به گزارش شهرآرانیوز، ساعت حدود ۱۰ شب بود که برای برگشت از محل کار تاکسی اینترنتی گرفتم. دقایقی بعد یک خودرو پراید که مشخص بود بیستسالی از عمرش میگذرد جلوی پایم ترمز کرد.
اواسط مسیر بود که راننده تاکسی بدون مقدمه پرسید: «این قرعهکشیها واقعیه؟»
من که از همهچیز بیخبر بودم پرسیدم: «قرعهکشی کجا؟»
راننده گفت: «همین قرعهکشیهای ماشین که در اینستاگرام انجام میشود.»
در یک لحظه هم فکرم سمت قرعهکشیهای دولتی خودرو رفت و هم قرعهکشی برندها و شرکتها و ناخودآگاه گفتم: «بله درسته، اما شانسش خیلی کمه...»
داشتم توضیحات تکمیلی را آماده میکردم که راننده سریع گفت: «نه منظورم این قرعهکشیهاست که هزار نفر پول میدن و آخرش قرعهکشی میکنن.»
اینجا بود که متوجه شدم منظور راننده دقیقا چیست، چندباری در اکسپلور اینستاگرام این مدل فروشها را دیده بودم.
سریع جملات را در ذهنم جابهجا کردم و گفتم: «اینا احتمالا کلاهبرداریه.»
راننده، اما پاسخی دور از انتظار به من داد: «یکی از آشناهام دفعه اول برنده شده، تازه اینکه چیزی نیست یکی دیگه تا حالا سهبار برنده شده؛ دفعه اول موتور، دفعه دوم یه پژو ۸۹ و دفعه سوم یه رانا مدل ۹۶، یکی دیگه تو کاشمر کامیون ۱۷ میلیاردی رو با ۱۷ میلیون تومن برنده شده...»
در حال تحلیل صحبتهای راننده بودم که راننده تبلیغی را روی موبایلش نشان داد.
«پژو ۴۰۵ مشکی، مدل ۸۹- رینگ اسپرت، شاسی و ستونها سالم، بخاری داغ، کولر یخ، روکش و کفپوش سه بعدی و. فقط با واریز ۷۹۰ هزار تومان...»
راننده گفت: «من همین را واریز کردم؛ اگه بشه خیلی خوبه.»
نزدیک مقصد بودم و فرصتی برای ادامه بحث نبود، فقط گفتم: «انشالله که کلاهبرداری نباشه.» و راننده با عجله پایان سفر را ثبت کرد و مسافر دیگری را قبول کرد.
شاید شما هم در اینستاگرام دیده باشید که مدتی است چند پیج با راهاندازی قرعهکشیهای هزار نفره از شرکتکنندگان به میزان یکهزارم قیمت خودرو وجه دریافت میکنند و در فرآیند قرعهکشی خود، در نهایت خودرو به یک نفر تعلق میگیرد. فرآیندی که در نظر عموم بسیار واضح و ساده است و منطقی به نظر میآید. این، اما پوسته ماجراست، نبود نظارت رسمی بر قرعهکشی، نبود نظارت بر قیمتگذاری خودرو و عدم نظارت بر تعداد شرکتکنندگان اصلیترین ایرادات این سیستم است.
نمونه ای از تبلیغات قرعه کشی در اینستاگرام
اگر بخواهیم دقیقتر به این ماجرا نگاه کنیم، شاید دو عامل بیشتر از دیگر عوامل به چشم میآید: شرایط نامساعد اقتصادی که قدرت خرید مردم را کاهش داده و عامل دوم که مهمتر است استفاده پیجهای اینستاگرامی از طمع مخاطبان است. بیشتر این صفحات مبالغ کمی را برای شرکت در قرعهکشی اعلام میکنند. شاید هم قیمت یک پیتزا یا یک تیشرت.
اینجاست که طمع برخی مخاطبان فعال میشود و در پسزمینه ذهنشان احتمالا این جمله نقش میبندد: «اگر هم کلاهبرداری باشه مبلغ زیادی از دست نمیدیم!»
غافل از اینکه پیج موردنظر از محل همین افکار مخاطبان مبلغ کلانی به دست خواهد آورد؛ حالا این مبالغ تبدیل به خودرو میشود یا نه مشخص نیست.
همین فاصله میان مبلغ پرداختی و ارزش احتمالی جایزه، میتواند انگیزه مخاطب برای مشارکت را افزایش دهد. در برخی موارد نیز نمایش خودروهای قرعهکشی یا انتشار تصاویر و ویدئوهایی از تحویل جایزه، به مخاطب این پیام را منتقل میکند که افراد دیگری توانستهاند برنده شوند و بنابراین این اتفاق برای او نیز ممکن است رخ دهد.
یکی از مهمترین ابهامهای این قرعهکشیها، تعداد واقعی شرکتکنندگان است. در یک قرعهکشی هزارنفره، مخاطب تصور میکند با هزار نفر دیگر رقابت میکند. اما آیا واقعاً فقط هزار نفر وارد قرعهکشی شدهاند؟ پاسخ این سؤال باید برای شرکتکننده قابل بررسی باشد. باید فرآیند فروش سهمها، اسامی، تولید شمارهها و انتخاب برنده شفاف باشد یا ناظر مطمئنی به آن نظارت کند. در غیر اینصورت اعتماد به این فرآیند میتواند برای مخاطبان و شرکتکنندهها گران تمام شود.
با فرض درستبودن فرآیند قرعهکشی و صحت اهدای خودرو به برنده باید موارد دیگری نیز بررسی شود:
- برگزارکننده قرعهکشی کیست؟
- خودرو دقیقاً متعلق به چه کسی است؟
- قرعهکشی با چه سازوکاری انجام میشود؟
- در صورت بروز مشکل یا اختلاف، شرکتکننده باید به کجا مراجعه کند؟
- آیا قیمت خودرو متناسب با شرایط اعلامشده است؟
- آیا وضعیت خودرو همان چیزی است که در تبلیغات اعلام میشود؟
- تعداد شرکتکنندگان چگونه ثبت میشود و آیا قابل راستیآزمایی است؟
- آیا قرعهکشی به درستی برگزار میشود؟
و بسیاری سوالات دیگر که حتما مخاطب باید پاسخ درستی برای آنها داشته باشد.
بازهم تأکید میکنیم که همه این موارد در شرایطی است که فرض کنیم این قرعهکشیها به صورت منصفانه برگزار میشود و مجوزهای قانونی دارد که البته فرض بعیدی است.
در نقطه مقابل، اما همه این موارد که گفته شد میتواند بستری برای ترفندهای کلاهبرداری یا کم فروشی باشد، اینجاست که برخی افراد سودجو از یک قرعه کشی به ظاهر ساده میتوانند پولهای کلانی به جیب بزنند. پولهایی که از سر نا آگاهی برخی مخاطبان و یا طمع آنها به جیب این افراد سرازیر میشود.
برای بررسی وضعیت این قرعهکشیها با سرهنگ مرتضی حقی در پلیس فتای مشهد گفتوگو کردیم.
رئیس پلیس فتای خراسان رضوی درباره این قرعهکشیها گفت: «این نوع قرعهکشی و شیوه خرید خودرو به هیچ عنوان مورد تأیید پلیس فتا نیست و شهروندان نباید در آن شرکت کنند.»
سرهنگ مرتضی حقی در گفتوگو با شهرآرانیوز افزود: «در این شیوه، گردانندگان برخی صفحات اینستاگرامی، عمدتاً مرتبط با نمایشگاههای خودرو، برای یک خودرو کدهای قرعهکشی ایجاد میکنند و از هزار نفر میخواهند هرکدام مبلغی را واریز کنند تا خودرو به یک نفر تعلق بگیرد.»
به گفته او، این روش نسخه تکمیلشده قرعهکشیهای فامیلی است، اما بازه زمانی آن طولانی است و احتمال دارد در میانه یا پایان کار، شرکتکنندگان با کلاهبرداری و باختن مال روبهرو شوند.
رئیس پلیس فتای خراسان رضوی درباره سابقه شکایت در این زمینه نیز گفت: «با توجه به جدید بودن این شگرد، تاکنون شکایتی در این خصوص به پلیس فتا ارجاع نشده است.»
او افزود که ممکن است گردانندگان این طرحها پس از جلب اعتماد افراد، در صفحات یا مجموعههای دیگر تعداد بیشتری از شهروندان را وارد این فرآیند کنند و پس از جمعآوری مبالغ چشمگیر، از آنها کلاهبرداری کنند.
او همچنین از رصد این صفحات در پلیس فتا خبر داد و گفت کلیدواژههای مرتبط با این قرعهکشیها در دستور کار تیمهای رصد، پایش و جرمیابی قرار دارد. به گفته رئیس پلیس فتای خراسان رضوی، با صفحاتی که چنین اقدامی انجام دهند برخورد خواهد شد و در صورت ادامه فعالیت، صفحه یا فرآیند کلاهبرداریشان متوقف میشود.
رئیس پلیس فتای خراسان رضوی از افرادی که این قرعهکشیها را راهاندازی کردهاند خواست فعالیت خود را متوقف کنند و در ادامه گفت: شهروندان درصورت درگیر شدن با این موضوع و مالباختگی میتوانند با شماره ۰۹۶۳۸۰، مرکز فوریتهای سایبری پلیس فتا، تماس بگیرند.