معماری اسلامی

آرامگاه خواجه‌ربیع در مشهد، تنها یک زیارتگاه نیست؛ این باغ تاریخی روزگاری تفرجگاه مردم و مقصد مسافران بود و در طول چند قرن، شاهد مرمت‌های ناتمام، غارت کاشی‌های نفیس و دفن چهره‌های مهم تاریخ ایران بوده است.

استاد عبدالحمید نقره‌کار، چهره نام آشنای معماری ایرانی-اسلامی و از پیشکسوتان انقلاب اسلامی، در سن ۸۳ سالگی چشم از جهان فرو بست.

مشهد، شهری که هویت تاریخی و مذهبی آن می‌توانست بر شانه‌های معماری اصیل ایرانی استوار بماند، امروز با روند نگران کننده تخریب و فراموشی بنا‌های ارزشمند خود روبه رو است.

عبدالحسین مشکات، هنرمند پیشکسوت کاشی کاری سنتی مشهد از عشق، صبر و ممارست در این هنر می‌گوید.

پیش‌تر گفته بودیم نخستین جایی که انسان خودش را در آن مانند آینه دید، آب بود. آب و آینه نزد ایرانیان و در تاریخ ایران نماد پاکی و روشنایی هستند.

مسجد جامع سلطان قابوس بزرگ، برجسته‌ترین بنای مذهبی کشور عمان، در ولایت بوشر و نزدیک مسیر اصلی منتهی به قلب مسقط واقع شده و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز عبادی، فرهنگی و علمی این کشور شناخته می‌شود. این مسجد نه‌تنها محل برگزاری نماز‌های جماعت و مناسبت‌های مذهبی است، بلکه در ترویج فرهنگ اسلامی، آموزش علوم دینی و گفت‌وگوی بین‌فرهنگی نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. ایده ساخت مسجد در دوران سلطنت زنده‌یاد سلطان قابوس بن سعید شکل گرفت و برای طراحی آن، مسابقه‌ای بین‌المللی برگزار شد. عملیات اجرایی پروژه از دهه ۱۹۹۰ آغاز و پس از حدود شش سال، مسجد در ۴ می ۲۰۰۱ هم‌زمان با سی‌امین سالگرد سلطنت سلطان قابوس افتتاح شد. این مجموعه در زمینی به مساحت ۴۱۶ هزار متر مربع بنا شده و ظرفیت پذیرش بیش از ۲۰ هزار نمازگزار را دارد. از نظر معماری، مسجد جامع سلطان قابوس تلفیقی از هنر اسلامی معاصر و عناصر بومی عمانی است. پنج مناره اصلی آن نمادی از پنج رکن اسلام به‌شمار می‌روند و گنبد مرکزی، هویت بصری بنا را شکل می‌دهد. استفاده از سنگ‌های مرغوب، مرمر سفید و خاکستری، چوب‌های تزئینی و شیشه‌های رنگی، شکوه و جلوه‌ای فاخر به فضا‌های داخلی و بیرونی بخشیده است. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های مسجد، فرش دست‌باف یک‌تکه شبستان اصلی با مساحت حدود ۴۲۰۰ متر مربع و بیش از ۱.۷ میلیارد گره است که توسط صد‌ها بافنده ایرانی طی چهار سال و با ۲۸ رنگ طبیعی بافته شده است. این فرش که زمانی بزرگ‌ترین فرش دستباف یک‌تکه جهان بود، جلوه‌ای شاخص از هنر اسلامی و قالیبافی ایرانی در قلب مسجد ارائه می‌دهد.

هنر در بارگاه امام رضا (ع)، از سطح تزیین و بنا فراتر رفته و به زبان زیباشناسانه‌ای برای بیان ارادت و باور تبدیل شده است.

مسجد جامع زواره، جواهری از معماری اسلامی در دل کویر است که برای اولین بار مدل ساخت مساجد ایرانی شد.

تولیت آستان قدس رضوی گفت: از زمان پیروزی انقلاب تاکنون، چند بُرج، پاساژ، فروشگاه‌های بزرگ، شهرک‌های صنعتی، مال‌ها و مجموعه‌های تفریحی در مشهد ساخته شده است؟ چند مورد از آن‌ها تطبیق با اقتضائات اجتماعی، باور‌های دینی و فلسفه شکل‌گیری انقلاب اسلامی دارد؟

معماری امروزی ایران را باید تلفیقی از سبک‌های سنتی و معاصر دانست. بیشتر معماران کشورمان اغلب از تاریخ این هنر الهام می‌گیرند و نقوش و تکنیک‌های سنتی را در طرح‌های امروزی می‌گنجانند.

تولیت آستان قدس رضوی در دیدار با وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، بر لزوم حفظ هویت فرهنگی مشهد تأکید کرد و گفت: معماری این شهر باید نمایانگر معنویت بارگاه امام‌رضا(ع) باشد.

معاونت شهرسازی و معماری شهرداری مشهد به دنبال احیای هویت شهر زیارتی است.

استاد سیدجلال شمسی‌نژاد، گاه پا از استان فراتر می‌گذاشت و به شهر‌های دیگری می‌رفت. اسمش افتاده بود سرزبان‌ها و برای داشتن هنر او، ارج‌و‌قرب زیادی قائل بودند.

به مناسبت نو‌د‌وسومین سال ثبت ملی آرامگاه شیخ‌ احمد جامی که نمونه‎ای چشم‌نواز از تجمیع همه عناصر معماری ایرانی‌اسلامی است.

مدیر پروژه‌های پیش‌خوان زیارت گفت: به‌جز محدوده‌های مجاور حرم، در هیچ‌جای شهر، نشانه‌ای از مفهوم زیارت نداریم.

گنبد «الله وردی‌خان» یکی از باشکوه‌ترین بنا‌های حرم‌مطهر‌رضوی است.

درباره زندگی و خدمات مرحوم ابوالقاسم ملکی، معمار و آینه‌کار نامدار حرم رضوی اینجا بخوانید.

مدیر پروژه «پیشخوان زیارت» معاونت شهرسازی و معماری شهرداری مشهد با بیان اینکه در سال‌های گذشته شهرداری مشهد قرارداد‌هایی در حوزه مطالعاتی معماری و شهرسازی ایرانی‌اسلامی منعقد کرده، ادامه داد: در حوزه عملیاتی با تکلیف شورای اسلامی شهر در دوره ششم اقدام مهم شهرداری با رویکرد موضوع معماری و شهرسازی ایرانی‌اسلامی، همین پروژه پیشخوان زیارت است.

روایتی از مکانی چشم‌نواز در ضلع غربی حرم مطهر رضوی که تاریخی پرابهام دارد.

تاریخچه مدرسه غیاثیه خرگرد که نمود و نماد هنر معماری ایرانی‌اسلامی است، به‌مناسبت سالروز ثبت ملی آن.