حکمرانی آب در دست بخش خصوصی

ملیحه فلاح - آب، این موضوع فرابخشی، دغدغه اصلی دولت‌ها و ملت‌ها از گذشته دور تاکنون بوده است. در این سال‌ها در خراسان‌رضوی مانند دیگر نقاط ایران اضافه‌برداشت‌ها و خشک‌سالی‌های پی‌درپی به اندازه‌ای بوده که به گفته مسئولان تأثیر بارندگی‌های اخیر نیز بر آن ناچیز است. به همین دلیل مسئولان این استان در پی یافتن راه‌هایی برای تأمین پایدار آب خراسان‌رضوی و به‌خصوص کلان‌شهر مشهد هستند.
«با توجه به روند افزایش جمعیت و مصرف آب، اگر کمترین میزان اسراف و بیشترین صرفه‌جویی و بهره‌وری را داشته باشیم، بازهم آب کم داریم». این را قائم‌مقام شرکت آب منطقه‌ای خراسان‌رضوی روز گذشته در نشست رسانه‌ای «تیتر یک» با عنوان بررسی راه‌های پایدار تأمین آب مشهد بیان کرد. علیرضا طاهری گفت: طرح سازگاری با کم‌آبی به‌وسیله تدوین سند همیاران آب و همچنین طرح‌‌های انتقال آب، 2 راه اساسی برای تأمین پایدار آب این کلان‌شهر است.
وی با تأکید بر اینکه سند همیاران آب را با دست راست خود و طرح انتقال آب را با دست چپ خود امضا می‌کنم، افزود: طرح بهره‌برداری از آب هزارمسجد، استفاده از آب‌های فرامرزی کشورهای تاجیکستان، افغانستان و ترکمنستان و طرح انتقال آب از دریای عمان به شرق کشور از جمله طرح‌های انتقال آب به شمار می‌روند.
قائم‌مقام شرکت آب منطقه‌ای استان از نیاز 396 میلیون مترمکعبی آب شرب مشهد تا سال 1420 خبر داد و اظهار کرد: با طرح سازگاری با کم‌آبی فقط می‌توانیم میزان مصرف آب شرب استان را به 333 میلیون مترمکعب برسانیم.

استفاده زائران از آب یارانه‌ای غیرمنطقی است
در ادامه این نشست عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی و عضو شورای ناظر آب کشور نیز به وجود مدیریت هزینه‌گرا با پول نفت در کشور اشاره کرد و افزود: طرح انتقال آب از دریای عمان را نفی نمی‌کنم اما راه‌های دیگری برای مصرف کمتر این مایع حیاتی و تأمین آن وجود دارد.
عبدا... حاتمیان با اشاره به استفاده زائران از آب یارانه‌ای گفت: این شیوه مدیریت اشتباه است و زائری که از کشورهای خارجی به این شهر سفر می‌کند، نباید به اندازه شهروندان مشهدی برای آب هزینه پرداخت کند.
وی در ادامه با اشاره به اینکه بیشترین میزان مصرف آب در بخش کشاورزی است، از ارائه تسهیلات بلاعوض با سقف 85 درصد برای اجرای طرح‌های آبیاری پرفشار خبر داد و گفت: کشاورزان از این طرح‌ها استقبال نمی‌کنند.
عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی افزود: امسال 150 میلیون یورو اعتبار برای طرح‌های آبخیزداری تصویب شد اما از استان خراسان‌رضوی حتی یک طرح پیشنهادی نداشتیم.

4 میلیارد دلار، هزینه انتقال آب
مجری طرح انتقال آب از دریای عمان به شرق کشور نیز در این همایش گفت: طبق برآوردهای انجام‌شده از سوی شرکت‌های مشاور، هزینه اجرای این طرح بیش از 3 میلیارد و 900 میلیون دلار و زمان مورد نیاز برای اجرای آن، حدود 7 سال است.
علی عبداللهی طول لوله‌گذاری در این طرح را 1550 کیلومتر دانست و اضافه کرد: با شیرین‌سازی 3 میلیارد و 500 میلیون مترمکعب آب، حدود 750 میلیون مترمکعب آب شیرین به دست می‌آید که از طریق 3 خط انتقال با حجم 250 میلیون مترمکعب به استان‌های شرقی کشور منتقل می‌شود.
به گفته وی سهم خراسان‌رضوی در اولین خط انتقال آب از دریای عمان 110 میلیون مترمکعب و سهم هر کدام از استان‎های دیگر 70 میلیون مترمکعب خواهد بود.
مجری طرح انتقال آب از دریای عمان به شرق کشور تأکید کرد: این پروژه به‌وسیله بخش خصوصی اجرا خواهد شد و همه هزینه آن با این بخش است.

حکمرانی آب در دست بخش خصوصی
در ادامه این نشست استاد دانشگاه و پژوهشگر سیاست‌گذاری منابع آب نیز با اشاره به طرح انتقال آب از اصفهان به یزد، سیاست‌ها و رویکردهای حاکم بر آب کشور را مربوط به بعد از جنگ جهانی دوم دانست و گفت: در خصوص انتقال آب، 8 مسئله و نگرانی وجود دارد که از جمله آن توجه نکردن به بحث حکمرانی آب است که در هیچ جای جهان به بخش خصوصی سپرده نشده است.
حجت میان‌آبادی با اشاره به اینکه در حوزه آبریز کشور اعدادی که شرکت‌های مشاور از نیاز آبی اعلام می‌کنند، واقعی نیست و تقاضای کاذب آب است، گفت: زمان و هزینه این پروژه‌ها نیز طبق مطالعات دفتر ریاست جمهوری بسیار بالاتر از میزان اعلام‌شده است.
به گفته وی کمترین میزان هزینه طرح انتقال آب از دریای عمان بین 63 هزار میلیارد تومان تا 120 هزار میلیارد تومان و همچنین زمان اجرای این طرح حداقل 10 سال پیش‌بینی شده است.
این پژوهشگر سیاست‌گذاری منابع آب، توجه نکردن به ابعاد امنیتی، احتمال افزایش حاشیه‌نشینی در مشهد و نواقص مطالعاتی را از دیگر مسائل مربوط به این پروژه دانست و افزود: در خراسان‌رضوی 8 میلیون تن محصولات کشاورزی تولید می‌شود که طبق گفته مسئولان، بیش از 30 درصد آن ضایعات است که این به معنی مصرف یک‌میلیارد مترمکعب آب در این حوزه است.
میان‌آبادی افزود: با کاهش 5 درصدی در مصرف آب، شاید دیگر به اجرای این پروژه چهارمیلیارد دلاری نیازی نباشد.