تاریخ شفاف شهر مشهد از دوره صفویه آغاز میشود و تاریخ پیشین آن، با نام توس و نیشابور گره خورده است. توس سرچشمه اصلیترین رودخانه منطقه خراسان، یعنی کشفرود، بهحساب میآمد و به همین دلیل محل سکونت اقوام آریایی بود و در متون تاریخی و اسطورهای، از این شهر و رود آن بهوفور نام برده شده است.
در زمان حمله اعراب به ایران، مشهد بخشی از ولایت توس بهحساب میآمد و آبادیهایی مانند تابران و نوغان نیز در این ولایت قرار داشتند. پس از اینکه قوم مغول به ایران حملهور شدند، ۱۲هزار نفر در توس قتلعام شدند و از تابران که منطقهای پرآوازه و پررونق در ولایت توس بود، فقط ویرانهای باقی ماند. پس از آن مردم بهناچار به روستاهای کوچک کوچ کردند و در چنین وضعی جمعیت و وسعت مشهد افزایش یافت. تابران توس دیگر رنگ حیات را به خود ندید و در دوره صفوی دیگر نشانی از این شهر باقی نمانده بود.
در متون تاریخی آمده است که هنگام حمله اعراب به ایران، یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، به خراسان و توس میگریزد تا از مرزبان خود کمک بخواهد. کنارنگ اما یزدگرد را به بهانههای مختلف ازجمله افزایش احتمال حمله اعراب راهی مرو میکند و درنهایت یزدگرد سوم در مرو کشته میشود. بعدها کنارنگیان اعراب را بهشرط بقایشان، در فتح نیشابور یاری کردند و تا پایان دوره امویان و چیرگی ابومسلم خراسانی بر این خطه، نفوذ خود را حفظ کردند.
در دورههای امویان و عباسیان، والی توس را حکومت مرکزی برمیگزید، اما بهواسطه بیکفایتی آنان، شورشهای زیادی در خراسان رخ میداد. تا آنجا که هارونالرشید برای سرکوب اعتراضات و برقراری نظم راهی خراسان شد. او پس از برکناری والی این شهر، ساکن باغ حمیدبنقحطبه شد و یکسال بعد بر اثر بیماری مرد.
مأمون جانشین هارون شد و برای مهار اعتراضاتی که در عراق و بر علیه او شکل گرفته بود، علیبنموسیالرضا(ع) را بهعنوان جانشین خود معرفی کرد تا حمایت شیعیان را جذب کند. در سفری که مأمون با امامرضا(ع) از مبدأ مرو به مقصد بغداد داشت، ایشان را در محله نوغان شهر توس به شهادت رساند و از آن به بعد، این منطقه مشهدالرضا(ع) بهمعنی محل شهادت امامرضا(ع) نام گرفت.
در دوره صفویه بهواسطه وجود محل دفن امامهشتم(ع) شیعیان در مشهد، توجهها به آن جلب شد و رشد و توسعه یافت. درهم آمیختهشدن عوامل سیاسی و تاریخی با عوامل مذهبی موجب شد مشهد پس از دوره صفویان به یکی از مهمترین شهرهای ایران تبدیل شود. پس از دوره صفویه، نادرشاه افشار پایتخت ایران را از اصفهان به مشهد تغییر داد و توانست با استفاده از موقعیت خراسان، به اهداف سیاسی خود دست یابد و مرز را تا هند و ترکستان گسترش دهد.
با رویکارآمدن قاجاریه، خراسان تجزیه شد و در آن زمان مشهد در بسیاری از اعتراضات کشوری علیه بیکفایتی قاجاریه پیشرو بود. مهمترین واقعه معاصر سیاسی این شهر نیز ۲۱تیر۱۳۱۴ رخ داد؛ زمانی که مردم در صحن مسجد گوهرشاد علیه سیاستهای رضاشاه دست به تحصن زدند و رضاشاه دستور قتلعام مردم در این مسجد را صادر کرد.
در تاریخ این شهر شخصیتهای برجستهای همچون خواجه نظامالملک (۴۰۸ تا ۴۸۵قمری)، محمد غزالی (۴۵۰ تا ۵۰۵قمری)، احمد غزالی (۴۵۴ تا ۵۲۰قمری)، اسدی توسی (متوفی ۴۶۵قمری) و شیخ توسی (۳۸۵ تا ۴۶۰قمری) حضور دارند.
تاریخ مشهد
| شهرآرانیوز 
با خروج شاه در ۲۶ دی ۱۳۵۷ از ایران، اوضاع کشور بیش از پیش به هم میریزد. از یکسو اعتراضات مردمی فروکش نکرده و از سوی دیگر اعتراضات در بدنه نیروهای نظامی شاهنشاهی (همافران) در حال اوجگیری است.
کد خبر: ۳۹۱۹۰۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۲۱
مشهد، به واسطه وجود مضجع شریف امامرضا (ع) و حوزه علمیه کهنی که دارد، همواره در تاریخ معاصر ایران نقشی فراتر از یک شهر مذهبی صرف ایفا کرده است.
کد خبر: ۳۹۱۱۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۸
اطلاعات ما درباره موقعیت جغرافیایی شهر باستانی «نوغان»، با وجود شهرتی که به عنوان یک محله قدیمی دارد، بسیار مغشوش و مبهم است.
کد خبر: ۳۹۰۲۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۱۳
تشکیل انجمنهای ملی، یکی از دستاوردهای نهضت مشروطیت در ایران بود؛ انجمنهایی که منشأ خدمات متعددی شدند و نهادهای تأثیرگذاری را در جامعه بحرانزده ایران پایهگذاری کردند.
کد خبر: ۳۸۸۲۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۱/۰۵
شهریور ۱۳۲۰، مشهد در هیاهوی اشغال و ناامنی نفس میکشید؛ روزهایی که جنگ جهانی دوم، زندگی روزمره را دستخوش اضطراب کرده بود. در میان این آشوب، زنان بیش از دیگران با ترس، آوارگی و تهدید امنیت روبهرو بودند. خاطرات فاطمه باشیزاده فخار، از فرهنگیان قدیمی مشهد، تصویری زنده از تجربه زنان در آن سالهای پرالتهاب ارائه میدهد؛ روایتهایی که لایههای کمتردیدهشده تاریخ شهری را روشن میکند.
کد خبر: ۳۸۴۲۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۲۸
در دل تاریخ پر فرازونشیب ایران، جایی در کوچههای تاریخی و قدیمی مشهد، عَلَم حسینیهای به نام «حاجقاسم قمی» برپا شد که به دلیل شروع کار این حسینیه و ارادتی که صاحبش به بابالحوائج(ع) داشت، «عزاخانه موسیبن جعفر(ع)» نام گرفت و حالا بیش از نیمقرن است بساط روضه در آن برقرار است.
کد خبر: ۳۸۶۱۰۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۲۵
شکلگیری سازمان اطلاعات و امنیت کشور که با سرواژههایش به «ساواک» مشهور شد، به سال۱۳۳۲ و جریان کودتای ۲۸مرداد و بازگشت شاه بازمیگردد.
کد خبر: ۳۸۵۳۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۲۲
مشهد در طول تاریخ خود بیشتر به سوی غرب توسعه پیدا کرده است. دلیل این توسعه را باید در وجود امکانات زیرساختی و آبوهوای بهتر جستوجو کنیم.
کد خبر: ۳۸۴۱۹۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۶
نگاهی به حوادث روزهای نهم و دهم دی ماه که مسیر نهضت مردمی ایران را تا تحقق انقلاب اسلامی هموار کرد.
کد خبر: ۳۸۲۸۳۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۰
پادکست «داستان مشهد؛ دیروز، امروز، فردا»، ترکیبی از روایتهایی جذاب، موسیقی، گفتوگو با کارشناسان و نگاهی نو به تاریخ و فرهنگ مشهد است.
کد خبر: ۳۸۲۷۱۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۹
سال ۱۲۹۰خورشیدی دولت ایران برای اصلاح امور مالی کشور یک مستشار آمریکایی به نام مورگان شوستر را به استخدام خود درمیآورد. این موضوع سبب ناخرسندی حکومت تزاری روس و حکومت پادشاهی انگلستان میشود.
کد خبر: ۳۸۰۵۰۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۱
تغییرات فرهنگی در ایران عصر پهلوی اول، سریع و سطحی بود. تورج اتابکی، استاد تاریخ اجتماعی دانشگاه لیدن هلند، از این تغییرات با عنوان «تجدد آمرانه» یاد میکند.
کد خبر: ۳۸۰۲۵۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۳۰
ایران سرزمین زرخیزی است، اما طلاخیز نیست؛ یعنی معادن طلای چندانی ندارد و بههمیندلیل، کمبود این فلز گرانبها در تاریخ آن بهشدت محسوس است.
کد خبر: ۳۷۹۷۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۷
یکی از شاهدان عینی حادثه ۲۳ آذر میگوید: سرهنگ زانو زد، سلاح را مستقیم به سمتش گرفت و فریاد زد: «سید نیا جلو!»، اما آیت الله خامنهای چنان با صلابت قدم برداشت که سربازها سرشان را پایین انداختند و راه باز شد.
کد خبر: ۳۷۹۶۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۶
در پاییز سال ۱۳۳۵ و در جریان اولین آمارگیری نفوس و مسکن کشوری در دوره پهلوی دوم اتفاقهای جالب و دردناکی برای مردم مشهد به وقوع پبوسته است.
کد خبر: ۳۷۹۰۳۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۴
در میان رجال دوره قاجاری که بهعنوان حاکم یا متولیباشی به مشهد آمدند، میرزاجعفرخانحسینی، ملقب به مشیرالدوله و «مهندسباشی»، یکی از کوتاهترین دورههای مسئولیتی را دارد؛ با اینحال، خدمات و اقدامات او درخشان است.
کد خبر: ۳۰۰۴۵۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۴
معمولا هر سال روزها که به آذر میرسد، آرامآرام رسانهها بهسراغ سوژههای مرتبط با روزهای انقلاب ۵۷ میروند و برای مناسبتهایی که در این دوسه ماهه و در آن سال اتفاق افتاده است، مینویسند و البته که بیشتر تکراری است و بعضا تبلیغاتی و باریبههرجهتی!
کد خبر: ۳۷۸۵۸۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۲
هجوم تیمورلنگ به ایران مصیبتبارتر از هجوم چنگیز بود. هنگامی که در نیمه دوم قرن هشتم، تیمور تصمیم به آغاز هجوم گرفت، ایران بهتازگی زیر بار ضربات سهمگین اجتماعی و سیاسی دوره چنگیزی کمر راست کرده و بازسازی زیرساختها آغاز شده بود.
کد خبر: ۳۷۸۳۴۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۰
نخستین خلبان ایرانی کلنل محمدتقیخانپسیان است که هنر این فن را در آلمان کسب میکند و پس از آمدن به ایران شروع به تربیت خلبانان ایرانی میکند، اما قصه ورود هواپیماهای مسافربری و تأسیس فرودگاهها در ایران روایت دیگری است.
کد خبر: ۳۷۷۷۱۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۷
گزارشی تاریخی و منحصربهفرد از جشنهای عمومی در مشهد ۱۹۳ سال پیش | نمایشهای خیابانی عصر فتحعلی شاه
خاطرات افسر انگلیسی، ستوان «آلکس بارنز» تصویری از مشهد در دوره سلطنت فتحعلی شاه قاجار را پیش روی مخاطب قرار میدهد؛ دورهای که از نظر مطالعات پیشینه این شهر، شواهد تاریخی گستردهای ندارد، به خصوص در حوزه مطالعات تاریخ اجتماعی.
کد خبر: ۳۲۰۱۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۵