیر‌مومنان علی (ع) جسارت و شجاعت کارگردانان بعد از او را گرفته باشد و کمتر فیلم‌سازی بعد از تماشای آن شاهکار هنری به خود اجازه دهد پا به عرصه فیلم و سریال‌سازی درباره این شخصیت عظیم تاریخی بگذارد؛ اما تلویزیون هرگز نتوانسته است درباره دیگر امامان معصوم (ع) اثری در‌خور و شایسته تولید کند. برای معرفی امام رضا (ع) به عنوان تنها امام معصومِ مدفون در ایران که مرکز تجمع و توجه شیعیان جهان است باید بیشتر از این‌ها به خلق آثار هنری به خصوص در حوزه سینما و تلویزیون توجه کرد. هرچند جشنواره‌ای موسوم به جشنواره امام رضا (ع) اقداماتی را در تولید آثار هنری، (غیر از تولید فیلم) داشته است، اما هرگز آن‌طور که باید و شاید نتوانسته جایگاه خود را تثبیت کند؛ و هیچگاه فیلمی درباره این امام معصوم تولید نکرده است.