عطار نیشابوری

فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری مشهور به شیخ عطار نیشابوری، یکی از عارفان و شاعران بزرگ و نام‌آور ادبیات فارسی در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری قمری است. روز ۲۵ فروردین ماه در تقویم رسمی کشور به نام عطار نیشابوری نامگذاری شده است. از عطار نیشابوری اشعار زیادی به جای مانده است از جمله چهار منظومه، دیوان اشعار، کتاب مختارنامه و... زبان غزلیات عطار با زبان روایی او تفاوت چندانی ندارند و همین امر را می‌توان در خصوص بلاغت و تصویرسازی وی نیز بیان کرد. غزل‌های او عموماً تجارب معنوی را با زبانی نمادین بازنمایی می‌کنند. قصیده‌های عطار نیز مضامین عرفانی، اخلاقی و احکام عملی را بیان می‌کنند و تا حدود بسیاری از قصاید سنایی الهام‌گرفته‌شده. از برجسته‌ترین آثار او می‌توان به دو کتاب «منطق‌الطیر» و «الهی‌نامه» اشاره کرد. عطار نیشابوری در سال ۶۱۸ هجری قمری به هنگام حمله‌ی مغول از دنیا رفت. او در نزدیکی دروازه‌ی شهر توسط سربازان کشته و تمام آثارش نیز سوزانده شد. آثاری که پس از این‌همه سال به دست ما رسیده است، پیش از حمله‌ی مغول به شهر‌های دیگری برده شده بودند.

آرامگاه عطار نیشابوری، همزمان با روز ملی بزرگداشت این شاعر و عارف بزرگ ایران و جهان، گلباران شد.

دبیر علمی همایش ملی بزرگداشت عطار نیشابوری با تأکید بر اینکه این رویداد صرفاً یک بزرگداشت نمادین نیست، گفت: هدف از برگزاری این همایش، احیای نظام‌مند میراث عرفانی و ادبی ایران‌زمین و پیوند دادن اندیشه‌های عطار با مسائل فرهنگی و معنوی جامعه معاصر است.

رئیس مؤسسه آموزش عالی عطار و مسئول همایش ملی بزرگداشت عطار نیشابوری با اشاره به گسترش شکاف هویتی در میان نسل جوان، ادبیات فارسی را پناهگاه هویت ملی خواند و خواستار تبیین سرمایه‌های ادبی به زبان روز برای جوانان شد.

عطارشناس برجسته کشورمان با رد ادعای نبود مفهوم وحدت در آثار فریدالدین عطار نیشابوری تأکید کرد: پایان‌بندی منطق‌الطیر به‌ روشنی بیانگر نوعی وحدت شهودی است؛ بی‌آنکه به حلول یا اتحاد فلسفی دلالت داشته باشد.

دبیر علمی کنگره ملی شعر «از توس تا نیشابور» گفت: هدف ما این است که این کنگره به سطحی درخور شأن خراسان برسد و بتواند جایگاهی ملی و بین‌المللی پیدا کند.

بسیاری از عارفان و ادیبانی که ما امروز در فرهنگمان از آن‌ها یاد می‌کنیم، کسانی هستند که عطار نیشابوری سرمشق و الگوی آن‌ها بوده و به‌واقع می‌توان گفت عطار شخصیتی است که به عرفان و ادبیات فارسی حیات فرهنگی داده است.

سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، همراه با استاندار خراسان رضوی ظهر دوشنبه (۲۵ فروردین ۱۴۰۴) به مناسبت بزرگداشت عطار نیشابوری، با قطار گردشگری از مشهد به نیشابور سفر کرد و در مراسم گرامیداشت این اندیشمند و ادیب ایرانی شرکت کرد.

وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی از تشکیل هیئتی از باستان‌شناسان و مورخان برای کاوش‌های جدید علمی در پهنه تاریخی نیشابور خبر داد.

یک کارشناس زبان و ادبیات فارسی با تاکید بر اینکه عطار، شاعری است که می‌توان او را همچون آیینه‌ای از عرفان اسلامی در نظر گرفت، گفت: همراه با عطار و آثارش می‌توان، سفری درونی به سوی حقیقت مطلق داشت.

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در سفری یک‌روزه به استان خراسان رضوی، در سلسله‌برنامه‌های فرهنگی و دیدار‌های تخصصی حضور می‌یابد.

عطار نیشابوری واقعاً عالیجناب ادبیات فارسی است؛ چون یک آدم معمولی به‌خاطر یک اتفاق معمولی تبدیل به یک شخصیت اثرگذار در طول تاریخ شده است. کل زندگی آقای عطار نیشابوری یک تابلوی زیباست که ببینیم می‌شود از معمولی‌بودن، آدم تبدیل شود به کسی که نگاهش، گفتار و رفتارش و حتی طرز فکرکردنش تبدیل به الگو شود.

نوجوانان کانون پرورش فکری مشهد، روایت‌هایی نو از منطق‌الطیر عطار را در قالب داستان و تصویر، در برنامه «هفت شهر عشق» با همکاری مؤسسه آزاد علمی عطار ارائه کردند.

عطار کسی است که یک مکتب انسان‌سازی را برای جهان به ارمغان آورد، اکنون می‌خواهد با آثار متعددی که بر جای گذاشته است بگوید انسان تا چه میزان باید انسان باشد.

هنرمندان از اهمیت ظرفیت‌های بصری اشعار عطار در خلق آثار تجسمی می‌گویند.

وقتی از ترجمه‌های عطار سخن می‌رود، بیش از همه نام هلموت ریتر آلمانی به ذهن می‌رسد و بس. اینکه ریتر در شناساندن عطار به جهان سهم فراوانی دارد، تردیدی نیست.

در این مطلب آثار و احوال شیخ فریدالدیـن عطار نیشابوری مرور می‌شود.

نسخه ۶۰۰ ساله منطق الطیر عطار نیشابوری یکی از ۱۴۲ نسخه خطی از آثار عطار این شاعر پرآوازه اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری است که در مرکز نسخ خطی کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.

بنا به پژوهش اکبر صیادکوه و حسین شمس الدینی در مقالۀ «بررسی هنجارگریزی‌های ساختاری در عناصر زبانی غزلیات عطار» سهم ترکیبات صوفیانۀ نو و ابداعی بیش از ۹۰ درصد از کل واژگان و ترکیبات به دست آمده است و بیش از ۷۷ درصد از هنجارگریزی‌های واژگانی و ترکیبات نوساخته در غزلیات عطار از مقولۀ ساخت واژه‌ای نو به حساب می‌آیند.

عطار نیشابوری برخلاف طیف گسترده‌ای از هم مسلکان خود، مدح و ثنا و مجیزگویی و انعام و صله را رها کرد و ترجیحش به انزوا بود و گمنامی.