چالشهای اقتصادی و معیشتی کنونی، معضلاتی نیستند که صرفا در طول یک روز یا حتی یک سال اخیر و از زمان تصدی این دولت به وجود آمده باشند. این مسائل سابقهای طولانیتر در اقتصاد ایران دارند و البته بهتازگی تشدید شدهاند.
رویکرد کلی رهبر معظم انقلاب، حمایت ایشان از رئیس دولت به عنوان منتخب ملت و کسی است که مسئولیت امور اجرایی و بار اداره کشور بر دوش اوست.
وضعیت ویژه حاکم بر کشور به دلیل پشتسرگذاشتن جنگ تحمیلی دوازدهروزه، وجود تهدیدات امنیتی، تشدید فشارهای اقتصادی دشمن نظیر مکانیسم ماشه و اختلالآفرینیهای اقتصادی نیز ضرورت این حمایت را بیشتر مشخص میکند.
از سوی دیگر، رهبر معظم انقلاب عزم دولت آقای پزشکیان را حل مشکلات تشخیص دادهاند؛ بدین معنا که حمایت ایشان حمایتی بیقیدوشرط و بدون مبنا نیست. مبنای اصلی این پشتیبانی، تلاش و پیگیری دولت در راستای رفع کاستیهاست و حتی در مقطعی فرمودند که برخی اقدامات دولت شهیدرئیسی که در حال انجام بوده است، توسط دولت کنونی دنبال میشود. بنابراین، منطق حمایت رهبر معظم انقلاب از دولت آقای پزشکیان ناظر به مجموع این عوامل و البته وضعیت خاص کشور است.
علاوه بر این، رهبر معظم انقلاب اسلامی، به صراحت، گلایهها و اعتراضات ناشی از مطالبات و مشکلات معیشتی، نبود ثبات اقتصادی، کاهش ارزش پول ملی و جهش قیمت ارز را به رسمیت شناختهاند و تأکید کردهاند که این وظیفه بهشکل جدیتری بر عهده دولت و دیگرقواست تا این مسائل را پیگیری و برطرف کنند.
باید به این نکته توجه داشت که نهاد رهبری در نظام جمهوری اسلامی، نهادی فراتر از شخص رهبر محسوب میشود و یکی از کارکردهای اصلی آن، ایجاد تعادل و توازن در ساختار حکمرانی است. از یکسو، مطالبات بحق مردم و جامعه نخبگان، بهخصوص طبقات متوسط و مستضعف، وجود دارد و از سوی دیگر، محدودیتها، مشکلات، کمبودها و ناترازیهایی در عرصه حکمرانی مشاهده میشود.
رهبر معظم انقلاب ضمن تأکید بر حمایت و انسجامبخشی به ساختار دولت، تلاش دارند کانالی تعریف کنند تا حداکثر عملیاتیسازی مطالبات مردم محقق شود. واقعیت این است که دولت، منتخب خود مردم است و رفع مشکلات نیز باید به دست همین دولت انجام پذیرد.
موضعگیری قاطع رهبر معظم انقلاب به عنوان شخص اول کشور در برابر دخالت بیگانگان، بهمنزله «فصلالخطاب» و صدای واحد ملت ایران و حکومت جمهوری اسلامی شنیده میشود.
دشمنان ایران در جنگ تحمیلی دوازدهروزه و با خطای محاسباتی، گمان میکردند که با ضربات نظامی، حذف فرماندهان و دانشمندان و متعاقبا حمله به مسئولان ارشد سیاسی، میتوانند کشور را دچار اختلال، فروپاشی و براندازی کنند. اما رهبر معظم انقلاب طرح عملیاتی دشمن را اینگونه تشخیص دادند و تبیین کردند که آنان پس از ناکامی در اهداف جنگ نظامی و امنیتی (که به تعبیر ایشان مبادرت به شرارت نمودند و متحمل شکست شدند)، برنامه خود را از طریق جنگ اقتصادی، اختلال اقتصادی و بمباران تبلیغاتی دنبال میکنند.
با توجه به حمایت صریح ترامپ از اغتشاشات و آشوبطلبیها در ایران، واکنش رهبر معظم انقلاب برای صیانت از استقلال، امنیت و منافع کشور طبیعی بود. ایشان این اظهارات را بخشی فریبکاری و بخشی دیگر تهدید و التهابآفرینی معرفی کردند. این موضعگیری صرفا یک پاسخ دیپلماتیک نیست، بلکه دفاع از عزت، شرافت، استقلال و منافع و امنیت ملی است و نشاندهنده برخورد منسجم و مدبرانه نظام جمهوری اسلامی در قبال تهدیدات ازایندست است.
از سوی دیگر، باید به این نکته توجه داشت که فرهنگ مردمسالاری دینی، صرفا به رأیآوردن مسئولان در انتخابات خلاصه نمیشود؛ بخش جدی آن، نقد، مطالبهگری، امربهمعروف و نهیازمنکر و بازخواست مسئولان است که بخش مهمی از اندیشه مردمسالاری دینی محسوب میشود و رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید کردهاند.
نکته مهم، ایجاد یک خط تمایز میان این دو مقوله است. متأسفانه ما در این زمینه چالش داریم که عمده آن ناشی از حضور گروهکها، اراذل و اوباش، شبکههای نفوذی و مزدوران دشمن است که از لحاظ فکری، رسانهای و تروریستی تجهیز میشوند. این افراد با ورود به تجمعات و اعتراضات، اوضاع را برهم زده و اقداماتی نظیر کشتهسازی، حمله به اماکن نظامی و عمومی را رقم میزنند که در هیچ نظام سیاسی پذیرفته نیست.
رهبر معظم انقلاب در وضعیت روانی کنونی که جهش جدی قیمت ارز و اعتراض اقشاری از مردم، بهویژه بازاریان، به نبود ثبات و کاهش ارزش پول ملی وجود دارد، این دو مقوله (اعتراض و اغتشاش) را از هم تفکیک کردند تا «آب گلآلود نشود» و مطالبات بحق مردم از بین نرود. اولین شرط برای انجام وظایف دولت و پیگیری مطالبات مردم، امنیت است.
اگر این تفکیک صورت نمیگرفت و مرزبندی بین اعتراض و اغتشاش مشخص نمیشد، اولین قربانی، خود اعتراضات و مطالبات بحق مردم، بهویژه اقشار متوسط و مستضعف جامعه بود؛ لذا این چارچوببندی از سوی ایشان با هدف فراهمسازی بستر امن برای پیگیری مطالبات صورت گرفته است.
نقطه ثقل تکیه رهبر معظم انقلاب، مطالبه جدی از دولت است. دولت نیز در این زمینه طرحهایی دارد و جریانات سیاسی، رسانهای، نخبگان، دانشگاهیان و حوزویان باید به فضای آرامشبخشی کشور کمک کنند تا طرح دشمن برای خرابکاری، آشوب و التهابآفرینی ناکام بماند و دولت بتواند برنامههای خود را در بستری امن پیاده کند.
این امر البته نافی نقد، پیگیری و گوشزدکردن نقاط ضعف نیست. به نظر میرسد رهبر معظم انقلاب ریلگذاری و چارچوبگذاری کردهاند تا دولت بتواند طرح معیشتی و دیگربرنامههای خود را عملیاتی کند.
در جمعبندی نهایی و تبیین نقشه راه و اولویتها توسط رهبر معظم انقلاب، موارد ذیل قابل ارزیابی است:
۱. تأمین امنیت کشور: رهبر معظم انقلاب با قاطعیت بر این پیششرط تأکید کردهاند: با معترض گفتوگو میشود، اما اغتشاشگری که بهدنبال آشوب و براندازی است، تحملناپذیر است و باید با او برخورد شود.
۲. مطالبهگری از دولت: این مطالبهگری در سخنرانی رهبر معظم انقلاب نیز مشاهده شد و باید در پیوند با حمایت از دولت، جدی گرفته شود.
۳. انسجام بین قوا و مسئولان: طرح دشمن همواره ایجاد دوگانگیها، حاکمیت دوگانه و شکاف در ساختار حاکمیت بوده است. رهبر معظم انقلاب با حساسیت درست و منطق عقلایی، اجازه نمیدهند که تعامل بین قوا از بین برود و همواره نگاهشان یک نگاه ملی و انسجامبخش بوده است.
۴. حمایت از طرحهای مفید: هرگاه دولت طرحی مثبت نظیر هدفمندسازی یارانهها، ازبینبردن ناترازیها و مقابله با رانتها و ریختوپاشها را در دستورکار دارد، باید حمایت شود، درحالیکه نقد و راهکاردهی نیز در جای خود باقی است.
۵. ترمیم اعتماد متقابل: کاهش فاصله بین مردم و مسئولان و ترمیم اعتماد متقابل مردم و نظام، از نکاتی است که در دولت شهیدرئیسی مورد تأکید بود و هماکنون نیز جزو اولویتهاست.
۶. امیدآفرینی: رهبر معظم انقلاب «امید» را پیشران پیشرفت میدانند. تلاش بر این است که امید اجتماعی ترمیم شود، دستاوردها و پیشرفتها روایت شود و نقاط قوت تبیین گردد. زیرا دشمن صرفا بر نقاط ضعف تمرکز کرده است و سعی در چندینبرابر جلوهدادن آنها دارد.
۷. تقویت دشمنشناسی: مردم باید ماهیت واقعی دولت آمریکا را بشناسند و طرح بدخواهان افشا شود. همانطور که در جنگ دوازدهروزه دیده شد، آمریکا در میانه مذاکره در حال برنامهریزی جنگ بود. مردم باید چهره بدون بزک آمریکا را ببینند. همان دولتی که حمله میکند، امروز در حال پیشبرد جنگ اقتصادی و اختلال در فضای قیمت ارز و تحریمهاست.