گفت وگو با امیراطهر سهیلی فیلم ساز مشهدی | «کاکالوتی»؛ روایت خراسانی برای بچه‌های ایرانی
امیر اطهر سهیلی فیلم ساز مشهدی امسال با «کاکالوتی» و «روایت میناب» به جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان می‌رود، دو فیلمی که در فرم و فضای روایی فاصله زیادی با یکدیگر دارند ولی هر دو به نوعی با جهان کودکان پیوند خورده‌اند.
شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ حضور هم زمان یک فیلم داستانی و یک مستند از یک فیلم ساز در جشنواره فیلم کودک و نوجوان، فرصتی برای تماشای دو سوی متفاوت از جهان سینمایی اوست. امیر اطهر سهیلی فیلم ساز مشهدی امسال با «کاکالوتی» و «روایت میناب» به جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان می‌رود، دو فیلمی که در فرم و فضای روایی فاصله زیادی با یکدیگر دارند ولی هر دو به نوعی با جهان کودکان پیوند خورده‌اند.
«کاکالوتی» نخستین تجربه سهیلی در سینمای کودک است. این فیلم فانتزی درباره دختری به نام ستاره است که تصمیم می‌گیرد مانع تولد برادرش شود و برای رسیدن به این هدف، سفری شگفت انگیز به جهان پیش از تولد آغاز می‌کند.
«کاکالوتی» به تهیه کنندگی حمیدرضا سهیلی و با همکاری مؤسسه فرهنگی شهرآرا در مشهد تولید شده است. در مقابل، «روایت میناب» از دل یک حادثه واقعی شکل گرفته و داستانش را از زبان کودکانی روایت می‌کند که از حمله جنایت کارانه آمریکا به مدرسه شجره طیبه در میناب جان سالم به در برده‌اند.
اولین تجربه در سینمای کودک
سهیلی سال‌ها در حوزه‌های مختلف سینما فعالیت داشته، اما «کاکالوتی» نخستین تجربه جدی او در سینمای کودک است. این کارگردان درباره چگونگی شکل گیری ایده فیلم جدیدش می‌گوید: «کار کودک به نظرم تجربه‌ای است که هر فیلم سازی دوست دارد سراغش برود و من هم علاقه‌مند بودم این فضا را تجربه کنم.
از سوی دیگر، چون دیدم دیگر خبری از فیلم‌هایی مثل «شهر موش ها»، «دزد عروسک ها» و «گلنار» نیست و بچه‌های امروز نسبت به دهه‌های ۶۰ و ۷۰ با آثار عروسکی کمتری روبه رو هستند، تصمیم گرفتم کاری در این فضا بسازم.» به گفته او پیشنهاد ساخت یک فیلم کودک اولین بار در دفتر کارش مطرح شده و این کارگردان با تکیه بر تجربه‌های قبلی خود در نگارش فیلم نامه کودک، سراغ «کاکالوتی» رفته و بعد از بازنویسی فیلم نامه، تولید را کلید زده است.
فیلم برداری اثر نیز از اواخر آبان ۱۴۰۴ در مشهد آغاز شده و حدود دو ماه ونیم ادامه پیدا کرده است. پس از آن نیز با طی شدن مراحل طولانی پس تولید، فیلم برای حضور در جشنواره کودک ونوجوان آماده شده است.
سهیلی با اشاره به استفاده عروسک در «کاکالوتی» در کنار فضای فانتزی کار بیان می‌کند: «ساختن این جهان خیالی واقعا سخت بود و به طراحی‌های متعدد در بخش‌های گریم، لباس، صحنه و تصویر نیاز داشت. اما درنهایت با کمک گروه توانستیم بخش‌های مختلف این جهان را شکل دهیم.» البته در کنار فیلم نامه، موسیقی و ترانه نیز در شکل گیری جهان فیلم نقش داشته‌اند. به گفته او، تعامل با شاعران حتی در مرحله‌ای، به تغییر فیلم نامه منجر شد و یکی از اشعار، ایده اضافه شدن یک سکانس و شخصیت تازه را به ذهن کارگردان رساند.
استفاده از الگوی روایت گری خراسانی
سهیلی در شیوه روایت «کاکالوتی» به الگو‌هایی از قصه‌های کهن ایرانی و به ویژه خراسانی توجه داشته است. الگویی که در آن قهرمان از مرحله‌ای به مرحله دیگر می‌رود و در هر مرحله با تجربه‌ای تازه روبه رو می‌شود. او با اشاره به ساختار هفت خوان و «منطق الطیر» عطار می‌گوید: در روایت هفت خوان، قهرمان مرحله به مرحله جلو می‌رود. در منطق الطیر هم پرنده‌ها از منزلی به منزل دیگر می‌روند و هر مرحله یک داستان و یک بلوغ دارد. این نوع روایت ریشه در یک بوم مشخص دارد و من تلاش کردم این شیوه روایت را در سینما تجربه کنم.
این کارگردان ادامه می‌دهد: هرچند «کاکالوتی» در یک جهان خیالی می‌گذرد، اما نشانه‌هایی از فضای مشهد و خراسان در شیوه روایت آن دیده می‌شود. یعنی شاید در این کار لهجه مشهدی یا تصویری از حرم وجود نداشته باشد، اما لحن روایت و نوع قصه گویی، همان روایت گویی خراسانی قدیم بوده است.
سهیلی تجربه ساخت فیلم در مشهد را نیز تجربه‌ای دوگانه بیان می‌کند و یادآور می‌شود: اگر در تهران بودیم، کار راحت‌تر پیش می‌رفت، چون امکانات در تهران متمرکز است. اما مشهد هم هنرمندان و نیرو‌های حرفه‌ای زیادی دارد. من توانستم بخشی از بچه‌های مشهدی که به تهران رفته‌اند را برای این کار برگردانم و در کنار آن‌ها از نیرو‌های بومی فعال در خود مشهد هم استفاده کنم.
به نظر او همین استفاده از نیرو‌های بومی یکی از نقاط قوت «کاکالوتی» است. فیلمی که قرار نیست یک اثر بومی و جغرافیامحور باشد و با معیار‌های ملی ساخته شده است.
حمایت شهرآرا از یک پروژه کودک
«کاکالوتی» با حمایت مؤسسه فرهنگی شهرآرا تولید شده است. سهیلی پیش از آغاز این همکاری، فیلم نامه را برای چند مرکز فرهنگی ارسال کرده بود و برای مجموعه‌هایی در مشهد نیز نامه‌هایی فرستاد، اما پاسخ اصلی از مسیر دیگری رسید. به گفته او، یک روز از سوی موسسه فرهنگی شهرآرا با گروه تماس گرفته شد و سپس جلسه‌ای با حضور جمعی از مدیران و کارشناسان فرهنگی برگزار شد. سهیلی درباره این روند می‌گوید: گروهی آنجا بودند که سینما را می‌شناختند و نگاه کارشناسی داشتند.
ما آنجا درباره فیلم نامه صحبت کردیم و به یک تعامل رسیدیم، درنهایت هم گفتند از کار حمایت می‌کنند. کارگردان «کاکالوتی» میان حمایت مالی و معنوی تفکیک قائل می‌شود و بیان می‌کند: اگر از نظر مالی به این همکاری نگاه کنم، می‌توانم انتقاد داشته باشم و بگویم شکل حمایت مالی می‌توانست بهتر باشد. اما چیزی که از مدیران فرهنگی گرفتم، حمایت معنوی بود و این حمایت برای ما اهمیت داشت.
به گفته او یکی از نتایج مهم این همکاری، فراهم شدن امکان حضور تعداد زیادی کودک در پروژه بوده است. «کاکالوتی» حدود ۳۰۰ بازیگر کودک دارد و بیش از ۱۷۰ نفر از آن‌ها از میان فرزندان کارکنان شهرداری انتخاب شده‌اند.
سهیلی این اتفاق را فراتر از یک نیاز تولیدی می‌داند و می‌گوید: برای پیدا کردن بازیگر کودک با نهاد‌های مختلف نامه نگاری کردیم و از آن‌ها خواستیم کودکان را برای تست معرفی کنند. به این ترتیب یک ظرفیت برای کشف استعداد‌های بازیگری کودکان کمتر از ۹ سال شکل گرفت و توانستم از آن استفاده کنم.
کودکان، داوران اصلی «کاکالوتی»
«کاکالوتی» در جشنواره فیلم کودک و نوجوان اصفهان فرصتی برای رویارویی با مخاطب اصلی خود پیدا می‌کند. مخاطبی که قرار نیست فقط تماشاگر باشد و در جشنواره، نقش داور هم دارد.
سهیلی این بخش از جشنواره را یکی از جذاب‌ترین اتفاق‌ها می‌داند و بیان می‌کند: کودکان داوران جشنواره هستند و این خیلی جذاب است. به نظرم مهم‌ترین جایزه این رویداد هم جایزه‌ای است که از طرف خود بچه‌ها داده می‌شود.
به عقیده سهیلی مهم‌ترین مسئله در ساخت فیلم کودک، شناخت نوع نگاه مخاطب است. وی تأکید می‌کند: فیلم ساز نباید برای ارتباط با کودک، سطح خیال و روایت خود را پایین بیاورد.
کارگردان «کاکالوتی» که باور دارد کودکان را نباید دست کم گرفت توضیح می‌دهد: مخاطب کودک یک سطح از مخاطب بزرگ سال بالاتر است. اشتباه است فکر کنیم باید خودمان را پایین بیاوریم و زبانمان را ساده‌تر کنیم تا به کودک برسیم. اتفاقا ما باید قد خیالمان را بلند کنیم تا به قد خیال کودک برسیم، چون قد خیال کودک خیلی فراتر از خیال ماست.
«روایت میناب»؛ تجربه‌ای متفاوت در کنار «کاکالوتی»
سهیلی در کنار «کاکالوتی»، با مستند «روایت میناب» نیز در جشنواره حضور دارد، اثری بسیار متفاوت از فیلم فانتزی اش.
او با بیان اینکه «روایت میناب» برای کودک ساخته نشده و تنها از بستر کودک برای روایت حادثه استفاده کرده است بیان می‌کند: پروژه‌هایی که من در میناب کار کردم بیشتر رویکرد خبررسانی داشتند، «روایت میناب» هم از زاویه دید کودکانی روایت می‌شود که از حمله جنایتکارانه آمریکا به مدرسه شجره طیبه جان سالم به در برده‌اند.
حضور این مستند در جشنواره کودک، موضوع رویارویی کودکان با واقعیت‌های تلخ را نیز پیش می‌کشد. اما سهیلی در این زمینه نگاهی متفاوت دارد و معتقد است نباید کودکان را از تمام تلخی‌های زندگی دور نگه داشت.
کارگردان «روایت میناب» با اشاره به تأثیر صمد بهرنگی بر نگاهش می‌گوید: من با فرهنگ صمد بهرنگی تربیت شده‌ام و به نظرم کودک باید تلخی‌های جامعه را هم بشناسد. امروز یک کودک ۱۰ یا ۱۲ ساله بازی‌های خشن رایانه‌ای انجام می‌دهد، بعد ما می‌خواهیم یک اتفاق واقعی را از او پنهان کنیم، چون تلخ است؟!
ارسال نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تائید توسط شهرآرانیوز در سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی توهین و افترا باشد منتشر نخواهد شد.
