آب و مسئولیت پذیری آستان قدس رضوی

به گزارش شهرآرانیوز؛ بحران آب در دشت مشهد دیگر یک هشدار دوردست نیست، بلکه واقعیتی ملموس است که زندگی روزمره مجاوران و زائران این کلان شهر مذهبی را تحت تأثیر قرار داده است.

کاهش شدید نزولات آسمانی در سال‌های اخیر، افت تراز سفره‌های زیرزمینی و خالی ماندن حجم عمده سد‌های تأمین کننده آب مشهد، ضرورت بازنگری در الگو‌های مصرف را در تمامی سطوح شهری دوچندان کرده است. در این میان، حرم مطهر امام رضا (ع) به عنوان قطب معنوی ایران که سالانه پذیرای بیش از ۲۵میلیون زائر است، جایگاه ویژه‌ای در افکار عمومی دارد.

مردم دغدغه‌مند مشهد که در زندگی روزمره خود را موظف به رعایت دقیق الگو‌های مصرف می‌دانند، با نگاهی تیزبینانه و مسئولانه، وضعیت مصرف آب را در صحن‌ها و رواق‌های این بارگاه ملکوتی رصد می‌کنند. همین نگاه دغدغه مندانه مردمی سبب شده است پیام‌هایی به ستون «صدای مردم» روزنامه شهرآرا ارسال شود. محور پیام‌های ارسالی شهروندان شفاف سازی درباره نحوه مدیریت آب در سقاخانه ها، وضوخانه‌ها و سیستم‌های آبیاری فضای سبز حرم مطهر است.

ضرورت اصلاح سیستم توزیع در سقاخانه‌ها

یکی از شهروندان در پیامی به صفحه صدای مردم نوشته است: بنده به عنوان مجاور بارگاه رضوی، هفته‌ای چند بار برای زیارت به حرم مشرف می‌شوم. موضوعی که در ماه‌های اخیر ذهنم را مشغول کرده، فشار بسیار بالای آب در سقاخانه و برخی از آبخوری‌های صحن‌هاست.

وقتی زائران یا کودکان دکمه آبخوری را فشار می‌دهند، آب با فشار زیادی خارج می‌شود تا جایی که بخش زیادی از آن به بیرون می‌ریزد یا قبل از پر شدن لیوان هدر می‌رود. در این روز‌های بحرانی آب در مشهد، از آستان قدس انتظار می‌رود که شیر‌های آبخوری را مجهز به سیستم‌های کاهنده فشار کند تا حتی یک قطره آب هم بیهوده هدر نرود. لطفا این موضوع را از مسئولان آستان قدس پیگیری کنید.

گروسی، یکی از مخاطبان شهرآرا، با ارسال پیامی به صفحه صدای مردم شهرآرا دغدغه خود را برای مصرف آب در صحن‌های حرم مطهر امام رضا (ع) این طور مطرح می‌کند: در این دمای ۴۰ درجه و گرمای شدید هوا اسراف آب آن هم در چایخانه‌های حرم جای تأسف دارد.

درهمین باره هر روز شاهد این هستیم که خادمان این بخش هر نیم ساعت یک بار کتری آب شرب جوشیده را روی میز‌های وسط حیاط خالی می‌کنند. این یعنی بخار کردن مستقیم چند ده لیتر آب. قطعا با این تعداد بالای مراجعه زائران و استفاده زیاد از کتری، آبی که این چنین هدر می‌رود در یک شبانه روز بسیار زیاد است. مشهد در خشک‌سالی مطلق است و اسراف آب نه شرعی و نه عقلی است. 

درباره آب سردکن‌های حرم نیز یک مشکل عمومی وجود دارد آن هم اینکه مقدار آب خروجی در یک بازه هوشمند بیشتر از صدمیلی لیتر است، یعنی بیشتر از حجم لیوان‎های یک بار مصرف. اگر میزان آب خروجی این شیر‌ها را کمتر کنند آب اضافی از لیوان‌ها خارج و اسراف نمی‌شود. در مورد سیفون‌های هوشمند سرویس‌های بهداشتی هم باید از آب خاکستری یا غیرشرب استفاده شود. در هرباراستفاده چند لیتر آب مصرف می‌شود که در ماه چندهزارلیتر می‌شود.

مطالبه شفافیت در بازچرخانی آب

شهروند دیگری نوشته است: با توجه به حضور میلیونی زائران در حرم مطهر رضوی، میزان مصرف آب در وضوخانه‌ها و سرویس‌های بهداشتی قطعا بسیار بالاست. سؤال من از مسئولان آستان قدس این است که آیا برای این حجم عظیم از پساب و آب خاکستری برنامه بازیافتی وجود دارد؟ آیا این آب‌ها مستقیما وارد چاه فاضلاب شهری می‌شوند یا سیستم تصفیه‌ای وجود دارد که از آن برای آبیاری فضای سبز بزرگ حرم یا مصارف غیرشرب استفاده شود؟

تأکید بر صیانت آب

رئیس اداره اطلاع رسانی و رسانه حرم مطهر رضوی در این‌باره به تبیین جزئیات فنی و عملیاتی پروژه‌های مدیریت آب در این بارگاه ملکوتی پرداخت. حجت الاسلام والمسلمین مسلم هوشنگی با تأکید بر اینکه صیانت از منابع آب در حرم مطهر یک وظیفه شرعی، اخلاقی و حاکمیتی است، تصریح می‌کند: آستان قدس رضوی خود را پیشگام رعایت اصول زیست محیطی می‌داند و به همین منظور، طرح‌های گسترده‌ای را برای بهینه سازی مصرف اجرایی کرده است.

نصب ۴۳۰ آبخوری هوشمند

یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های شهروندان که همان فشار بالای آب در سقاخانه‌ها بود، محور نخست توضیحات رئیس اداره اطلاع رسانی و رسانه حرم مطهر رضوی قرار گرفت. حجت الاسلام هوشنگی با تأیید لزوم اصلاح شبکه‌های قدیمی اظهار می‌کند: شبکه توزیع آب شرب در حرم مطهر رضوی به دلیل گستردگی جغرافیایی و تفاوت ارتفاع در صحن‌های مختلف، در گذشته تحت تأثیر نوسانات فشار شبکه شهری قرار داشت. این امر در برخی نقاط سبب خروج آب با فشار نامناسب می‌شد.

وی در ادامه از اجرای طرح هوشمندسازی توزیع آب خبر می‌دهد و می‌گوید: برای حل اساسی این مشکل، تاکنون بیش از ۴۳۰دستگاه آبخوری هوشمند در صحن‌ها و رواق‌های مختلف نصب و راه اندازی شده است. این دستگاه‌ها به رگولاتور‌ها و سوپاپ‌های دقیق تنظیم فشار مجهز شده‌اند. عملکرد این سیستم به گونه‌ای کالیبره شده است که فارغ از میزان نوسان فشار در لوله‌های اصلی، خروجی آب برای زائر کاملا یکنواخت، ملایم و بدون هرگونه پاشش به بیرون است. ارزیابی‌های فنی نشان می‌دهد که نصب این تجهیزات هوشمند، میزان مصرف آب شرب را در نقاط توزیع تا ۶۰درصد کاهش داده و هدررفت را به صفر نزدیک کرده است.

اصلاح الگوی مصرف در وضوخانه‌ها

وضوخانه‌ها و سرویس‌های بهداشتی به دلیل ماهیت کاربردی و حجم بالای مراجعه زائران، از دیگر نقاط استراتژیک در برنامه مدیریت مصرف آب حرم مطهر به شمار می‌روند. رئیس اداره اطلاع رسانی حرم مطهر رضوی با اشاره به مطالعات مهندسی انجام شده در این بخش توضیح می‌دهد: بررسی‌های اولیه کارشناسان فنی ما نشان داد که شیرآلات قدیمی پاشویه در وضوخانه ها، دبی خروجی معادل ۱۰لیتر در دقیقه داشتند که با توجه به زمان لازم برای وضو گرفتن، حجم زیادی آب تصفیه شده مصرف می‌شد.

هوشنگی در تشریح اقدامات اصلاحی صورت گرفته می‌افزاید: در یک عملیات اجرایی، تمامی شیرآلات قدیمی پاشویه جمع آوری و با تجهیزات استاندارد و کاهنده فشار تعویض شدند. این شیرآلات جدید خروجی آب را به دو لیتر در دقیقه محدود می‌کنند، بدون آنکه خللی در کیفیت وضو گرفتن زائران ایجاد شود.

این اقدام مهندسی ساده، اما کلیدی، منجر به صرفه جویی خیره کننده ۷۵درصدی در وضوخانه‌های حرم مطهر شده است. همچنین فلاش تانک‌های قدیمی و پرحجم در سرویس‌های بهداشتی به طور کامل با مخازن دوزمانه فوق کم مصرف جایگزین شده‌اند و در بخش‌های پرتردد، شیر‌های پدالی و چشمی نصب شده‌اند تا از باز ماندن بیهوده جریان آب جلوگیری شود.

در ادامه حتما بخوانید تنش آبی در ۵۸ شهر | ۱۲ استان با بارش زیرنرمال دست‌وپنجه نرم می‌کنند

بازچرخانی پساب صنعتی و آب خاکستری

آستان قدس رضوی سامانه‌های پیشرفته‌ای را برای بازیافت آب‌های خاکستری و پساب‌های صنعتی راه اندازی کرده است تا فشار بر شبکه آب شهری مشهد به حداقل برسد. تأمین آب شرب باکیفیت و خنک برای میلیون‌ها زائر، نیازمند فعالیت مداوم دستگاه‌های تصفیه آب صنعتی (RO) در تصفیه خانه‌های حرم مطهر است. این دستگاه‌ها در فرایند تصفیه، مقداری پساب تولید می‌کنند که در سیستم‌های سنتی به فاضلاب هدایت می‌شد.

حجت الاسلام هوشنگی با تشریح مدل بازیافت این پساب می‌گوید: ما اجازه نمی‌دهیم حتی یک قطره از پساب حاصل از دستگاه‌های تصفیه آب هدر رود. این پساب‌ها به همراه آب‌های خاکستری ناشی از شست وشوی سطوح غیرحساس، از طریق یک شبکه لوله کشی مجزا جمع آوری و به مخازن بزرگ ذخیره سازی هدایت می‌شوند.

 این آب پس از تصفیه فیزیکی و گندزدایی کلرزنی، دوباره وارد چرخه مصرف غیرشرب می‌شوند. فلاش تانک‌های سرویس‌های بهداشتی حرم مطهر هم اکنون به طور کامل از این آب بازیافتی تغذیه می‌شوند که این امر بار بزرگی را از روی دوش شبکه آب شرب شهری برمی دارد.

آبیاری فضای سبز با آب بازیافتی

بخش دیگری از آب بازیافت شده در بارگاه رضوی، به نگهداری پهنه‌های گسترده فضای سبز صحن‌ها و حریم پیرامونی حرم اختصاص می‌یابد. سخنگوی حرم مطهر رضوی در این باره تأکید می‌کند: با توجه به ضرورت حفظ شادابی فضای سبز بارگاه منور رضوی که بخشی از زیبایی بصری این حریم قدسی است، روش‌های آبیاری سنتی و غرقابی به طور کامل منسوخ شده‌اند.

اکنون آبیاری این فضا‌ها با استفاده از روش‌های قطره‌ای و بارانی هوشمند و منحصرا با استفاده از آب‌های خاکستری تصفیه شده انجام می‌شود. این رویکرد ساختاریافته مانع از برداشت آب از چاه‌های عمیق دشت مشهد برای امور باغبانی حرم شده است.

بهینه سازی انرژی با روشنایی هوشمند

اقدامات آستان قدس رضوی در حوزه صیانت از منابع، تنها به بخش آب محدود نمی‌شود. پیگیری‌های خبرنگار شهرآرا نشان می‌دهد که در حوزه مصرف انرژی الکتریکی نیز پروژه‌های مهمی به ثمر رسیده است تا با استاندارد‌های مدیریت بحران انرژی در کشور هم خوانی داشته باشد.

رئیس اداره اطلاع رسانی حرم مطهر رضوی در این زمینه بیان می‌کند: با توجه به ناترازی‌های برق در فصل تابستان، حرم مطهر رضوی طرح جامع اصلاح سیستم‌های روشنایی را اجرا کرده است. در این راستا، بخش عمده‌ای از لامپ‌ها و پروژکتور‌های قدیمی صحن‌ها با لامپ‌های فوق کم مصرف LED جایگزین شده‌اند.

همچنین سیستم مدیریت هوشمند ساختمان (BMS) در رواق‌های جدید مستقر شده است تا میزان روشنایی و تهویه مطبوع هوا بر اساس حجم حضور زائران و دمای محیط به صورت خودکار تنظیم شود. علاوه بر این، در ساعات پایانی شب که تردد زائران کاهش می‌یابد، نورپردازی‌های تزئینی و نما‌ها تعدیل می‌شوند تا سهم حرم در پایداری شبکه برق کلان شهر مشهد ایفا شود.

در ادامه حتما بخوانید با آبیاری اصولی هم از گیاهان مراقبت کنیم، هم از منابع آب | سهم سبز هر قطره

اقدامات حرم مطهر رضوی در مدیریت آب

فضا‌های سبز حرم مطهر با استفاده از روش‌های قطره‌ای و بارانی هوشمند و منحصرا با استفاده از آب‌های خاکستری تصفیه شده انجام می‌شود.

از سامانه‌های پیشرفته‌ای برای بازیافت آب‌های خاکستری و پساب‌های تولید شده در صحن‌های حرم مطهر استفاده می‌شود.

بیش از ۴۳۰دستگاه آبخوری هوشمند در صحن‌ها و رواق‌های مختلف نصب شده است. این دستگاه‌ها به رگولاتور‌ها و سوپاپ‌های دقیق تنظیم فشار مجهزند.

شیرآلات قدیمی پاشویه در وضوخانه‌ها که دبی خروجی معادل ۱۰لیتر در دقیقه داشتند تعویض و از کاهنده فشار استفاده شده است. کاهنده‌ها اکنون خروجی آب را به دو لیتر در دقیقه محدود می‌کنند، بدون آنکه خللی در کیفیت وضو ایجاد کنند. اکنون صرفه جویی خیره کننده ۷۵درصدی در وضوخانه‌ها داریم.