به مناسبت رحلت حضرت آیت‌الله‌العظمی سید موسی شبیری زنجانی | غروبِ فقیهِ ژرف‌نگر

«إِذَا مَاتَ الْعَالِمُ ثُلِمَ فِی الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَا یَسُدُّهَا شَیْءٌ»

سخن از فقدانِ فقیهی است که عمر شریف خود را در سلوکی عارفانه و مجاهدانه در‌جهت کشف و انتشار حقیقت دین سپری کرد. ارتحال مرجع عالی‌قدر، حضرت آیت‌الله العظمی سید‌موسی شبیری‌زنجانی (قدس‌سره)، فقط خاموشی یک چراغ در حوزه علمیه نیست، بلکه افول ستاره‌ای است که دهه‌ها در آسمان فقه، حدیث و رجال، راهبر جویندگان حقیقت بود. او از‌آن‌دست عالمانی بود که «دانش» را برای «صیانت از میراث وحی» می‌خواست و در این مسیر، همواره بر مدار دقت، حریت و زهد حرکت کرد.

میراث مکتوب؛ گنجینه‌ای از دقت و تفقّه

حجم آثار علمی به‌جامانده از این مرجع فرزانه، نشان‌دهنده عمق مطالعات و همت والای ایشان است. نگاه ایشان به «فقه»، نگاهی برخاسته از تتبع عمیق بود. آثار ماندگار ایشان به‌ویژه در ابواب فقهی همچون «تحریر‌الجواهر» (کتاب حج)، «تحریر فتاوی‌الجواهر»، «شرح بر حج عروة‌الوثقی»، نشان‌دهنده تبحر کم‌نظیر ایشان در استنباط و تدریس است.

 اما در کنار فقه، وجهه رجالی و حدیثی ایشان ممتاز بود. تعلیقات ارزشمند ایشان بر «جامع احادیث شیعه» و حاشیه‌های متنی و سندی که بر احادیث نوشته‌اند، گواهی است بر تلاش ایشان برای ساده و قابل‌فهم‌کردن روایات برای نسل‌های آینده. در کنار اینها، انتشارِ «توضیح‌المسائل» و برگزیده‌هایی از کتبِ فقهی، منظومه علمی ایشان را برای طلاب و مقلدان تکمیل کرده است.

رهنمود‌هایی برای زیست مؤمنانه

آنچه در نگاه این مرجع فقید برجسته بود، نه فقط فقه نظری، بلکه سبکِ زیستن مؤمنانه بود. او همیشه تأکید داشت که دین نباید در حاشیه زندگی باشد، بلکه باید در متن آن جریان یابد. ایشان برای پاسداشت شعائر، مثال‌های عملی می‌آورد و معتقد بود حکومت‌ها باید برنامه‌ریزی کنند تا امکان عبودیت و بندگی برای مردم در‌همه حال مهیا باشد.

در نگاه ایشان، «اخلاص» اکسیر اعظم پیشرفت است. او معتقد بود آنچه حوزه‌های علمیه را در طوفان‌های سهمگین تاریخ سرپا نگه داشته، نه ابزار‌های سیاسی، بلکه اخلاص پیشینیان است. این نگاه اخلاقی، در توصیه‌های ایشان به طلاب نیز موج می‌زد؛ آنجا که می‌فرمود: رفتار طلبه باید معرف دین و مطابق بیانات اهل‌بیت (ع) باشد.

او به طلاب گوشزد می‌کرد که هر طلبه‌ای اگر خوب عمل کند، به مکتب امام صادق (ع) خدمت کرده و اگر بد عمل کند، صدمه به این مکتب خورده است. او «تهذیب نفس» را مقدم بر هر هدایتی می‌دانست و همواره تأکید داشت که مشکل‌گشای حقیقی در همه نشآت، پیامبر (ص) و خاندان وحی هستند و باید پیوند مردم با این خاندان مهربان را محکم کرد.

باید نسل جدید به زندگی بزرگانی مثل مرحوم آیت‌الله زنجانی رحمه الله تعالی توجه کنند؛ همچنان‌که در بیانات خود ایشان است که فرمود: انسان به تفریح نیاز دارد و یکی از تفریحات سالم، مطالعه شرح‌حال علماست. زندگی بزرگان را مطالعه کنید، ببینید آنان چه کردند که به این مقامات رسیدند. مطالعه شرح‌حال علما در هدایت و تربیت انسان بسیار تأثیر دارد. می‌توان از ارواح این بزرگواران برای رسیدن به کمالات معنوی کمک گرفت. در انتخاب رفیق دقت کنید. مجالستان مجالس تقوی باشد و مواظب باشید در مجالس گناه و معصیت وارد نشوید.

در ادامه حتما بخوانید ابراز خرسندی رهبر شهید از شاگردی فرزندشان نزد مرحوم آیت‌الله شبیری زنجانی

پایان یک حضور، آغاز یک الگو

امروز که پیکر این عالم ربانی به خاک سپرده می‌شود، فقدانی در حوزه‌های علمیه حس می‌شود که به‌سادگی جبران‌پذیر نیست. فقدانِ او، ضایعه‌ای جان‌گداز است؛ اما حقیقت وجودی این فقیه، در میان کلمات کتاب‌هایش و در قلب شاگردانش زنده است.

او از میان ما رخت بربست، اما میراث او در «تحقیق عمیق»، «احتیاط در دین» و «مدارا با مردم» همچنان چراغ راه پویندگان علم و اخلاق خواهد بود. خدایش او را در جوار اجداد طاهرینش جای دهد و به همه دوستدارانش، صبری جمیل و اجری جزیل عنایت فرماید. یادش در حافظه علمی این سرزمین، تا همیشه گرامی و مانا خواهد ماند.