بررسی رفع فیلتر یوتیوب در دستور کار دولت قرار گرفته است (۱۹ خرداد ۱۴۰۵)

شهرآرانیوز؛ مصطفی پوردهقان، نماینده اردکان در مجلس دوازدهم، در گفت‌و‌گو با خبرفوری اعلام کرد وزیر ارتباطات در جلسه کمیسیون مربوطه وعده داده است که روند بازگشت فضای مجازی به وضعیت عادی ادامه پیدا کند.

به گفته این نماینده مجلس، در چارچوب این برنامه، ابتدا رفع فیلتر واتساپ در دستور کار قرار دارد و پس از آن موضوع رفع محدودیت یوتیوب نیز بررسی خواهد شد.

پوردهقان همچنین تأکید کرد که قرار است وزیر ارتباطات در جلسه روز یکشنبه آینده گزارشی از روند اجرای این برنامه و نحوه پیشرفت آن ارائه کند.

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که موضوع سیاست‌گذاری در حوزه دسترسی به پلتفرم‌های بین‌المللی در ماه‌های اخیر یکی از بحث‌های اصلی میان دولت، مجلس و افکار عمومی بوده است.

در ادامه حتما بخوانید وزیر ارتباطات: با طرح وایت‌لیست و ممیزی سایت‌ها مخالفیم

پیشینه فیلتر و رفع فیلتر یوتیوب در ایران

یوتیوب به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پلتفرم‌های ویدیویی جهان، در ایران چندین بار دچار محدودیت، فیلترینگ موقت و دسترسی‌های مقطعی شده است. روند برخورد با این پلتفرم طی حدود دو دهه گذشته، نوسانی و وابسته به شرایط سیاسی، امنیتی و سیاست‌های کلان فضای مجازی بوده است.

 آغاز محدودیت یوتیوب (۱۳۸۵–۱۳۸۸)

یوتیوب در ابتدا در سال‌های میانی دهه ۱۳۸۰ بدون فیلتر در ایران قابل دسترسی بود، اما نخستین محدودیت‌ها از حدود سال ۱۳۸۵ به صورت مقطعی آغاز شد. در برخی مقاطع نیز به دلیل مشکلات فنی یا تصمیمات موقت، دسترسی کاربران دچار اختلال می‌شد.

فیلتر رسمی پس از انتخابات ۱۳۸۸

نقطه عطف اصلی در فیلترینگ یوتیوب، حوادث پس از انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۸۸ بود. پس از این رویدادها، به دلیل انتشار گسترده ویدئو‌های مرتبط با اعتراضات و همچنین نگرانی‌های امنیتی و محتوایی، یوتیوب به همراه برخی شبکه‌های اجتماعی دیگر به صورت رسمی و گسترده فیلتر شد و این وضعیت به شکل پایدار ادامه پیدا کرد. از آن زمان به بعد، دسترسی مستقیم به یوتیوب در ایران تنها از طریق ابزار‌های دور زدن فیلترینگ (مانند VPN) امکان‌پذیر شد.

دوره‌های دسترسی مقطعی (۱۳۹۰ تا ۱۳۹۸)

در سال‌های بعد، چندین بار گزارش‌هایی از دسترسی محدود یا مقطعی به یوتیوب منتشر شد؛ اما این موارد معمولاً ناشی از  اختلالات فنی در شبکه، خطا‌های زیرساختی، یا تنظیمات موقت در سطح ارائه‌دهندگان اینترنت بود و هیچ‌کدام به عنوان «رفع فیلتر رسمی» تأیید نشدند.

بحث «اینترنت طبقاتی» و دسترسی‌های محدود

در مقاطعی، برخی گزارش‌ها از دسترسی یوتیوب برای گروه‌های خاص (مثل دانشگاه‌ها یا پژوهشگران) منتشر شد. این موضوع باعث شکل‌گیری بحث‌هایی درباره «اینترنت طبقاتی» شد؛ یعنی دسترسی متفاوت به اینترنت بر اساس گروه‌های اجتماعی یا حرفه‌ای.

با این حال، مسئولان در دوره‌های مختلف تأکید کرده‌اند که یوتیوب همچنان به طور رسمی فیلتر است و سیاست کلی بر رفع کامل آن وجود نداشته است.

وضعیت در دهه ۱۴۰۰ تا امروز

در سال‌های اخیر (دهه ۱۴۰۰)، موضوع رفع فیلتر یوتیوب دوباره در قالب طرح‌های «بازنگری در محدودیت‌ها» و توسعه دسترسی به سکو‌های بین‌المللی مطرح شده است.

برخی مقامات نیز یوتیوب را یک «پلتفرم آموزشی و دانشگاه آنلاین» توصیف کرده و از امکان گسترش دسترسی به آن سخن گفته‌اند، اما تاکنون رفع فیلتر سراسری و رسمی انجام نشده است.