سازش سخت مالکان و میراث فرهنگی | چالش مرمت با کمبود اعتبارات

به گزارش شهرآرانیوز؛ علیرضا ایزدی اظهار کرد: توسعه شهری در بسیاری موارد با الزامات ثبت میراث فرهنگی در تضاد است زیرا با ثبت یک بنا یا بافت تاریخی، ضوابط و قوانینی بر آن حاکم می‌شود که ممکن است منافع اشخاص حقیقی و حقوقی را تحت تاثیر قرار دهد و همین موضوع زمینه‌ساز چالش‌هایی می‌شود.

وی با بیان اینکه نگاه به میراث فرهنگی نباید تک‌بُعدی باشد، افزود: توسعه پایدار شهری باید توجه جدی به میراث فرهنگی داشته باشد، چون بناها و محوطه‌های تاریخی نقش مهمی در توسعه گردشگری شهری ایفا می‌کنند. گردشگران در مقصدی مانند ایران به دنبال هویت تاریخی هستند و جذابیت اصلی برای آنان پیشینه فرهنگی و تاریخی شهرهاست.

ایزدی با اشاره به تعارض منافع میان دستگاه‌ها ادامه داد: برخی نهادها از جمله شهرداری‌ها به دنبال ساخت‌وساز هستند و همین موضوع گاهی باعث بروز تضاد منافع می‌شود. البته میزان تخریب آثار تاریخی نسبت به دهه‌های گذشته بسیار کمتر شده اما همچنان با چالش‌هایی در این زمینه مواجه ایم.

کمبود منابع مالی، مانع اصلی حفاظت از آثار ثبت‌شده

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی گفت: با ثبت یک اثر، مالک حقیقی یا حقوقی موظف است مرمت را براساس ضوابط انجام دهد و اجازه نوسازی ندارد؛ این موضوع گاهی مالک را متضرر می‌کند. دولت موظف به حمایت از حقوق مالکان است، اما وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به دلیل محدودیت اعتبارات، امکان کافی برای تملک، مرمت، حمایت و نظارت ندارد و همین امر گاه منجر به تنش با مالکان و بروز اتفاقات تلخی مانند تخریب یا مرمت‌های غیراصولی می‌شود که به هویت تاریخی بنا آسیب می‌زند.

ایزدی در پاسخ به این پرسش که وزارت میراث فرهنگی چه تدبیری برای حل این معضل اندیشیده است، گفت: مشکل اصلی کمبود اعتبار است. اگرچه در سال‌های اخیر جهش‌هایی در اعتبارات صورت گرفته، اما فاصله زیادی تا وضعیت مطلوب داریم. امیدواریم نگاه حاکمیت به میراث فرهنگی تقویت شود. در قانون برنامه هفتم نیز پیش‌بینی‌هایی مانند پرداخت معوض متناسب، در مواردی که دولت امکان تملک ملک را ندارد در نظر گرفته هرچند دیر آغاز شده اما گامی رو به جلو است.

وی افزود: ارائه تسهیلات ارزان‌قیمت، معافیت‌ها و حمایت‌های لازم می‌تواند مالکان را به حفاظت از آثار ترغیب کند. همچنین اگر برخی بناها برای سکونت مناسب نباشند، می‌توان از آن‌ها برای کاربری‌هایی مانند رستوران، اقامتگاه‌ یا حمام سنتی استفاده کرد تا مالکان نیز از محل آن درآمد داشته باشند.

آیا ثبت ملی بدون ضمانت اجرایی کارآمد است؟

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه با وجود ثبت برخی آثار طبیعی، شاهد تخریب آنها هستیم؛ آیا ثبت ملی بدون ضمانت اجرایی کارآمد است، توضیح داد: میراث فرهنگی موضوعی فرابخشی است و در حوزه میراث طبیعی نیز دستگاه‌هایی مانند منابع طبیعی و محیط زیست با آگاهی کامل و با پذیرش مسئولیت‌ها، در فرآیند ثبت مشارکت می‌کنند. به عنوان نمونه جنگل‌های هیرکانی با موافقت این دستگاه‌ها ثبت شده و متولیان موظف به حفاظت از آن هستند.

ایزدی با توجه به حوادثی مانند آتش‌سوزی جنگل الیت خاطرنشان کرد: وقوع برخی اتفاقات تلخ، زحمات گسترده‌ای را که برای حفاظت از این میراث هزارساله انجام شده، زیر سوال نمی‌برد. چالش‌هایی مانند آتش‌سوزی یا دفع آفات از جمله آفات ارس‌باران وجود دارد که با همکاری متولیان منابع طبیعی و محیط زیست، اقدامات مدیریتی لازم برای حفاظت از درختان و آبشارها انجام می‌شود.

وی گفت: ثبت جهانی آثار نیز از این قاعده مستثنی نیست. در آثاری مانند میدان نقش جهان اصفهان همه متولیان از جمله اوقاف، مسئولیت‌ها و تعهدات خود را پذیرفته‌اند و موظف به رعایت ضوابط حفاظتی هستند، هرچند در این حوزه نیز گاه با چالش‌هایی مواجه می‌شویم.

منبع: ایرنا