سنگ هرکاره

در حاشیه جنوبی مشهد، جایی که کوه‌های تیره رنگ با رگه‌های سنگ «سرپانتین» به چشم می‌خورد، هنر قدیمی سنگ تراشی هنوز زنده است.

در جنوب مشهد، از حوالی بولوار نماز تا محله آب و برق، معادن سنگ «هرکاره» با رگه‌های سرپانتین هنوز فعالند. امروزه تنها دو یا سه معدن باقی مانده که سنگ‌ها را استخراج و با کامیون به کارگاه‌ها می‌برند. در کارگاهی نزدیک تپه سلام، دستگاه‌های تراش با صدای مداوم، سنگ‌های خام را به ظروف دیزی سنگی تبدیل می‌کنند. فضای کارگاه پر از گرد سنگ سفید و بوی خاک مرطوب است. دستان ماهر کارگران، لایه‌های سنگ را می‌تراشند تا فرم نهایی ظرف پدیدار شود. اینجا هنر سنگ‌تراشی، سختی کوه را با مهارت انسان نرم می‌کند. روایت سنگ‌تراشان محلی، مسیر پرپیچ‌وخم سنگ از دل کوه تا خانه‌های ما را نشان می‌دهد؛ مسیری که امروز با تغییرات شهری و مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کند و بقای این هنر دیرینه را با چالش مواجه ساخته است.

غار پروانه ها در ارتفاعات جنوبی مشهد، از آن غار‌های زمین شناختی نیست؛ از آن‌هایی که مثلا فعل وانفعالات زمین، در طی میلیون‌ها سال آن را به وجود آورده باشد.

نگاهی به تاریخ اقتصادی مشهد که از پیشه سنگ تراشی به یک شهر صنعتی در ۱۰۰ سال اخیر تبدیل شد.

درباره یکی از ابعاد ناشناخته کوهسنگی که در گذشته به‌عنوان یکی از معادن سنگ گرانیت مشهد شناخته می‌شد.

هنرمندان صنایع دستی مشهد و استان با سبد پرمحصولشان، چشم انتظار حمایت هستند.

درباره کالایی که از دیار خورشید به دیگر بلاد جهان صادر می‌شد.

روایت‌های به‌یادگار‌مانده در دل متون کهن حکایت از آن دارد که سنگ‌تراشی شغلی دیرسال در مشهد قدیم بوده است، اما این پیشه پس‌از دعای حضرت‌رضا (ع) است که برکتی توصیف‌ناپذیر می‌گیرد و به صنعتی تبدیل می‌شود که تا هنوز رونق دارد و زائران بسیاری مشتاق آن هستند.

این بازار گویا از عهد صفوی تا سال‌۱۳۰۸ خورشیدی که «فلکه حضرت» را می‌سازند، به همین شکل دوتکه باقی می‌ماند، اما از این روزگار به بعد است که بین آن‌ها کاملا فاصله می‌افتد، به‌طوری‌که آن قسمت بازار که میان فلکه حضرت تا صحن عتیق و در مجاورت مسجد گوهرشاد باقی مانده بوده است، «بازار زنجیر» و بخش دیگر که بیرون از فلکه حضرت قرار می‌گیرد، «بازار سرشور» نام می‌گیرد.

یک مقاله قدیمی باقی‌مانده از دهه‌۵۰ خورشیدی، پیشه سنگ‌تراشی در مشهد قدیم را به تصویر کشیده است.

در آغازین روز‌های رونمایی از محصولات هنری سنگی، با سرپرست هنرمندان سنگ‌تراش، رمضان معمر و همکاران او گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌آید.

روایت زندگی حسین سراقی‌نوغانی بازمانده هنری که در خاستگاه خود مظلوم است