هوای شهر دوباره روی مرز حساسیت

علیرضا ظهیری - دیروز شاخص آلایندگی هوا در مشهد روی عدد 112 ای کیو آی قرار گرفت تا دوباره شهر مشهد پس از چند روز هوای سالم در شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس قرار گیرد. این‌بار منشأ آلودگی هوای این شهر، گردوغبار بلندشده از صحرای قره‌قوم ترکمنستان نبود و دود ناشی از اگزوز ماشین‌ها و دودکش صنایع، علت اصلی نفس گرفته شهر به حساب می‌آمد.
با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی شهر مشهد که مستعد شرایط پایداری هوا و وارونگی دماست، اگر بیابان قره‌قوم هم به ما کاری نداشته باشد، دود ماشین‌های خودمان می‌تواند نفس شهر را به تب و تاب بیندازد.
در همین رابطه مدیر مرکز پایش آلاینده‌‌های زیست‌محیطی شهرداری مشهد با اشاره به آلودگی روز گذشته این شهر گفت: شاخص‌های آلایندگی در صبح روز دوشنبه 109 ای کیو آی را نشان می‌داد که این عدد در ظهر همین روز به 112 ای کیو آی رسید. این عدد نشان‌دهنده شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس است.

عامل اصلی انتشار آلودگی؛ سوخت‌های فسیلی و وارونگی هوا
رضا اسماعیلی با بیان اینکه روز گذشته وضعیت آلودگی هوا در 9ایستگاه شهر برای گروه‌های حساس ناسالم بود، ادامه داد: عامل اصلی انشار آلایندگی روز گذشته مشهد، ناشی از سوخت‌های فسیلی مربوط به بخش حمل‌ونقل و صنعت بوده است و عامل مضاعف‌کننده آن هم پدیده اینورژن یا وارونگی هوا است. وی با بیان اینکه منشأ آلودگی دیروز مشهد عامل داخلی بوده و منشأ خارجی نداشته است، افزود: متأسفانه موقعیت جغرافیایی شهر مشهد در مجاورت توده‌های هوایی سیبری است و این موضوع سبب می‌شود که وارونگی هوا در بخش شمال‌شرقی کشور به‌ویژه کلان‌شهر مشهد در روزهای زیادی از سال به‌ویژه در فصل پاییز به وجود بیاید.

اساسی‌ترین راه کاهش آلودگی هوا؛ مهار آلاینده‌ها از مبدأ انتشار
به گفته اسماعیلی، بر اساس پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته وضعیت فعلی شهر مشهد برای روزهای آینده به مرحله حاد نمی‌رسد، اما در مجموع باید برای آلودگی این کلان‌شهر فکری اساسی شود. او ادامه داد: به‌طور قطع اولین و اساسی‌ترین راه کنترل و کاهش آلودگی هوا، کنترل آلودگی از مبدأ انتشار است. مدیر مرکز پایش آلاینده‌های زیست‌محیطی شهرداری مشهد ادامه داد: اگر در نظر بگیریم که بخش حمل‌ونقل عامل اصلی انتشار آلودگی هواست، باید روی این موضوع برنامه‌ریزی و راهبردی مشخص، منسجم و هماهنگ صورت گیرد؛ در غیر این‌صورت و فقط با انجام کارهای مقطعی نمی‌توانیم آلودگی هوا را کنترل کنیم. وی افزود: به‌طور قطع برای کاهش آلودگی هوا باید مؤلفه‌های آلودگی هوا هم‌زمان و هماهنگ برنامه‌ریزی شود. به عنوان مثال در بخش حمل‌ونقل اگر بخواهیم کاری کنیم، باید روی مسئله کیفیت سوخت، توسعه حمل‌ونقل عمومی، فرهنگ زیست‌محیطی شهروندان، استانداردسازی خودروها و دیگر مسائل به‌صورت هم‌زمان اقدامات انجام شود.

داستان قره‌قوم به کجا رسید؟
درست است که آلودگی دیروز هوای مشهد منشأ داخلی داشت، اما همچنان روزهای اول مهرماه امسال یادمان هست که توده گردوغبار برخاسته از بیابان‌های قره‌قوم ترکمنستان نفس مردمان شهر مشهد را گرفته بود و نباید این شرایط را دوباره به فراموشی سپرد؛ چراکه هر لحظه ممکن است گردوخاک این بیابان دوباره به آسمان شهر بیاید و روزهای متعددی میهمانمان باشد. از همین رو مسئولان باید در حوزه رایزنی‌های دیپلماتیک با کشور همسایه شمال‌شرقی و صاحب بیابان قره‌قوم فکری داشته باشند. مسئولان محیط‌زیست استان بیان می‌کنند که باید این مسئله از سوی وزارت امور خارجه پیگیری شود و حتی اقدامات کارشناسی هم برای دستگاه دیپلماسی کشور ارسال شده است، اما مسئولان وزارت خارجه در حوزه نمایندگی شمال‌شرق معتقدند که در این رابطه خود سازمان محیط‌زیست کشور، بخش بین‌الملل دارد و طبق پروتکل‌های بین‌المللی، این سازمان می‌تواند به‌صورت مستقیم به مسئله وارد شود. در همین رابطه رئیس نمایندگی وزارت امور خارجه در شمال شرق کشور به شهرآرا گفت: درباره موضوعات مربوط به اقدامات دستگاه دیپلماسی در رابطه با ریزگردهای بیابان قره‌قوم مکاتباتی بین وزارت خارجه و سازمان محیط‌زیست صورت گرفته است و امور مربوط به این مسئله در حوزه بین‌المللی سازمان محیط‌زیست کشور قرار دارد. غلامعباس ارباب‌خالص افزود: ما در دفتر نمایندگی وزارت خارجه در شمال‌شرق کشور موضوع را به وزارت امور خارجه اطلاع دادیم و آن‌ها نیز مسئله را به سازمان محیط‌زیست گفته‌اند. به لحاظ پروتکل‌های بین‌المللی، سازمان محیط‌زیست کشور به دلیل اینکه مراودات بین‌المللی دارد، باید از طریق حوزه بین‌المللی خود به‌صورت مستقیم با کشور ترکمنستان وارد شود. وی با تأکید بر اینکه متولی موضوع ریزگردها وزارت امور خارجه نیست، بلکه سازمان محیط‌زیست باید در این‌باره اقدامات بین‌المللی را انجام دهد، بیان کرد: در حوزه وزارت خارجه وظایف خود را در موضوع ریزگردهای بیابان قره‌قوم انجام داده‌ایم، اما اگر سازمان محیط‌زیست کشور نیاز به اقدامات دیگری درباره ملاقات با طرف ترکمنستانی داشته باشد، حوزه وزارت خارجه همکاری‌های لازم را انجام خواهد داد.