دریاچه ارومیه

قلعه کاظم داشی، یا قالا داشی، صخره‌ای تاریخی در ۷۰ کیلومتری شمال‌شرق ارومیه است که زمانی در میان آب‌های دریاچه ارومیه قرار داشت و یکی از جاذبه‌های گردشگری منطقه به شمار می‌رفت. اکنون با خشک شدن گسترده دریاچه، این اثر تاریخی در خشکی پیرامون محصور شده و مناظر طبیعی و زیستگاه‌های گیاهی و جانوری اطراف آن آسیب دیده است. خشک شدن دریاچه باعث آسیب به صنعت گردشگری، تضعیف کسب‌وکارهای محلی و فشار بر معیشت مردم منطقه شده، در حالی که قلعه کاظم داشی پیش‌تر نمادی از ترکیب تاریخ و طبیعت در کنار پهنه آبی دریاچه ارومیه به‌شمار می‌رفت.

دریاچه ارومیه، که زمانی بزرگ‌ترین دریاچه آب شور خاورمیانه به‌شمار می‌رفت، طی دو دهه گذشته در پی خشکسالی‌های مداوم، سدسازی بر رودخانه‌های ورودی و برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، با کاهش شدید سطح آب مواجه شده است. هرچند افزایش بارندگی‌ها و اجرای برخی طرح‌های احیایی در سال ۱۳۹۸ به بهبود موقت وضعیت این پهنه آبی انجامید، اما تداوم خشکسالی و ضعف مدیریت منابع آب در اوایل دهه ۱۴۰۰، بار دیگر روند احیا را متوقف و شرایط را به نقطه‌ای بحرانی بازگرداند. امروز بخش اعظم دریاچه ارومیه به بستر گسترده‌ای از نمک تبدیل شده و تنها لکه‌هایی محدود از آب در آن باقی مانده است؛ وضعیتی که از آن به‌عنوان یکی از جدی‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی کشور در سال‌های اخیر یاد می‌شود. خشک‌شدن دریاچه، افزون بر پیامدهای گسترده زیست‌محیطی از جمله افزایش طوفان‌های نمکی و ریزگردها، تغییر اقلیم محلی و کاهش تنوع گونه‌های گیاهی و جانوری، به افول صنعت گردشگری منطقه و نابودی بخشی از کسب‌وکارهای وابسته انجامیده و معیشت جوامع محلی اطراف دریاچه را با تهدیدی جدی مواجه کرده است.

معاون اول رئیس‌جمهور با بیان اینکه احیای دریاچه ارومیه نه صرفاً یک مسئله ملی بلکه فراملی است، گفت: باید یک برنامه با شاخص‌های کمی تهیه شده و مشخص شود تا پایان سال ۱۴۰۵ سطح آب دریاچه ارومیه باید چه تغییری کند تا بر این اساس بتوانیم عملکرد‌ها را ارزیابی کنیم.

به گفته کارشناسان، حتی با تزریق ۳.۵ میلیارد مترمکعب آب، احیای کامل دریاچه ارومیه دست‌کم ۱۴ سال زمان خواهد برد.

بارش‌های اخیر در حوضه آبریز دریاچه ارومیه سبب شده تا تراز این دریاچه نسبت به روزهای نخست مهرماه سال جاری یعنی حدود ۲.۵ ماه پیش، ۴۰ سانتی متر افزایش یابد.

ویدئویی از وضعیت دریاچهٔ ارومیه بعد از بارش‌های چند روز گذشته را مشاهده می‌کنید.

رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست گفت: وضعیت فعلی دریاچه ارومیه، با اولویت در دستورکار کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه است. سازمان برنامه و بودجه، باید پاسخ دهد که در بودجه سال آینده، اعتباری برای احیای این دریاچه در نظر دارد یا خیر؟

استاندار آذربایجان غربی گفت: روش‌های احیای دریاچه ارومیه کیفیت‌سنجی می‌شود و با جدیت در حال پیگیری است.

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: بی‌توجهی به ملاحظات زیست‌محیطی می‌تواند امنیت زیستی کشور را به خطر بیندازد. تجربه تلخ خشک شدن دریاچه ارومیه نشان می‌دهد که توسعه بدون در نظر گرفتن ظرفیت‌های محیط‌ زیستی، خسارت‌های جبران‌ناپذیری به همراه دارد.

نماینده ارومیه در مجلس تاکید کرد که باید کاری برای احیای دریاچه ارومیه شود، چراکه دریاچه ارومیه متعلق به همه است.

طرح از مجید ادیبی، کارتونیست روزنامه شهرآرا

اولین سفر زندگی من که از آن خاطراتی مثل تکه‌های پراکنده و پررنگ یک پازل به یادم مانده، اوایل دهه ۷۰ بود. آن سفر برای من به مثابه جهانگردی بود.

به گفته حجت جباری، مدیرکل محیط زیست استان آذربایجان غربی این برای نخستین‌بار است که احتمال می‌دهیم در چند روز آینده، بخش شمالی دریاچه به‌طور کامل خشک شود، البته از نظر محیط‌زیستی، همین الآن هم فقط یک لایه بسیار نازک و پراکنده در شمال باقی مانده است و به‌سختی می‌توان گفت آبی وجود دارد. در جنوب دریاچه نیز حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر از مساحت دریاچه به‌عمق حدود ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر آب باقی مانده است که با ادامه این روند، تا پایان تابستان احتمال خشک‌شدن کامل آن هم وجود دارد که به‌معنی خشکی کامل و ۱۰۰درصدی دریاچه ارومیه خواهد بود.

نماینده مردم ارومیه در مجلس خواستار توجه جدی دولت به موضوع خشکسالی دریاچه ارومیه و احیای آن شد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی گفت: اگر مدیریت منابع آب در بخش کشاورزی و برداشت آب توسط وزارت نیرو و جهاد کشاورزی به همین شکل ادامه پیدا کند، احیای دریاچه ممکن نخواهد بود.

هم‌زمان با افزایش دمای هوا، گروهی از شهروندان آذربایجان شرقی و غربی برای شنا و تفریح به ساحل جزیره اسلامی در نزدیکی پل میان‌گذر شهید کلانتری دریاچه ارومیه می‌روند. شنا در دریاچه ارومیه، به دلیل شوری بالا، موجب شناوری بیشتر بدن و کاهش فشار به مفاصل می‌شود. نمک‌های معدنی موجود در آب دارای برخی خواص درمانی هستند، اما تماس طولانی با آب شور توصیه نمی‌شود. تراز آبی دریاچه به حدود ۱.۲۴ میلیارد مترمکعب رسیده و وسعت آن تا ۹۵۰ کیلومتر مربع کاهش یافته است. افزایش تبخیر و گرمای شدید تابستان، خطر خشکی کامل دریاچه را تشدید کرده است.

معاون اول رئیس‌جمهور گفت: خشک شدن دریاچه ارومیه نه تنها چندین استان حاصل‌خیز کشور را درگیر خواهد کرد، بلکه می‌تواند منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

ویدئویی از دریاچه کم‌جان ارومیه در روزهای بهاری را مشاهده می‌کنید.

رئیس‌جمهور پزشکیان با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، بر احیای دریاچه ارومیه تأکید و تصریح کرد: تغییر نوع کشت و آبیاری مدرن، برخورد با چاه‌های غیرمجاز و اجرای سایر طرح‌ها و مطالعاتی که مورد تایید کارشناسان هستند باید با سرعت اجرا شوند.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان غربی گفت: برای نخستین بار در استان، گونه خدنگ بزرگ (Herpestes edwardsii) در تالاب سولدوز نقده به عنوان یکی از تالاب‌های اقماری جنوب دریاچه ارومیه مشاهده شد و به ثبت رسید.