بار گران بوروکراسی برای امنیت غذایی

شجری - امنیت غذایی (دسترسی به غذای سالم، مغذی و کافی) نقش مهم و انکارناپذیری در رفاه اجتماعی، توسعه صنعتی، اقتصادی، تجارت، گردشگری و توسعه پایدار جوامع دارد و با توجه به پیشرفت روزافزون فناوری، رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی و محیط‌زیستی زنجیره تأمین غذا روز به روز پیچیده‌تر می‌شود. براساس تحقیق‌های صورت گرفته از سال ۱۳۹۷ شاخص امنیت غذایی خانوار‌های کشور به دلیل گرانی مواد غذایی به طرز تامل‌برانگیزی کاهش یافته است و بیم آن وجود دارد که برای اولین بار پس از سال ۱۳۶۹، در سال ۱۳۹۹ شاخص امنیت غذایی به کانال زیر ۸۰ درصد وارد شود. همین مسئله سبب شده است مسئولان به دنبال ارائه راهکار‌هایی برای جلوگیری از کاهش شاخص امنیت غذایی باشند. براین اساس دبیر‌کل دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی، امنیت غذایی را از ابعاد مهم امنیت ملی توصیف کرد و با بیان اینکه این عرصه، عرصه نبرد واقعی است، از ورود دفتر برنامه‌ریزی ستاد نیرو‌های مسلح به موضوع امنیت غذایی خبر داد.
مجید بکایی روز گذشته در همایش تخصصی ملی امنیت غذایی و رونق تولید دردانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به فاجعه دور‌ریز محصولات کشاورزی در کشور به آمار سازمان خوار‌و‌بار ملل متحد در مورد دور‌ریز محصولات کشاورزی در ایران استناد کرد و گفت: ۳۰ تا ۳۵ درصد محصولات کشاورزی کشورمان، در مرحله برداشت تا توزیع، ضایع و فاسد می‌شود. این یعنی سالانه ۱۵ میلیارد دلار سرمایه و غذای ۱۵ میلیون نفر دور ریخته می‌شود. فاجعه بارتر این است که برای تولید این مقدار محصول حداقل ۱۰ میلیارد متر مکعب آب، معادل ۱۰ درصد از کل ذخایر آبی کشور و ۴۰ برابر ظرفیت سد کرج مصرف می‌شود. او رتبه جهانی ایران در امنیت غذایی را (در بین ۱۲۵ کشور) ۸۲ بیان کرد و دلیل این رتبه پایین را در مشکلاتی دانست که در کشور ما در تولید و عرضه وجود دارد. او با انتقاد از نبود برنامه حمایتی مدون برای افزایش حمایت از کشاورزان، ساماندهی نظام توزیع، بورس کشاورزی و ساماندهی یارانه کشاورزی، از این قشر به عنوان سربازان امنیت غذایی اقتصادی کشور یاد کرد و گفت: اگر به هر دلیلی قرار شد در منطقه‌ای برای مدت محدود، کشاورزی متوقف شود، باید کشاورزان را با پرداخت یارانه تا اتمام دوره حمایت کرد. رها کردن سنگر امنیت غذایی از سوی کشاورز یعنی کاهش صد‌ها هزار شغل، خالی شدن روستاها، رشد حاشیه‌نشینی و ده‌ها بحران دیگر.

تراژدی درختان گردو
بکایی با تأکید بر پایش فرایند واردات، تولید و توزیع از بذر تا سفره، ادامه داد: در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه و ابلاغیه مقام معظم رهبری، در حالی بر تولید محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک تأکید شده که سال‌هاست به احتمال قریب به یقین، محصولات تراریخته بدون نظارت و ارزیابی خطرات آن وارد کشور می‌شود.
او ضمن طرح یک سؤال مبنی بر اینکه تهدید نظام سلطه علیه امنیت غذایی کشور واقعی است یا توهم توطئه، مستنداتی را ارائه کرد تا بگوید این تهدیدات واقعی است. مستندات وی حاوی نکاتی از پروتکل‌های دانشوران صهیون، ۳ قحطی بزرگ در ایران با دست‌کم ۱۵ میلیون کشته، تراژدی قطع درختان کهن‌سال گردو در دوره پهلوی اول، برنامه اصلاحات ارضی در دوره پهلوی دوم و سخنان برژینسکی از سیاست‌مداران کهنه‌کار آمریکا بود.
او نکته آخر خود را این‌طور خلاصه کرد: امنیت غذایی زمانی تحقق‌پذیر است که از فرایند‌های تولید تا توزیع، مردم‌پایه باشد.

توجه به محصولات ارگانیک
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام دیگر سخنران افتتاحیه این همایش بود. محور سخنان علی آقا‌محمدی دیدن غذا در زنجیره‌ای با حضور دیگر عناصر مثل آب، هوا و خاک بود. موضوعی که تحقق آن موجب می‌شود اهمیت محصول ارگانیک که در کشور‌های توسعه یافته به باور تبدیل شده است، در کشور ما نیز از حالت تشریفاتی کنونی خارج شود. او افزایش امید به زندگی از ۵۹ سال به ۷۵ سال را دستاورد بزرگ انقلاب اسلامی بیان و بر افزایش کیفیت زندگی و برنامه‌ریزی برای مشکلات شایعی مثل اضافه وزن، پوکی استخوان و ... تأکید کرد. خبر خوب او از آخرین برنامه‌های معاونت علمی ریاست جمهوری تعریف زنجیره‌ای متشکل از محیط‌زیست، آب، خاک، هوا، کشاورزی، غذا، بهداشت و درمان و حمایت از مؤسسات داوطلب و فعال در این زمینه بود.
نقد دولت به دولت جذابیت صحبت‌های رئیس جهاد کشاورزی خراسان رضوی به آمار‌های تکراری مربوط به سال ۹۳ نبود، بلکه به بخش‌هایی از صبحت‌هایش برمی‌گشت که با مقدمه «به عنوان یک کارشناس عرض می‌کنم» بیان شد. محمدرضا اورانی به سهم ۹۶ درصدی بخش خصوصی در تولیدات کشاورزی اشاره کرد و با انتقاد از مدیریت مطلق دولت در این عرصه گفت: مدیریت بخش کشاورزی ۱۰۰ درصد دولتی است. اگر می‌خواهیم امنیت غذایی محقق شود باید تصدی‌گری‌های دولت واگذار و وظایف حاکمیتی از تهران به استان‌ها تفویض شود. او سپس به مثال‌هایی اشاره کرد که نشان می‌داد این تمرکز‌گرایی چه آسیب‌ها و خسارت‌هایی به بار می‌آورد: یک میلیون تن، میزان واردات نهاده‌های کشاورزی استان ماست. این نهاده‌ها از بندر امام در استان بوشهر بارگیری می‌شود و برای هر تن ۳۵۰ هزار تومان کرایه حمل داده می‌شود، درحالی‌که اگر آن‌ها را از سرخس وارد کنیم، رقم یادشده به ۱۰۰ هزار تومان کاهش پیدا می‌کند. برای اصلاح این رویه، با مسئله تخصیص ارز و تمرکز تصمیمات در تهران مواجه هستیم. مثال دیگر او به تلاش ۶ ساله و بی‌سرانجام برای اصلاح عنوان یک ردیف در لایحه بودجه برمی‌گشت. اورانی دراین‌باره گفت: بار‌ها پیگیری کردیم تا به جای آبیاری تحت فشار، ارتقای بهره‌وری آب کشاورزی را جایگزین کنیم. این اتفاق نیفتاده است، در نتیجه از ۲۹ شهرستان خراسان رضوی، اعتبارات یادشده فقط به ۱۴ شهرستان که امکان اجرای آبیاری تحت فشار را دارند، اختصاص پیدا می‌کند. این مقام دولتی، تنها راه ارتقای بهره‌وری را تحقیقات مزرعه‌محور دانست و افزود: ما مدیران هر‌چه را نمی‌فهمیم، می‌گوییم نمی‌شود. تفاوت ما با نخبگان دانشگاهی این است. نگاه تزئینی، توصیف اورانی از برخورد بخش دولتی با تشکل‌های بخش خصوصی بود. او در‌این‌باره اظهار کرد: هر‌وقت بخواهیم چهره مردمی بگیریم می‌گوییم تشکل‌ها بیایند. اگر خلاف نظر ما حرف بزنند، می‌گوییم جلسه بعد دعوتش نکنیم. این در حالی است که باید ضمن توانمندسازی تشکل‌ها، آن‌ها را در تصمیم‌سازی‌ها مشارکت دهیم. او ادامه داد: در همایش‌های کشاورزی هروقت دیدید کشاورز صف اول نشسته است و بالای ۵۰ درصد مهمانان از این قشر هستند، می‌شود به نتایج آن امید بست، اما تمام نسخه‌های ما برای کسانی است که غایب هستند.
اورانی به هدف‌گذاری‌های بخش کشاورزی استان تا انتهای سال نیز این‌طور اشاره کرد: تا پایان سال، گلخانه‌های استان با ۲۴۷ هزار هکتار افزایش به ۶۳۵ هزار هکتار می‌رسد. ضریب مکانیزاسیون نیز با ۱۲۳ میلیارد تومان تسهیلات ارزان‌قیمت دولت از ۱.۶۴ به ۱.۷۵ درصد و اراضی زیر پوشش سامانه‌های نوین آبیاری نیز با ۲۹ هزار هکتار افزایش به ۱۸۷ هزار هکتار خواهد رسید. در گیاهان دارویی نیز قطب اول کشور هستیم و فقط در گل محمدی، ۱۷۰۰ هکتار توسعه کشت داشته‌ایم. آینده این بخش در استان ما روشن است.

خدمات کشاورزی به اقتصاد کشور
صفدر حسینی که ریاست این همایش یک‌روزه را بر عهده داشت، نیز در مورد مساعدت‌های بخش کشاورزی به اقتصاد ملی، روی موضوع ایمن‌سازی و تاب‌آوری در برابر تکانه‌های بیرونی دست گذاشت و گفت: در شرایط تحریم‌های ظالمانه، این بخش بیشترین مساعدت را با اقتصاد ملی داشته است و در مقایسه با بخش‌هایی که وابسته به فناوری‌های بیرونی هستند، کمترین آسیب را به همراه داشته است. او با اشاره به ایجاد توازن بین شهر و روستا و ارتقای استاندارد سطح زندگی جامعه روستایی، تأمین غذا برای جمعیت در حال رشد و کمک به ارتقای تراز تجاری را از دیگر مساعدت‌های بخش کشاورزی بیان کرد و افزود: دوران جنگ تحمیلی و کمبود شدید منابع ارزی را به یاد داریم و اینکه پسته و زعفران ما بیشترین کمک را به تأمین منابع ارزی کشور کرد. حسینی در مورد چرایی برگزاری این همایش، به نام‌گذاری سال، شرایط سخت اقتصادی و تأکید سیاست‌های بالادستی بر ارتقای امنیت اقتصادی اشاره کرد و افزود: این همایش نخستین مورد از سلسله‌همایش‌هایی خواهد بود که برای برگزاری آن ۸۰ مقاله بررسی و ۶۰ مورد پذیرش شده است و ۴ نشست تخصصی ذیل آن برگزار می‌شود. دکتر محمد کافی، رئیس دانشگاه فردوسی مشهد، نیز در سخنانی کوتاه، با تمام محدودیت‌های کشور، تولید سالانه ۱۲۰ میلیون تن محصول کشاورزی با کیفیت را باعث افتخار دانست و افزود: اگر تعریف امنیت غذایی را با شاخص‌های جهانی مثل برخورداری از غذای سالم، با کیفیت، مغذی، در دسترس و مطابق با سلیقه‌مان مدنظر قرار دهیم، باید بگوییم فاصله زیادی از این تعاریف داریم، البته مواد اولیه و ظرفیت‌های مورد نیاز برای رسیدن به این استاندارد‌ها موجود است.