مشهد تاریخ و گردشگری مشهد

فلکه حضرت، نخستین ایستگاه اتوبوس شهری مشهد در قاب تاریخ

فلکه شمالی که بعدها در محدوده حرم مطهر رضوی قرار گرفت، در دهه‌های نخست شکل‌گیری حمل‌ونقل نوین مشهد به یکی از مهم‌ترین مراکز تردد و جابه‌جایی مسافران تبدیل شد؛ جایی که نخستین مسیر اتوبوس‌رانی شهر از آن آغاز شد و به نظر می‌رسد قدیمی‌ترین ایستگاه اتوبوس شهری مشهد نیز در همین محدوده شکل گرفته باشد؛ تصویری از دهه ۱۳۳۰، بخشی از این روایت تاریخی را در قاب دوربین ثبت کرده است.

مصطفی بسطامی | شهرآرانیوز؛ فلکه شمالی بخشی از یک پروژه عمرانی کلان بود که در اواخر دهه ۱۳۰۰ خورشیدی اجرایی شد. هدف از احداث این فلکه و البته فلکه جنوبی که آن را مدتی قبل‌تر ساختند، ایجاد یک معبر با قابلیت تردد وسایل نقلیه جدید بود که نیاز‌های آن زمان مشهد را تأمین می‌کرد. اما خیلی زود فضای این معبر تازه، به یکی از مهم‌ترین مسیر‌های تجاری شهر هم تبدیل شد. ساخت بنا‌های دو طبقه در اطراف فلکه، باعث تمرکز برخی اصناف در آن شد.

علاوه بر این، به دلیل مرکزیت حرم مطهر در ساختار حمل و نقل شهری، فلکه به عنوان مبدأ و مقصد مسیر‌های مسافربری جا افتاد. بعد از آغاز به کار اتوبوس‌های شهری در دهه ۱۳۱۰ خورشیدی، نخستین ایستگاه‌های اتوبوس در حاشیه فلکه شمالی و سپس، فلکه جنوبی پا گرفت و درشکه‌ها و کالسکه‌ها نیز، در همین مکان‌ها به ارائه خدمات می‌پرداختند.

نخستین مسیر خطوط اتوبوس‌رانی، بین فلکه شمالی تا خیابان ارگ برقرار بود و اتوبوس‌ها در مسیر بالاخیابان، پس از رسیدن به میدان شهرداری (شهدای‌امروزی)، به سمت خیابان جدیدالتأسیس ارگ و میدان بزرگ آن می‌پیچیدند و در انتها، مسافران را در میدان ارگ، نزدیک اداره پست و کافه اتحاد پیاده می‌کردند. مرکزیت خطوط اتوبوس‌رانی در فلکه حضرت طی دهه‌های بعد نیز، حفظ شد. به دیگر سخن، تا پیش از توسعه مشهد، به‌ویژه در نواحی غربی و انتخاب برخی مکان‌ها مانند حاشیه بوستان بزرگ ملت به عنوان پایانه، فلکه حضرت به عنوان پایانه اصلی اتوبوس‌های شهری باقی ماند و در دهه ۱۳۶۰ خورشیدی نیز، مبدأ بیش از ۹۵ درصد خطوط شرکت واحد بود. تصویری که در «فتومشهد» امروز می‌بینید، عکسی مربوط به دهه ۱۳۳۰ خورشیدی است؛ عکس را از ابتدای بالاخیابان، در محل تقاطع این مسیر با فلکه شمالی گرفته‌اند.

مکان برداشته شدن عکس، امروزه در فضای داخلی حرم رضوی (جایی در ضلع شمال‌غربی آن) قرار دارد. اتوبوس‌های قدیمی در حال سرویس‌دهی هستند و در وسط مسیر نیز، می‌توان خودرو‌های همان دوره را مشاهده کرد که البته تعدادشان محدود و آلایندگی آنها، نسبت به روزگار ما، بسیار اندک بود. مکان موجود در تصویر، در عکس‌هایی با قدمت بیشتر هم، به صورت ایستگاه اتوبوس دیده می‌شود. به همین دلیل، احتمالا باید آن را قدیمی‌ترین ایستگاه اتوبوس شهری در مشهد بدانیم.