برای علی شمخانی، مشاور فرمانده کل قوا و دبیر شورای عالی دفاع | مرد میدان و مذاکره

مریم شیعه | شهرآرانیوز؛ هر دو طرف برای لحظاتی سکوت می‌کنند. پشت این سکوت عمیق، سال‌ها قطع رابطه و بی اعتمادی پنهان است. دوربین‌ها آماده‌اند و او بی اعتنا به حضورشان، کاغذ‌ها را بالا و پایین می‌کند. آرام است. اغلب با همین چهره آرام در انظار ظاهر می‌شود. پکن از مدت‌ها قبل، این دیدار را برنامه ریزی کرد تا بتواند دو کشور را به یکدیگر نزدیک کند. وقتی امضا‌ها رد و بدل می‌شود و دو هیئت، پشت میز بلند مذاکره می‌ایستند و با یکدیگر دست می‌دهند، توافق ایران و عربستان پس از سال‌ها قطع رابطه، رسمی می‌شود.

در اسفند ۱۴۰۱، دو کشور قدم به قدم برای ازسرگیری روابط خود تلاش می‌کنند و او به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، حاضر و ناظر بر این مذاکرات است. او سال هاست در نقطه تلاقی سیاست، امنیت و منطقه ایستاده است. نه می‌شود از او به عنوان یک چهره نظامی نام برد و نه می‌توان به او چهره سیاسی گفت. او تلفیقی از هر دو این هاست.

قد کشیدن میان نخلستان

شهید شمخانی مهرماه ۱۳۳۴ در شهر اهواز به دنیا می‌آید. خانواده‌ای عرب زبان دارد و زیر آفتاب تند خوزستان و میان نخلستان‌های سر به فلک کشیده اش قد می‌کشد. به سن نوجوانی که می‌رسد، تب و تاب کشور بالا می‌گیرد. پا به جوانی که می‌گذارد، این تب و تاب به اوج خود می‌رسد. مردم هر روز در خیابان‌اند و علیه پهلوی شعار سر می‌دهند.

او هم با موج معترضان همراه می‌شود و فعالیت هایش را علیه پهلوی آغاز می‌کند. توسط ساواک دستگیر می‌شود. در زندان، رفاقتش را با محسن رضایی و شهید غلامعلی رشید آغاز می‌کند. وقتی انقلاب در سال ۱۳۵۷ به ثمر می‌نشیند، ساختار‌های امنیتی و نظامی جنوبی کشور از نو چیدمان می‌شوند و او نیز در این چینش تازه، نقش می‌گیرد. با آغاز جنگ ایران و عراق، به سرعت وارد ساختار فرماندهی می‌شود. خوزستان خط مقدم جنگ است و او خوزستان را می‌شناسد.

شمخانی از فرماندهی سپاه خوزستان به قائم مقامی سپاه زسید و چندی بعد هم به عنوان وزیر سپاه منصوب می‌شود. او از سال ۱۳۶۸ تا سال ۱۳۷۶ فرمانده نیروی دریایی ارتش بود و از سال ۱۳۶۹ با حفظ سمت فرماندهی نیروی دریایی سپاه را نیز عهده دار بود.

آن شب در پکن، دیگر فرمانده نظامی نیست؛ دبیر شورای عالی امنیت ملی است. جایگاهی که از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ در اختیار دارد. شورایی که سیاست‌های کلان امنیتی کشور را تدوین می‌کند و تصمیم هایش مستقیما به سطح راهبردی نظام می‌رسد. او در این جایگاه، مذاکره را همچون یک عملیات طراحی و مرحله بندی می‌کند و ریسک هایش را می‌سنجد.

از دریا تا سیاست

بوی دریا را می‌شناسد. خلیج فارس را عمیقا دوست دارد. سال‌ها بر همین پهنه بی نهایت آبی رنگ ایستاده است و شاهراه انرژی جهان را نظاره می‌کند. دهه ۶۰ و ۷۰ خورشیدی، خلیج فارس یکی از پرتنش‌ترین مناطق جهان است. جنگ نفتکش ها، حضور ناو‌های آمریکایی و درگیری‌های پراکنده، فرماندهی دریایی را به مسئولیتی حساس تبدیل می‌کند که از عهده او برمی آید. در دهه شصت فرمانده نیروی دریایی سپاه می‌شود و در دهه هفتاد، فرماندهی نیروی دریایی ارتش را بر عهده می‌گیرد؛ انتقالی که در ساختار نظامی ایران کم سابقه است.

این جابه جایی، او را به چهره‌ای فراتر از یک فرمانده صرف تبدیل می‌کند. تجربه کار با هر دو نیرو، دیدی گسترده‌تر به او می‌دهد. در سال ۱۳۷۶، با آغاز دولت سیدمحمد خاتمی، به عنوان وزیر دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح منصوب می‌شود و تا سال ۱۳۸۴ این سمت را بر عهده دارد. در این دوره، برنامه‌های نوسازی دفاعی و توسعه صنایع نظامی دنبال می‌شود.

او تلاش می‌کند میان نیاز‌های دفاعی و واقعیت‌های اقتصادی کشور تعادل برقرار کند. پس از سال‌ها حضور در سطوح مختلف نظامی و اجرایی، در شهریور۱۳۹۲ با حکم رئیس جمهور به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب می‌شود؛ جایگاهی که پیش‌تر در اختیار چهره هایی، چون حسن روحانی و سعید جلیلی بود. این مسئولیت او را به محور هماهنگی میان نهاد‌های امنیتی، نظامی و دیپلماتیک کشور تبدیل می‌کند.

در دوران دبیری او، پرونده‌های مهمی از جمله مذاکرات هسته‌ای، تحولات سوریه و عراق، تنش‌های خلیج فارس و در نهایت توافق با عربستان مدیریت می‌شود. او بار‌ها به کشور‌های منطقه سفر می‌کند و در دیدار‌های رسمی با مقامات روسیه، چین، عراق و کشور‌های عربی حضور می‌یابد. در اردیبهشت ۱۴۰۲، با حکم رئیس جمهور وقت، از دبیری شورای عالی امنیت ملی کنار می‌رود و چند ماه بعد، در شهریور ۱۴۰۲، به عنوان مشاور سیاسی رهبر جمهوری اسلامی ایران منصوب می‌شود.

در ادامه حتما بخوانید مستند شهید شمخانی به زودی کلید می‌خورد

مسیری که پیمود

کارنامه شهید علی شمخانی ترکیبی از تجربه نظامی، مدیریتی و امنیتی بود. از میدان‌های جنگ دهه ۶۰ تا میز‌های مذاکره دهه ۹۰ و آغاز قرن جدید، نامش در بسیاری از بزنگاه‌های امنیتی جمهوری اسلامی ایران مطرح بود. او از معدود چهره‌هایی بود که هم در ساختار سپاه و هم در ارتش مسئولیت عالی داشت و سپس در سطح راهبردی کشور ایفای نقش می‌کرد.

در خرداد امسال و جنگ دوازده روزه، رژیم صهیونیستی از به شهادت رساندن او ناکام ماند. او با جراحت از زیر آوار نجات یافت و در تشییع پیکر فرماندهان نظامی شهید حاضر شد. چندماه بعد اما، سرانجام پس از دهه‌ها خدمت، در نهم اسفند ۱۴۰۴ و همراه با رهبر معظم انقلاب در حین خدمت، به دست آمریکای جنایتکار و رژیم صهیونی به شهادت رسید.