سینمای دفاع مقدس فقط روایت جنگ نیست، باید به انسان و مفاهیم معرفتی پرداخته شود
کارگردان و فیلمنامهنویس سینمای ایران، با تأکید بر ضرورت توجه به داشتههای سینمای دفاع مقدس گفت: سینمای دفاع مقدس تنها روایتگر جنگ نیست، بلکه در بخشهایی از آثار خود به انسان، مفاهیم معرفتی و نگاه قرآنی پرداخته است.
به گزارش شهرآرانیوز، احمدرضا درویش، در نشست عصر سینما که با محوریت سینمای دفاع مقدس؛ روایت حماسه، بازتاب واقعیت برگزار شد، درباره نسبت سینمای ایران با دفاع مقدس و تجربه فیلمسازی خود در این حوزه سخن گفت. کارگردان فیلم سینمایی آخرین پرواز، در ابتدای صحبتهای خود با اشاره به اینکه خود را در جایگاه منتقد و نظریهپرداز سینمای ایران نمیداند، اظهار کرد: من خودم را در جایگاه تحلیل قرار نمیدهم. کار من فیلمسازی است و حتی درباره آثار همکارانم نیز هیچگاه به خودم اجازه ندادهام اظهارنظر کنم. کسانی که در حوزه تحقیق، پژوهش و نظریهپردازی درباره پدیدههای فرهنگی، هنری و سینما کار کردهاند و در دانشگاهها و جایگاههای مختلف حضور دارند، باید این کار را انجام دهند.
درویش افزود: من خودم سینمای ایران هستم و از نظر اخلاقی فکر میکنم در جایگاه نظریهپردازی درباره سینمای ایران قرار ندارم. عملکرد خود من در نقطهای قرار میگیرد که میتواند مورد نقد واقع شود. البته اگر نظر و نگاهی نداشته باشم، نمیتوانم برای فیلمسازی خودم ساختاری طراحی کنم، اما این با نظریهپردازی درباره سینمای ایران تفاوت دارد.
هنرمند، پیش از سینما باید جهانبینی داشته باشد
این کارگردان سینمای ایران با اشاره به نقش جهانبینی هنرمند در شکلگیری آثار سینمایی ادامه داد: ما مسئلهای داریم که قبل از سینماست و آن «هنرمند» است. سینماگر اصل وجودی خودش را از مجموعهای از هنرهای مختلف دریافت میکند، اما در کنار فرم و مرتبت هنر، مسئله مهم دیگری وجود دارد و آن به عظمت هنرمند و زاویه دید او نسبت به جهان بازمیگردد.
درویش تصریح کرد: نگاه هنرمند به جهان و جهانبینی او با فرم و محتوای اثر آمیختگی و همزیستی دارد و این موضوع بسیار اهمیت دارد. اگر تفاوتی میان آثار یک هنرمند یا آثار هنرمندان مختلف وجود دارد، بخشی از آن به همین مسئله بازمیگردد؛ چیزی که منتقدان و صاحبنظران معمولاً آن را در قالب فرم و محتوا بررسی میکنند.
وی با بیان اینکه مناسبت هفته دفاع مقدس فرصت مناسبی برای گفتوگو درباره سینمای دفاع مقدس است، گفت: هفته دفاع مقدس با هجوم یک اهریمن بینالمللی به کشور ما در آن دوران مصادف شده است و امروز نیز این مناسبت، فرصت خوبی برای صحبت درباره سینمای دفاع مقدس فراهم میکند. با این حال ترجیح میدهم بحث را بیشتر به نگاه فردی خودم و تجربهای که در سینما داشتهام، مرتبط کنم.
ضرورت توجه به داشتههای سینمای دفاع مقدس
درویش خطاب به فیلمسازان جوان حاضر در این نشست گفت: یک توصیه به دوستان، بهخصوص جوانانی که در این عرصه حضور دارند، دارم. به نظرم یکی از کارهایی که ما در عرصه فیلمسازی انجام میدهیم، چه آگاهانه و چه ناخودآگاه، این است که به گذشته و داشتههای خودمان توجه نمیکنیم.
وی ادامه داد: در نگاه به سینما و تحلیل سینما باید به این توجه کنیم که عقبه و داشتههای ما چیست. هر جا نیاز به دیده شدن پدیدهها در جامعه وجود دارد، این موضوع را در جوامع دیگر نیز میبینیم. وقتی درباره جنگ، مسائل اجتماعی و موضوعات مختلف فیلم میسازیم، در واقع به دنبال الگو میگردیم و گذشته برای ما اهمیت پیدا میکند.
این کارگردان افزود: فکر میکنم در شرایط امروز، توجه به این داشتهها موضوع بسیار مهمی است. بهخصوص در سینمای دفاع مقدس، آثاری وجود دارد که صرفاً یک فیلم جنگی نیستند و ارزش آنها فراتر از روایت یک واقعه تاریخی است.
«دیدهبان»؛ فراتر از روایت جنگ
کارگردان فیلم سینمایی دوئل با اشاره به فیلم «دیدهبان» به عنوان یکی از نمونههای قابل توجه سینمای دفاع مقدس اظهار کرد: در سینمای من فیلمی وجود دارد که حدود ۳۸ تا ۴۰ سال پیش ساخته شده است. یک جوان ۲۵ ساله این فیلم را ساخته است. وقتی به «دیدهبان» نگاه میکنید، میبینید که این اثر فراتر از بحث جنگ و حتی سینمای دفاع مقدس است.
وی ادامه داد: «دیدهبان» هم اجتماعی است، هم سینمایی و متحرک و اکشن است و هم سینمای معرفتی محسوب میشود. اینها بسیار مهم است. من احساس میکنم این فیلم فراتر از روایت جنگ است و اساساً به انسان پرداخته است. نگاه قرآنی موجود در این اثر نیز بسیار عجیب و قابل توجه است.
درویش افزود: در این فیلم، یک نیروی بسیجی باید خودش را به خط مقدم برساند، اما در همین مسیر و در زیر آتش دشمن، اتفاقات دیگری رخ میدهد. به نظرم این نگاه که یک انسان زیر آتش دشمن قرار میگیرد و قرار نیست الزاماً شهید شود و در عین حال دستی از بالا مسیر اتفاقات را هدایت میکند، بسیار قابل توجه است.
وی گفت: در چنین صحنههایی، سینما به معنای واقعی شکل میگیرد؛ یعنی همه عناصر در خدمت یک روایت قرار میگیرند و فیلم تنها به نمایش جنگ و تجهیزات محدود نمیشود.
«بازمانده»؛ تصویری ماندگار در سینمای ایران
این فیلمساز در ادامه با اشاره به فیلم «بازمانده» ساخته زندهیاد سیفالله داد، گفت: ما یک صحنه درخشان در سینمای بعد از انقلاب داریم که به نظرم مثالزدنی است. اگر به من بگویند محصول چند دهه سینمای ایران را در یک لحظه تعریف کن، من آن را شخصی میکنم و به جای اینکه درباره کل سینمای ایران تحلیل ارائه دهم، از یک تصویر و یک مونولوگ بلند یاد میکنم.
درویش ادامه داد: منظورم تصویری از فیلم «بازمانده» ساخته مرحوم سیفالله داد است. خدا رحمتشان کند. تصویر یکی مانده به آخر فیلم را همه دیدهاند؛ جایی که صفیه در قطار حضور دارد. این صحنه به نظرم یکی از نقاط درخشان سینمای ایران است.
وی افزود: آن صحنه یک نقطه نهایی برای قصه و یک نقطه رهایی و گرهگشایی مهم در داستان است؛ بسیار باشکوه اجرا شده و به نظر من از دلپذیرترین صحنههای سینمای ایران است. این آثار را بچههای انقلاب ساختند و این شکوه بر اساس ممارست، کار و تلاش شکل گرفته است.
اگر این داشتهها را نداشتیم، چه میشد؟
درویش با تأکید بر اهمیت بررسی و تحلیل داشتههای فرهنگی و هنری کشور گفت: به نظرم یکی از کارهایی که تحلیلگران و صاحبنظران میتوانند انجام دهند این است که بررسی کنند اگر این داستانها و داشتهها را نداشتیم، چه اتفاقی میافتاد.
وی برای توضیح این موضوع به نمونهای از تاریخ و جغرافیای ایران اشاره کرد و گفت: فرض کنید در خوزستان کارون نداشتیم. آیا میتوانستیم همان تمدن را داشته باشیم؟ اگر کارون را از سرزمین خوزستان حذف کنیم، قطعاً بخشی از آن تمدن را نیز از بین بردهایم؛ زیرا تمدن ایران در بخشهایی در کنار کارون شکل گرفته است؛ از کوههای بختیاری تا خلیج فارس.
این کارگردان افزود: همین مسئله درباره سینما هم وجود دارد. ممکن بود «بازمانده» وجود نداشته باشد، ممکن بود آثار و فیلمهای دیگری که بخشی از تاریخ سینمای ایران را شکل دادهاند ساخته نشوند. اینها محصول یک دوره و یک تجربه تاریخی هستند و باید به آنها توجه کرد.
سینمای دفاع مقدس به فرهنگ ایران خدمت کرده است
درویش با بیان اینکه سینمای دفاع مقدس تنها یک گونه سینمایی برای روایت جنگ نیست، گفت: وقتی مناسبتی مانند هفته دفاع مقدس پیش میآید، به نظرم باید به داشتههایمان توجه بیشتری کنیم. سینمای ایران در این بخش بسیار به فرهنگ ما کمک کرده است.
کارگردان فیلم سینمایی روز رستاخیز ادامه داد: سینمای ما در حوزه دفاع مقدس، علاوه بر مباحث محتوایی و روایی، در مباحث اجرایی و فناوریهای جدید نیز به سینمای ایران کمک کرده است. مثلاً شکلگیری و جدی شدن صدابرداری در صحنههای دشوار و همچنین جلوههای ویژه، تا حد زیادی در تجربههای سینمای جنگ و دفاع مقدس رشد کرده و بعدها جلوههای ویژه بصری نیز به این مسیر اضافه شده است.
این فیلمساز تأکید کرد: بسیاری از این امکانات و تجربهها در سینمای ایران به واسطه ساخت آثار جنگی و دفاع مقدس شکل گرفته و توسعه پیدا کردهاند؛ بنابراین نمیتوان سینمای دفاع مقدس را صرفاً در چارچوب روایت یک جنگ یا یک دوره تاریخی بررسی کرد.
سینما باید به داشتههای فرهنگی خود توجه کند
درویش در بخش دیگری از صحبتهایش خود با اشاره به نمونههای سینمای جهان اظهار کرد: اگر بخواهیم نمونههای خارجی را هم ببینیم، باید به این توجه کنیم که بسیاری از فیلمسازان بزرگ ابتدا جهانبینی و نگاه خودشان را دارند و بعد سراغ عناصر خارجی، کلاسیک و تجربههای دیگر میروند و آنها را با فرهنگ خودشان ترکیب میکنند.
وی افزود: از دل همین ترکیب است که آثار بزرگی شکل میگیرد که بعدها در تاریخ سینما ماندگار میشوند. فیلمساز، ابتدا باید نگاه داشته باشد و بعد بتواند تجربههای مختلف را با فرهنگ و جهانبینی خودش همراه کند.
درویش در پایان با اشاره به تجربه شخصی خود از فیلمسازی در سینمای دفاع مقدس گفت: اینکه بخشی از دغدغههای من در بستر سینمای جنگ شکل گرفته، برای خودم یک عنایت و لطف خداوند میدانم و بسیار خوشحالم که در دورهای زندگی میکنم که میتوانم چیزهایی را ببینم که توانستهاند بر من و دیگران اثر بگذارند.
وی تأکید کرد: سینمای دفاع مقدس بخشی از داشتههای سینمای ایران است؛ داشتهای که هم از منظر روایت، هم از منظر انسان، معرفت، فرهنگ و هم از نظر تجربههای فنی و اجرایی، بخشی از مسیر سینمای ایران را شکل داده است.
ارسال نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تائید توسط شهرآرانیوز در سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی توهین و افترا باشد منتشر نخواهد شد.
