از خطاهای انسانی تا مشکلات زیرساختی

مترجم: عادل نجفی| سالانه تعداد زیادی از هم‌وطنان ما بر‌اثر سوانح رانندگی، جان خود را از دست می‌دهند یا با مصدومیت‌های شدید مجبورند باقی عمر خود را روی صندلی چرخ‌دار یا گوشه بیمارستان‌ها سپری کنند. در‌این‌میان همواره اینکه خطاهای انسانی نقش مهم‌تری در این آمارها دارند یا زیرساخت‌ها، محل بحث بوده‌ است.

سوانح جاده‌ای به روایت سازمان بهداشت جهانی
صحبت از تلفات و سوانح رانندگی دیگر چندان متأثرکننده و شگفت‌انگیز نیست. براساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی، سالانه یک‌میلیون و 350هزار نفر در سراسر دنیا جان خود را براثر سوانح رانندگی از دست می‌دهند. آماری که شاید درمیان جمعیت بیش‌از 7میلیارد نفری کره زمین چندان چشمگیر نباشد، اما وقتی به جزئیات آن دقت می‌کنیم با اعداد جالب و البته هشداردهنده‌تری مواجه می‌شویم.
بررسی‌ها نشان می‌دهند سوانح رانندگی به‌ویژه در جاده‌ها عامل اول مرگ کودکان و جوانان پنج تا بیست‌و‌نه‌ساله است. همچنین از هر 4‌جان‌باخته سوانح‌رانندگی، 3‌نفر از میان آقایان و تنها یک نفر خانم‌ است. به عبارت دیگر ادامه روند فزاینده آمارهای جان‌باختگان سوانح رانندگی، نسبت‌های جنسیتی در جمعیت را نیز تغییر می‌دهد و جوامع را نامتوازن می‌سازد. دیگر نکته حائز اهمیت در گزارش سازمان بهداشت جهانی، پراکندگی تلفات در کشورها و مناطق مختلف جهان است. براساس آمارها اگر‌چه تنها نیمی از کل خودروها و موتورسیکلت‌های جهان در کشورهایی با سطح درآمد متوسط در‌حال تردد هستند، این کشورها 80‌درصد از سوانح جاده‌ای را به خود اختصاص می‌دهند. کشور ما نیز که به‌ویژه با شروع ایام تعطیلات نوروزی و تابستانی شاهد آمار زیاد تلفات است، در‌کنار دیگر کشورهای خاورمیانه، رتبه دوم مناطق خطرناک و حادثه‌خیز را به خود اختصاص داده است. در این رتبه‌بندی، کشورهای منطقه قاره آفریقا، خطرناک‌ترین و اروپایی‌ها ایمن‌ترین کشورها از لحاظ ایمنی رانندگان و عابران پیاده معرفی شده‌اند. از لحاظ اقتصادی نیز بد نیست بدانید مجموع هزینه‌های جانی و مالی ناشی از سوانح می‌تواند تا 3‌درصد از تولید ناخالص ملی کشورها را به خود اختصاص دهد. در این گزارش همچنین تذکر داده شده است که اگر روند تلفات با همین شیب ادامه پیدا کند تا سال‌2030، سوانح جاده‌ای به‌عنوان هفتمین علت شایع مرگ‌ومیر جهانیان، جایگاه خود را تثبیت می‌کند.

خطای انسانی و مشکلات زیرساختی
البته نوآوری‌ها و خلاقیت‌های محققان و پژوهشگران برای کاهش تلفات کم نبوده است، اما آن‌طور‌که گزارش‌ها نشان می‌دهد عواملی مانند سرعت غیرمجاز، رانندگی در حالت مستی یا پس‌از مصرف قرص‌های دارای اثرات جانبی مانند خواب‌آلودگی و نیز استفاده‌نکردن از تجهیزات ایمنی مانند کمربند و کلاه ایمنی به‌مراتب رتبه بالاتری [درزمینه علل وقوع حادثه] از جاده‌های بدون علائم راهنمایی یا کمبود قوانین بازدارنده دارند. با‌وجود‌این، پژوهشگران در حوزه‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری برای کمک به بهبود ایمنی راه‌ها در‌حوزه جاده‌های هوشمند تا آسفالت‌های خودترمیم‌کننده پیشرفت‌های بسیار زیادی داشته‌اند که در ادامه با 5‌مورد از بهترین‌های آن‌ها بیشتر آشنا می‌شویم.

خط‌کشی هوشمند
تصور کنید شب در جاده‌ای تاریک و بی‌انتها در‌حال رانندگی هستید. حال چراغ‌ها و علائم راهنمایی و رانندگی متعدد و عمودی را با خطوط نورانی و هوشمند عوض کنید. چشم‌انداز چطور است؟ در هلند در برخی جاده‌های بیرون و درون‌شهری به‌جای استفاده از نورهای عمودی معمول از رنگ‌هایی روی آسفالت استفاده می‌شود که در تاریکی می‌درخشند. مواد تشکیل‌دهنده این رنگ‌ها در طول روز از‌طریق خورشید شارژ می‌شوند و از غروب تا 8‌ساعت نورافشانی می‌کنند. طراحان این رنگ‌دانه‌ها در‌حال کار روی شرایطی هستند که در دمای منفی 5 درجه سانتی‌گراد یا زیر بارش برف نیز دیده شوند. استفاده از این شیوه نه‌تنها از لحاظ اقتصادی مقرون‌به‌صرفه است که آسیب کمتری برای محیط‌زیست به همراه دارد.

جاده‌های خورشیدی
برای اولین بار در جهان در منطقه نرماندی کشور فرانسه، جاده‌ای با استفاده از پنل‌های خورشیدی طراحی و اجرا شده است. انرژی تولیدشده از این پنل‌ها می‌تواند به روشنایی معابر پیرامونی آن‌ها کمک کند و ایمنی مسیر در شب را افزایش دهد. جاده خورشیدی از زغال‌سنگ ساخته شده است و پنل‌های سلول‌های خورشیدی در غشایی از ورقه‌های سیلیکونی قرار گرفته‌اند تا هر میزان بار ترافیکی را بتوانند تحمل کنند.

جاده‌های پلاستیکی
معابر منطقه کامبریا در بریتانیا برای آسفالت درحال استفاده از ترکیب جدیدی هستند که ماده اصلی آن پلیت‌های حاصل از مواد بازیافتی پلاستیکی است. برآوردها نشان می‌دهد ماندگاری آسفالت پلاستیکی به‌مراتب بیشتر از آسفالت‌های رایج است و به این ترتیب با سالم‌ماندن جاده، ایمنی آن نیز افزایش می‌یابد. همچنین نه‌تنها آلایندگی قیر و آسفالت‌های معمول را ندارند، بلکه هزینه‌های تعمیر و نگهداری آن‌ها نیز به‌شدت کاهش می‌یابد. این محصول هم‌اکنون متقاضیانی در استرالیا، اروگوئه و دیگر کشورهای اروپایی نیز پیدا کرده است.

لاین شارژ!
لاین سبقت، لاین امداد و دیگر لاین‌ها را فراموش کنید. از سال‌2015 در انگلستان پژوهش‌ها درباره ایجاد لاین‌های اختصاصی شارژ بی‌سیم خودروهای برقی آغاز شده است. در این فناوری زیر جاده با استفاده از کابل‌های الکتریکی، میدان مغناطیسی ایجاد می‌شود که شارژ خودروها را به دنبال دارد.

آسفالت خودترمیم
استفاده از محیط‌زیست و ساز‌و‌کارهای آن برای ترمیم و بهبود خود در زندگی انسان‌ها نیز کاربردهای فراوانی دارد. طرح آسفالت خودترمیمی نیز از‌جمله این کپی‌برداری‌های جاه‌طلبانه است. پژوهشگران درتلاش هستند به فرمولی دست پیدا کنند که سطوح مختلف نظیر سیمانی، آسفالت‌های قیری و‌... بتوانند خود را بازتولید کنند. درباره آسفالت‌های معمول نیاز به دمای بالا و تغییر مسیر ترافیک برای تحقق چنین رویایی است، اما پژوهشگران هنوز ناامید نشده‌اند.