کارکردهای مسجد در جامعه اسلامی | کار اجتماعی‌سیاسی در مسجد، عبادت است

به گزارش شهرآرانیوز؛ پیام رهبر معظم انقلاب به سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز و تأکید ایشان بر نقش ویژه مسجد در اقامه نماز به‌عنوان ضرورت اصلی رسیدن به مرحله جامعه اسلامی و تمدن نوین اسلامی، موجب شد تا مروری داشته باشیم به نقش و کارکرد‌های مسجد به‌عنوان دردسترس‌ترین و اثرگذارترین نهاد اجتماعی در جامعه اسلامی. در این‌باره با حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی محبوب، امام‌جماعت، مدرس حوزه و دانشگاه و فعال اجتماعی، گفت‌و‌گو کرده‌ایم.

جغرافیایی برای عروج و سامان بخشی به انسانیت

خدای متعال محدود به هیچ چهاردیواری نیست که بگوییم در مسجد حضور دارد و در خیابان و بازار نیست! انتساب مسجد به خدا، از باب نیاز پروردگار نیست، بلکه تعظیم مکانی برای عروج و سامان بخشی به انسانیت انسان است؛ برای همین خدا به پیامبر؟ صل؟ دستور داد جایی را ایجاد کن که مردم در آنجا تجمع کنند، اما نه‌فقط برای سجده و نماز (هرچند مسجد در لغت به معنای سجده‌گاه است)؛ برای همین وقتی پیامبر اکرم؟ صل؟ حکومت اسلامی را تأسیس کردند، مسجد را هم بنا نهادند و درکنار فضای عبادی، آن را به پایگاه فعال اجتماعی‌سیاسی تبدیل کردند و به ما هم یاد دادند که اگر کار اجتماعی و سیاسی را هم در مسجد و برای رضای خدا انجام دهیم، عبادت محسوب می‌شود.

رسالت مهم مسجد

در جهان‌بینی اسلام، «عدالت‌خواهی»، «جهاد»، «حمایت از یتیم و مسکین» و «اداره عادلانه جامعه» عین عبادت است. عبادت در اسلام فقط قرائت اوراد نیست. وقتی پیامبر؟ صل؟ در مسجد برای نبرد با طاغوت نقشه می‌کشیدند، بندگی خدا را به بالاترین سطح می‌رساندند. اگرچه برخی از این کارکرد‌ها در مساجد ما دنبال می‌شود، اما با نقطه مطلوب فاصله داریم. برخی مساجد فوق‌العاده عمل می‌کنند و برخی ضعیف‌ترند اما... امروز که در آستانه ظهور و در نزدیکی قله هستیم، باید تلاشمان را مضاعف و چندبرابر کنیم، لذا آنچه امروز ما به‌عنوان کارکرد‌های سیاسی‌اجتماعی مسجد دنبال می‌کنیم، مربوط‌به عمر چهل‌وهشت‌ساله جمهوری‌اسلامی نیست، بلکه سابقه‌ای به قدمت اسلام دارد.

فرصت اجتماع را به ما می‌دهد

خدای متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «یَدُ اللّهِ مَعَ الجَماعَه.» جایی که مردم برای کاری اجتماع کنند و دست به دست هم بدهند و قلب هایشان را به‌هم نزدیک کنند، خدای متعال آنها را از پیچ‌ها و کم‌وکاستی‌های مادی عبور می‌دهد و با قدرت خود آنها را پیش می‌برد.

حضرت امیرالمؤمنین علی؟ ع؟ در روایتی که حکم شاهکار را دارد، کارکرد‌های چندبعدی مسجد را یک‌جا خلاصه می‌کنند: «هرکه به مسجد رفت‌وآمد کند، دست‌کم به یکی از این هفت نعمت می‌رسد: برادری ایمانی و سودمند در راه خدا؛ دانشی تازه و ناب؛ نشانه‌ای استوار؛ رحمتی مورد انتظار؛ سخنی که او را از تباهی بازدارد؛ کلامی که او را به هدایت رهنمون شود و ترک گناهی از سر حیا یا ترس از خدا.» (وسائل‌الشیعه، ج۵، ص۱۹۷)

هسته‌های کوچک تمدنی را شکل می‌دهد

جامعه سالم در گرو وجود خانواده‌های سالم است. برای تمدن‌سازی باید هسته‌های کوچکی با نگاه تمدنی ساخته شود و تا فکر و قلب این هسته‌ها سر یک مسئله پیوند نخورد، اتفاقی که باید رقم نمی‌خورد. باید برخاست و از جمع‌های کوچک از محله‌های کوچک و از همان بنا‌های کوچک به نام مساجد شروع کرد. این حرکت بزرگ تمدنی، درست از زیر پای همان سجاده‌ها و حلقه‌های جوانان مؤمن در دل محلات، آغاز می‌شود. مسجد بهترین مکان برای این اجتماع است که قلب‌ها را نزدیک و مردم را دردمند یکدیگر می‌کند؛ یعنی ایجاد نور‌های کوچکی که درمجموع، جامعه را نورانی می‌کنند.

راهی جز بازگشت به مسجد نداریم

اگر نظام اسلامی می‌خواهد در اقتصاد به‌جای سیستم‌های بهره‌محور، صندوق‌های قرض‌الحسنه واقعی، تعاونی‌های مردمی و کارگاه‌های تولیدی کوچک و رفع فقر محله‌محور داشته باشد و در تربیت و فرهنگ، به‌جای یلگی در بحران‌های هویتی، نسل نوجوان را در میدان عمل رشد دهد و در سیاست و نظارت، امربه‌معروف و مطالبه‌گری شفاف از مسئولان را برقرار کند، راهی جز «بازگشت کارکردی به مسجد» ندارد.

شعله‌های کوچک وقتی تکثیر شوند و در یک شبکه پیوسته قرار بگیرند، تبدیل به یک مشعل عظیم تمدنی می‌شوند که تاریکی‌های مدرنیته منفعت‌طلب را می‌شکافد: «یُرِیدُونَ أَن یُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَیَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَن یُتِمَّ نُورَهُ. کافران می‌خواهند که نور خدا را با دهانشان (به نَفَس تیره و گفتار جاهلانه خود) خاموش کنند و خدا نگذارد تا آنکه نور خود را در منتهای ظهور و حد اعلای کمال برساند هر چند کافران ناراضی و مخالف باشند.» (توبه/۳۲)

همه‌چیز به دست امام مسجد است

اگر امام‌جماعت، خوش‌فکر، مردمی و دارای تدبیر باشد، هیئت‌امنای خوبی هم در مسجد شکل می‌گیرد. فعال کردن ظرفیت‌های مسجد به دست امام‌جماعت رخ می‌دهد؛ همان امامی که رهبر شهید انقلاب توصیف می‌کردند و می‌فرمودند: امام انقلابی، امام مردمی، امام جهادی، امام تراز انقلاب اسلامی، امامی که خود را در آستانه ظهور می‌بیند و در حرکت عظیم تمدنی به خود اعتماد داشته باشد و نقش خود را ایفا کند. خوب است حداقل ۱۰ درصد ظرفیت ورودی‌های حوزه، بعد از سطح یک و سنجش توانمندی‌ها، دوره‌های تخصصی امامت را ببینند. این امام‌جماعت قوی است که امنای اثرگذار و مردم را جذب و همراه می‌کند.

در ادامه حتما بخوانید پیام رهبر معظم انقلاب به سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز  | نماز، تکیه‌گاه مستحکم امید و اعتماد به خداست

امام‌جماعت شغل باشد نه حاشیه

رهبر شهیدمان تأکید می‌کردند شغل امام مسجد باید امام‌جماعت باشد، نه شغلی حاشیه‌ای درکنار مشاغل اداری و اجرایی، تألیف و تحقیق و... بیشتر ائمه جماعات درگیر مشاغل دیگر هستند و فقط برای نماز خواندن به مسجد می‌آیند... مساجد موفق کشور دارای امام‌جماعت مدبر، انقلابی و جهادی هستند. چنین امامی، اهالی محله را به‌هم نزدیک می‌کند و عزمشان را برای گره‌گشایی از یکدیگر افزایش می‌دهد، در همین راستا باید ابتدا طلابِ متناسب با این نقش را انتخاب کرد و آموزش داد و سپس از توانایی آنها در مسجد استفاده کرد.

کیمیای حیات

برای آنکه مسجد بتواند در بحران‌ها نقش اساسی خود را ایفا و مثل ایام جنگ تحمیلی سوم، مردم را بسیج و در میدان با خود همراه کند، باید از قبل برنامه‌ریزی و زمینه‌سازی کرده باشد. آنچه آقای شهید ایران درباره مسجد بر آن تأکید داشتند، جعلی نیست، بلکه همان خط روشن نبی مکرم؟ صل؟ اسلام و کیمیای حیات برای جامعه کوچک یعنی محله است؛ به عبارت دیگر، مسجد می‌تواند جامعه کوچک یعنی محله را زنده نگاه دارد؛ البته به شرط آنکه هر آنچه مربوط‌به زندگی مردم می‌شود، اعم از فردی و اجتماعی تا خانوادگی‌حاکمیتی را شامل شود.