آیا اقتدار با محبت سازگار است؟ سیره امام علی (ع) پاسخی قاطع به این پرسش می‌دهد

به گزارش شهرآرانیوز، امام علی (ع) نمونه‌ای کم‌نظیر از رهبری است که اقتدار و محبت را در وجود خویش جمع کرد. او فرمانروایی بود که هم در میدان نبرد، شمشیر عدالت را بی‌رحمانه بر ظلم می‌کشید و هم شبانه در کوچه‌های کوفه در سکوت، نان و خرما برای یتیمان می‌برد. در روزگاری که قدرت اغلب با ترس و فاصله همراه است، بازخوانی سیره امام علی (ع) درس بزرگی درباره مدیریت همراه با عشق و انسانیت به ما می‌دهد. در همین زمینه با دکتر سید مهدی موسوی، کارشناس دینی و پژوهشگر نهج‌البلاغه، گفت‌وگویی انجام داده‌ایم.

وظیفه‌ای الهی برای خدمت به بندگان

موسوی در ابتدای سخنان خود در باب حکومت از نظر حضرت علی (ع) گفت: حضرت علی (ع) رهبری بود که اقتدارش از فضیلت می‌آمد، نه از ترس مردم. در نگاه ایشان، حکومت وظیفه‌ای الهی برای خدمت به بندگان خدا بود، نه ابزاری برای برتری و فخر. همان‌گونه که در خطبه‌ای می‌فرمایند: «به خدا سوگند، اگر شب را بر خار‌های سوزان بگذرانم، خوش‌تر است از آن‌که خدا و رسولش را در ظلم به بندگان نافرمانی کنم.» اقتدار امام، اقتدار عدالت و صداقت بود؛ قدرتی که از ایمان سرچشمه می‌گرفت، نه از زور بازو یا ثروت.

وی عنوان کرد: امام علی (ع) در دوران حکومت خود هرگز از محبت به مردم دست نکشید. او به بزرگان و اشراف همان‌گونه می‌نگریست که به فقرا و غلامان. در تقسیم بیت‌المال، هیچ امتیازی میان عرب و غیرعرب، اشراف و بردگان قائل نمی‌شد. این رفتار، نه سیاست عوام‌پسندانه بود و نه نمایش؛ بلکه جلوه‌ای از ایمان عمیق به مساوات انسانی. در کوچه‌های کوفه، مردم او را نه، چون حاکمی مقتدر، بلکه همچون پدری دلسوز می‌شناختند.

مقتدر در حق‌طلبی

این کارشناس دینی بیان داشت: از سوی دیگر، اقتدار امام در عرصه حق‌طلبی بی‌نظیر بود. او در برابر ظلم، مصلحت‌اندیشی نکرد. وقتی عدالت در خطر بود، هیچ رابطه شخصی را مانع اجرای حق نمی‌دانست. همان روایت مشهور درباره برادرش عقیل، که از بیت‌المال سهم بیشتری خواست و امام، آهن گداخته را نزدیک دست او برد تا گرمای ظلم را احساس کند، نمونه روشنی از این اقتدار اخلاقی است. امام علی (ع) می‌دانست اقتدار تنها در صورتی مشروع است که در خدمت محبت قرار گیرد، نه در تقابل با آن.

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود افزود: در سیره امام، (ع) هر جا قدرت نمایان می‌شود، ردّی از رحمت نیز دیده می‌شود. او در میدان جنگ، دشمنان را تا لحظه آخر به هدایت دعوت می‌کرد و پس از پیروزی، به خاطر خدا از خطای آنان می‌گذشت. این همان تعادلی است که «اقتدار همراه با قلب نرم» می‌توان نامید.

قاطع، اما استوار

به باور موسوی راز محبوبیت امام علی (ع) در میان مردم همین هماهنگی میان قاطعیت و عطوفت بود؛ رهبری که از عظمتش نمی‌ترسیدی، بلکه به بزرگواریش آرام می‌گرفتی. امام علی (ع) شب‌ها بی‌نام و نشان به در خانه یتیمان و فقیران می‌رفت و در حالی که در روز، در میدان سیاست، قاطع و استوار بود.

وی بیان داشت: هیچ تضادی میان آن دو چهره وجود نداشت، زیرا اقتدارش ریشه در عشق داشت. در نگاه او، مسئولیت بدون محبت، چون درختی خشک است؛ باید با آب رحمت سیراب شود تا میوه عدالت دهد. این آموزه امروز نیز برای مدیران و مسئولان درس بزرگی است قدرت تنها زمانی پایدار می‌ماند که مردم آن را با جان و دل بپذیرند.

در پایان نیز موسوی بر این نکته تأکید کرد که امام علی (ع) به ما آموخت میان اقتدار و محبت دیواری نیست، بلکه پلی است. مدیری که با انصاف رفتار کند و دلش برای مردم بتپد، در واقع از مکتب علی (ع) درس گرفته است. اقتدار واقعی نه در صدای بلند، بلکه در قلب مهربان و نگرانی صادقانه برای بندگان خداست. چنین اقتداری، میراث جاودان امام علی (ع) برای همه زمان‌هاست.