دلهره باران

سعیده ساجدی نیا - پاییز که می‌شود، دلشان می‌لرزد. خدا نکند هوا ابری باشد! چشم می‌دوزند به آسمان که باران نبارد! باران که شروع به باریدن می‌کند، انگار بلای آسمانی نازل می‌شود. زن‌ها و مرد‌ها پتو و لحاف به دست به میان کوچه می‌آیند و مشغول آب گیری می‌شوند تا آب وارد خانه‌ها نشود. سر کوچه هم عده‌ای بسیج می‌شوند تا با شن و ماسه مانع ورود آب به داخل کوچه شوند. خیلی از خانه‌های کوچه فولادی ۱۰ در شهرک شهید رجایی، به دلیل آب‌گرفتگی‌های مداوم در حال ریزش و نشست هستند. این کوچه که حدود ۸۰ خانه مسکونی نقلی فرا گرفته است به دلیل رطوبت زیاد شبیه به محلی متروکه شده است، لایه رویی دیوار‌ها تکه تکه ریخته و لایه بیرونی سقف بیشتر خانه‌ها ریزش کرده و به آجر و تیرآهن رسیده است. بوی نم از تک تک خانه‌ها بیرون می‌زند. بویی که سخت آزاردهنده است و بخشی از آن به چاه‌های جاذب آب برمی‌گردد که از حدود ۴۰ سال پیش مردم برای جلوگیری از آب‌گرفتگی آن‌ها را حفر کرده‌اند.

باران که می‌بارد، دلمان می‌ریزد
به میانه کوچه که می‌رسیم، مادر پیری نجواکنان ما را به داخل خانه اش دعوت می‌کند. از پرده گُل گُلی جلو در خانه اش می‌گذریم و وارد حیاط می‌شویم. فضایی تاریک و گرفته با نمایی از آجر‌هایی قدیمی و سقفی که بخشی از حیاط را پوشانده و آجرهایش در حال سقوط هستند. این‌ها فضا را شبیه زندگی کپرنشینی در روستایی دورافتاده کرده است.
درد پا امان پیرزن را بریده است. می‌گوید: باران که می‌بارد، دلمان می‌ریزد! آجر و سیمان دیوار‌ها فرومی ریزد، اما خدا به ما رحم کرده که روی سرمان آوار نشده است. اگر همسایه‌ها مواظبم نبودند، تا حالا صدبار بوی حلوایم بلند شده بود! چیز زیادی ندارم، اما همین دو، سه تکه وسیله هم هربار که باران می‌بارد، به زیر آب می‌رود. خدا عمرشان را زیاد کند؛ مرد‌های همسایه خودشان را می‌رسانند و آب را جمع می‌کنند. فرش که نه، همان گلیم زیر پایم هم آن قدر خیس و رطوبتی می‌شود که به مرور زمان پاره و پوسیده شده است.

لای‌روبی چاه  به جای تملک
آن طور که ساکنان کوچه فولادی ۱۰ می‌گویند، علت این آب گرفتگی و تجمع آب باران، بن بست بودن انتهای کوچه است که با تملک و تخریب ۲ ملک و وصل شدن کوچه به یکی از خیابان‌های اصلی شهرک شهید رجایی (شهید غلامی) گره گشایی می‌شود. یکی از اهالی می‌گوید:شهرداری هیچ اقدامی برای بازگشایی نکرده است. سال پیش که برای حفر این چاه‌ها آمدند، ساکنان کوچه گفتند: ما حاضریم برای تملک ۲ خانه انتهای کوچه کمک کنیم و با وجود تنگ دستی و نامناسب بودن شرایط اقتصادی مان، نیمی از هزینه آن را پرداخت کنیم، اما پیگیری هایمان بی نتیجه ماند و در نهایت همین چاه‌ها توسط شهرداری کنده شدند.
در این میان شهرداری تنها برخی از چاه‌ها را لای روبی کرده است؛ آن هم به صورت نصفه و نیمه! خانم میان سالی در این باره می‌گوید: اصرار‌های مکرر همسایه‌ها به جایی نرسید و چیزی که گفتند، این بود: «به ما گفته اند چاه را فقط تا نیمه لای روبی کنیم!»
یکی دیگر از اهالی می‌گوید: ۵۰ سال است که اوضاع ما در این کوچه همین است. همین آسفالت هم با اینکه بعد از ۴۰ سال تازه انجام شده، بسیار بد ریخته شده است. هر بار که دست به دامان شهرداری می‌شویم، پاسخی جز «بودجه نداریم، اعتبار نیست و...» نمی‌گیریم.

عمرمان به سر آمد، مشکلمان حل نشد
«۲ سال پیش باران شدیدی شروع به بارش کرد و بیشتر خانه‌های فولادی ۱۰ را آب گرفت. زنگ زدیم آتش نشانی، گفتند: همه خودرو‌ها در حال انجام مأموریت هستند و فعلا خودتان سعی کنید مشکل را جمع وجور کنید!» این گفته پیرمردی سالخورده‌ای است. پیر مرد ادامه می‌دهد: ۲۴ ساعت بعد از حادثه، امدادگران آتش نشانی خودشان را برای تخلیه آب رساندند و وسیله‌های داخل خانه را بیرون بردند تا خشک شود. بماند که چه خسارتی به ما و همسایه‌های دیگر وارد شد. خلاصه پدرجان همین بس که عمرمان به سر آمد، اما مشکل این کوچه حل نشد که نشد!

مستأجران دوام نمی‌آورند
یکی از ساکنان قدیمی فولادی ۱۰ به فرسودگی خانه‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: قدمت خانه‌ها به بیش از ۳۰ سال می‌رسد و این یعنی هیچ مقاومتی ندارند و بیشتر همسایه‌ها نگران فرونشست خانه هایشان هستند. در فصل بارندگی از ترس ریزش سقف روی سرمان خواب و خوراک نداریم. این در حالی است که شرایط موجود روی قیمت خانه‌ها نیز تأثیر گذاشته و نسبت به خانه‌های دیگر این محله ارزان‌تر هستند. از طرف دیگر، مستأجر‌ها دوام نمی‌آورند و خانه‌ها زودبه زود خالی می‌شوند. به گفته او، مغازه دا رها هم از این ماجرا بی نصیب نیستند و هربار بارندگی می‌شود، کسب وکارشان به طور کامل متوقف می‎شود و مجبورند هم و غم خود را برای تخلیه آب از مغازه بگذارند.

خطر جدی ریزش و نشست خانه‌ها!
رئیس اداره خدمات شهری شهرداری منطقه ۶ مشهد در واکنش به نگرانی اهالی کوچه فولادی ۱۰ می‌گوید:ما درباره حفظ جان و ایمنی مردم نگرانیم و در این باره شهرداری چندین سال است که پیگیر تملک ۲ واحد مسکونی است که در انتهای این کوچه بن بست قرار دارند، اما مالکان تا این لحظه برای توافق با شهرداری حاضر نشده اند.

مالکان همراهی نمی‌کنند
حمیدمهدوی نیا با اشاره به اینکه «در وضعیت فعلی، اولویت اول شهرداری برای تملک، تهاتر است»، اظهار می‌کند: اگر همین امروز این ۲ مالک اعلام کنند که حاضر به واگذاری هستند، درخواستشان بررسی و پیگیری‌ها برای تملک و بازگشایی کوچه آغاز می‌شود. باید آن‌ها پای کار بیایند تا مشخص شود چه میزان توانایی برای پرداخت نقدی وجود دارد و چه میزان تهاتر می‌شود.
او با تأکید بر اینکه «فولادی ۱۰ یکی از معابر مهم و اولویت دار شهرداری است»، می‌گوید: بیشتر خانه‌های این کوچه فرسوده هستند و در معرض خطر جدی ریزش و نشست قرار دارند، اما از این معبر فرسوده‌تر و بدتر در شهر و به ویژه در منطقه ۶ زیاد وجود دارد و اینکه بافت این منطقه فرسوده است، انکارشدنی نیست. این در حالی است که شرایط اقتصادی مردم نیز ضعیف است و به همین دلیل امکان بازسازی و هرگونه تغییر دیگری خیلی فراهم نیست. مهدوی نیا ادامه می‌دهد: شهرداری برای حل معضل کوچه فولادی ۱۰ و پیشگیری از آب گرفتگی در زمان بارندگی‌ها راهکار‌های زیادی دارد؛ از جمله اینکه حدود ۱۸ حلقه چاه برای جذب آب باران حفر و به تازگی لای روبی کردیم، اما متأسفانه ساکنان فاضلاب سرویس بهداشتی و آشپزخانه خود را به این چاه‌ها وصل کرده اند و این در حالی است که فاضلاب آشپزخانه چرب است و امکان جذب آب از طریق چشمه‌ها را از بین می‌برد و فاضلاب به داخل بافت زمین جذب نمی‌شود.
به گفته او، مالک هر واحد مسکونی موظف است برای فاضلاب خود فکری بکند. این چاه‌ها برای فاضلاب خانه‌ها حفاری نشده اند که زود به زود پُر شوند. این در حالی است که همین چاه‌ها آن قدر فرسوده هستند که امکان دارد روی سر مقنی ریزش کنند. فاصله چاه‌ها با دیوار منازل خیلی نزدیک است و بیشتر از این هم امکان حفر چاه نیست و شرایط به گونه‌ای است که هر لحظه خطر نشست و ریزش وجود دارد.

۱۷۰۰ حلقه چاه در منطقه ۶
رئیس اداره خدمات شهری شهرداری منطقه ۶ مشهد با بیان اینکه «تاوان ساخت وساز شبانه و غیراصولی را پس می‌دهیم»، تصریح می‌کند:‌در منطقه ۶ شهرداری بیش از ۱۷۰۰ حلقه چاه وجود دارد که در طول ۲۰ سال اخیر حفر شده است. در این میان ما کوچه‌ای را داریم که در آن نه می‌توانیم چاه حفر کنیم و نه لای روبی، کانال هم نمی‌توانیم بزنیم! به محض ابری شدن هوا و احتمال بارندگی، ۲ دستگاه تانکر برای مکش آب سر کوچه مستقر می‌کنیم.

پیگیری مشکل به وسیله گزارش آتش نشانی
مسئله ایمنی خانه‌های خیابان فولادی ۱۰ را با سازمان آتش نشانی درمیان می‌گذاریم. مدیر روابط عمومی این سازمان با بیان اینکه نیرو‌های آتش نشانی هنگام بروز حادثه در اسرع وقت به منزلی که دچار آب گرفتگی شود، خدمات رسانی می‌کنند، می‌گوید:اینکه معبر دچار آب گرفتگی‌های مداوم می‌شود، در حوزه اختیارات آتش نشانی نیست، اما زمانی که خانه‌ای دچار حادثه شود، مأموران آتش نشانی پس از انجام عملیات گزارشی به صاحب خانه ارائه می‌دهند که ساکن بر اساس آن می‌تواند موضوع را پیگیری کند. به گفته حیدری، این نامه به شهرداری می‌رود و شهرداری ملزم است با فرستادن کارشناس ایمنی به آن محدوده وضعیت را بررسی کند و در صورت محرز شدن ضرورت انجام اصلاحات، شهرداری باید اقدام کند تا مشکل ساکنان برطرف شود.