خط قرمز امام صادق (ع) در مبارزه با طاغوت چه بود؟

به گزارش شهرآرانیوز، امروز سالروز شهادت ششمین اختر تابناک امامت و ولایت، حضرت امام جعفر صادق علیه‌السلام است. ایشان در طول ۳۴ سال امامت خود، فقه شیعه جعفری را پایه‌گذاری کرد که تا امروز تشنگان حقیقت از چشمه سار آن سیراب می‌شوند.

امام جعفر صادق علیه‌السلام در ۱۷ ربیع‌الاول در مدینه به دنیا آمدند. آن حضرت در ۶۵ سالگی، در ۲۵ شوال سال ۱۴۸ هجری به دستور منصور دوانیقی، خلیفه عباسی، با زهر به شهادت رسید و پیکرش در قبرستان بقیع در کنار پدر، جد و عمویشان به خاک سپرده شد. اما آنچه از این جسم خاکی مانده، مکتبی است به نام «فقه جعفری» که همچون خورشیدی می‌درخشد.

چرا امام صادق (ع) «شیخ الائمه» لقب گرفت؟

در میان همه امامان معصوم (ع)، بیشترین تعداد حدیث و روایت از امام جعفر صادق علیه‌السلام نقل شده است. دو دلیل اصلی برای این قضیه وجود دارد: اولی فرصت تاریخی طلایی است که ایشان در دوره‌ای امامت را بر عهده داشتند که درگیری‌های خونین بنی‌امیه و بنی‌عباس، فضای نسبتاً باز سیاسی و علمی ایجاد کرده بود. امام از این فرصت استفاده و بزرگ‌ترین دانشگاه اسلامی را پایه‌گذاری کرد.

دوم طول عمر با برکت ایشان بود چرا که امام جعفر صادق (ع) نسبت به برخی دیگر از امامان، عمر بیشتری کردند و ۳۴ سال امامتشان فرصتی کم‌نظیر برای تربیت شاگردان و نشر معارف اهل بیت (ع) بود.

بیعت نکردن با طاغوت خط قرمز امام صادق علیه‌السلام است که شیعه را زنده نگه داشت. در روزگاری که هر روز خاندان علوی را به شهادت می‌رساندند، امام صادق علیه‌السلام مرزی کشید که تا امروز، خط قرمز تشیع است. ایشان فرمودند: «شیعه ما، کسى است که اگر از گرسنگی هم بمیرد از مخالفان ما چیزی نخواهد خواست.» این یعنی پذیرش هرگونه منصب از سلطان طاغوت حتی برای تأمین نان شب، حرام است.

در حدیث معروف مقبوله عمر بن حنظله که از موثق‌ترین روایات شیعی است، امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید: «هرکس برای حل اختلاف خود به قاضی طاغوت مراجعه کند، چه حق با او باشد چه باطل، همانا به طاغوت مراجعه کرده است و آنچه می‌گیرد، هرچند حق مسلمش باشد، آتش است.» امام صادق علیه‌السلام با استناد به آیه ۶۰ سوره نساء (یریدون أن یتحاکموا إلی الطاغوت)، مراجعه به حکام جائر را نیز عبادت طاغوت می‌داند.

قیام نکردن به چه معناست؟

بر خلاف تصور برخی، سکوت سیاسی امام (ع) به معنای تأیید حکومت نبود. ایشان دعوت ابوسلمه خلال را برای قبول خلافت سوزاند و نپذیرفت و از بیعت با سفاح و منصور سرباز زد. ایشان به شیعیان آموخت که «طاغوت» فقط بت سنگی نیست و هر حاکمی که بدون اذن الهی حکم کند، طاغوت است.

امام جعفر صادق علیه‌السلام در روایتی از وسائل الشیعه می‌فرماید: «هر کس در اختلافی، برادر مؤمن خود را به قاضی جائر بکشاند، در گناه او شریک است». یعنی حتی اگر مظلوم هم باشید، رفتن به دادگاه طاغوت، شما را هم آلوده می‌کند.

این همان جهاد تبیینی بود که امام صادق (ع) راه انداخت. نه شمشیر زد، نه بیعت کرد، اما مکتبی ساخت که خط قرمزهایش تا ابد زنده ماند.

امام جعفر صادقعلیه‌السلام احادیث عمیق و راهگشایی در زمینه‌های کلام، فقه، اخلاق و سیاست بیان فرموده‌اند. به نقل از امام صادق علیه‌السلام، ویژگی‌های یک شیعه واقعی چنین برشمرده شده است. داشتن صبر و استقامت به طوری که «اگر شیعیان ما استقامت ورزند، فرشتگان با آنان دست می‌دهند.»

امام جعفر صادق علیه‌السلام درباره راستگویی و امانتداری نیز چنین فرمودند: «به طول رکوع و سجود نگاه نکنید، بلکه به راستی گفتار و امانتداری بنگرید.»

در ادامه حتما بخوانید بررسی میراث ماندگاری که رئیس مذهب تشیع برای ما به یادگار گذاشتند |‌ امام صادق(ع) الگوی کنشگری اجتماعی آگاهانه

امام جعفر صادق علیه‌السلام از دیگر احادیثی به ترک ریا و رسیدگی به خانواده نیز اشاره کردند: «هر کس با خانواده خود خوشرفتاری کند، عمرش طولانی می‌شود.»

در نهایت، منصور دوانیقی که تاب نمی‌آورد دانشگاه جعفری هر روز گسترده‌تر شود، دستور مسمومیت امام را صادر کرد. آن حضرت در ۲۵ شوال ۱۴۸ هجری به شهادت رسید. پیکر مطهرشان در بقیع آرام گرفت، اما افسوس که امروز بر مزار آن حضرت نه گنبدی است و نه ضریحی؛ وهابیان در سال ۱۳۴۴ هجری قبور ائمه بقیع را تخریب کردند.

با این حال، هیچ تخریبی نمی‌تواند نور «فقه جعفری» را خاموش کند. تا وقتی شعار «الصلاة» بر مناره‌ها جاری است و مشتاقان اهل بیت (ع) در مجلس سوگ ایشان اشک می‌ریزند، امام جعفر صادق علیه‌السلام زنده و جاوید است.

نتیجه این تلاش‌ها، پرورش حدود چهار هزار شاگرد برجسته بود. نام‌هایی، چون هشام بن حکم، محمد بن مسلم، مفضل بن عمر و جابر بن حیان. حتی بسیاری از پیشوایان چهارگانه اهل سنت، مستقیم یا غیرمستقیم از محضر ایشان بهره بردند.

ویژگی‌های اخلاقی و علمی امام صادق (ع)

بر اساس منابع معتبر شیعی، آن حضرت نمونه کامل «صادق» بودن در گفتار و رفتار بود. امام جعفر صادق (ع) با اینکه بزرگ‌ترین مدرسه اسلامی را اداره می‌کرد، شب‌ها به صورت ناشناس برای فقرا غذا می‌برد و آنچنان به نماز و روزه و قرآن عشق می‌ورزید که اشک‌های شبانه‌اش هرگز خشک نمی‌شد.

از دیگر ویژگی‌های ایشان کمک به نیازمندان، حتی در اوج تنگدستی است. در منابع آمده که «کَفَلَ عِیالاتِ کَثیرَةٍ» یعنی سرپرستی خانواده‌های زیادی را بر عهده داشت. همچنین بخش عمد‌های از احکام فقه اسلامی بر مبنای شیعه امامیه از ایشان نقل شده است. به همین دلیل، مذهب تشیع را «مذهب جعفری» می‌نامند.

منبع: فارس