قصه‌های ترش و شیرین از میوه‌های پاییزی | یک فصل، هزار طعم

مریم محبی | شهرآرانیوز؛ پاییز فقط فصل باران و لباس‌های گرم نیست؛ فصل میوه‌هایی است که هرکدامشان انگار تکه‌ای از یک خاطره را با خودشان می‌آورند. از اناری که در دورهمی‌هایمان دانه می‌کردیم تا نارنگی‌ای که پوستش بوی تمام خانه را پر می‌کرد، از سیبی که همیشه گوشه کوله مدرسه جا می‌شد تا لیموشیرینی که نسخه روز‌های سرماخوردگی کودکی بود. بعضی از این میوه‌ها را هنوز هم با همان لذت می‌خوریم و بعضی‌ها سهم کمتری در سبدغذایی‌مان پیدا کرده‌اند. امروز قصه چند میوه پاییزی را برایتان گفته‌ایم که عطر و طعمشان یادآور روز‌ها و خاطره‌های شیرینمان هستند.

انار
سهم سرخ پاییز

انار از آن میوه‌هایی است که آمدنش خبر از پاییز می‌دهد؛ از روز‌هایی که کاسه‌ای پر از دانه‌های سرخ و براقش وسط سفره می‌نشست و دست‌هایی کوچک برای برداشتنش از هم سبقت می‌گرفت. پوست ضخیمش که شکافته می‌شود، انگار صندوقچه‌ای پر از یاقوت باز می‌شود و دانه‌های ترش و شیرینش زیر دندان می‌ترکد و طعم آشنای عصر‌های پاییزی زنده می‌شود. شاید انار بیشتر از هر چیز دیگری با سفره‌های شب چله پیوند خورده باشد، اما کنار غذا‌های اصیل ایرانی نیز انتخاب بسیار دل‌چسبی است.

• ویژگی مهم: حاوی ترکیبات گیاهی فراوان با خاصیت آنتی‌اکسیدانی.
• ترفند نگهداری: انار کامل باید در جای خشک و خنک نگهداری شود. دانه‌های جداشده نیز باید در ظرف در بسته داخل یخچال بماند.
• منطقه کشت: مه‌ولات و بجستان در خراسان رضوی با باغ‌های انار فراوان از قطب‌های تولید این میوه است.

خرمالو
طعم گس روز‌های سرد

طعمش به میزان رسیده بودنش بستگی دارد. اگر کمی نارس باشد گس بودنش می‌تواند خوردنش را سخت کند، اما وقتی کاملا رسیده باشد بافت نرم و شیرینی خاصش طعم متفاوتی به آن می‌دهد. شاید همین تفاوت است که خرمالو را به میوه‌ای متفاوت تبدیل کرده است. فصل خرمالو هم چندان طولانی نیست و شاید همین فرصت کوتاه لذت خوردنش را بیشتر می‌کند. پس بهتر است تا وقتی در بازار هست به سراغش بروید و از طعم جذاب پاییزی‌اش لذت ببرید.

• ویژگی مهم: دارای بتاکاروتن و مفید برای بینایی و سلامت پوست.
• ترفند نگهداری: خرمالو نارس در دمای اتاق می‌رسد. برای کند کردن رسیدن پس از نرم شدن داخل یخچال نگهداری شود.
• منطقه کشت: محصول شاخصی برای خراسان محسوب نمی‌شود. استان فارس و استان‌های شمالی را باید قطب تولید این میوه دانست.

به
عطر آشنای خانه‌های قدیمی

در بعضی خانه‌های قدیمی، آمدن پاییز را می‌شد از عطر به‌هایی فهمید که روی شاخه‌های درخت حیاط می‌رسیدند. بوی میوه در فضای خانه و حیاط می‌پیچید و خبر از فصل تازه‌ای می‌داد. بعد نوبت مامان‌ها و مادربزرگ‌ها بود که به سراغ به‌ها بروند و از آنها مربا، دسر یا خوراکی‌های خوش‌عطر پاییزی درست کنند. به خام چندان نرم و آبدار نیست، اما وقتی پخته می‌شود، هم بافت لطیف‌تری پیدا می‌کند و هم عطرش بیشتر به چشم می‌آید. انگار بخشی از خاطره خانه‌های قدیمی، هنوز در عطر این میوه مانده است.

• ویژگی مهم: فیبر فراوان و کمک به عملکرد بهتر دستگاه گوارش.
• ترفند نگهداری: بهتر است شسته نشود و در کیسه‌های سوراخ‌دار داخل یخچال نگهداری شود.
• منطقه کشت: در خراسان کشت می‌شود، اما استان اصفهان را باید منطقه مهم کشت این محصول دانست.

نارنگی و پرتقال
بخاری‌های مدرسه و عطر پاییز

بویش سریع توی اتاق می‌پیچد. قدیم‌ترها، معمولا بخشی از پوستش هم می‌رفت روی بخاری و همان‌جا کم‌کم خشک می‌شد و عطرش بیشتر در خانه می‌پیچید. مدرسه هم همین حال‌وهوا را داشت. نارنگی‌ها را در کیف می‌گذاشتیم و زنگ تفریح دور هم پوست می‌گرفتیم و با هم قسمت می‌کردیم. گاهی هم پرتقالی را از خانه می‌بردیم که خوردنش در حیاط مدرسه، با دست‌هایی که بوی پرتقال داشت خودش بخشی از زنگ تفریح بود. بوی مرکبات برای خیلی‌ها هنوز با همان روز‌های سرد خانه و مدرسه گره خورده است..

• ویژگی مهم: حاوی ویتامین C و مؤثر در ساخت کلاژن و بهبود عملکرد سیستم ایمنی.
• ترفند نگهداری: در محل نگهداری باید گردش هوا وجود داشته باشد تا کپک نزند و زود خراب نشود.
• منطقه کشت: شهرستان طبس باغ‌های مرکبات فراوانی دارد و پرتقال و نارنگی نیز در آن کشت می‌شود.

کیوی
هم‌نشین سیب و پرتقال

کیوی کم‌کم جای خودش را بین میوه‌های آشناتری مثل سیب و پرتقال در ظرف میوه پیدا کرده است. شاید زمانی ظاهر قهوه‌ای و زبرش برای خیلی‌ها چندان اشتهابرانگیز نبود، اما کافی است آن را برش بزنید تا رنگ سبز روشن و دانه‌های سیاه خودش را نشان بدهد. مزه ترش و شیرینش هم آن را از طعم‌های تکراری ظرف میوه جدا می‌کند. این روز‌ها برای خیلی‌ها انتخاب محبوبی شده است؛ میوه‌ای که می‌شود سریع پوست گرفت، برش زد و کنار بقیه میوه‌ها گذاشت.

• ویژگی مهم: کالری کم و ویتامین C زیاد.
• ترفند نگهداری: اگر کنار سیب و موز باشد زود می‌رسد. رسیده آن باید داخل یخچال نگهداری شود.
• منطقه کشت: محصول بومی خراسان نیست، اما در استان‌هایی مثل مازندران و گیلان به وفور کشت می‌شود.

ازگیل
میوه‌ای برای آدم‌های صبور

ازگیل را نمی‌شود مثل خیلی از میوه‌ها همان لحظه که از شاخه جدا شد، خورد. باید کمی صبر کرد تا نرم و رسیده شود؛ انگار خودش هم برای رسیدن، رسم و آیین مخصوصی دارد. در بعضی خانه‌ها، ازگیل را بعد از چیدن در جای مناسبی می‌گذاشتند تا برسد و رنگ و بافتش تغییر کند. آن وقت بود که پوست و گوشت نرمش می‌شد و طعم ترش‌وشیرین خودش را نشان می‌داد. این میوه کوچک و قهوه‌ای شاید به اندازه انار و پرتقال پرزرق‌وبرق نباشد، اما برای خیلی‌ها مزه‌اش با شمال، پاییز و میوه‌هایی گره خورده که باید برایشان کمی حوصله به خرج داد.

• ویژگی مهم: غنی از پتاسیم و مفید برای بهبود عملکرد طبیعی عضلات و اعصاب.
• ترفند نگهداری: رسیده آن در ظرف کم عمق و بدون فشار روی هم داخل یخچال نگهداری شود تا له نشود.
• منطقه کشت: این میوه بیشتر با نواحی شمالی ایران و دامنه‌های مرطوب البرز پیوند دارد.

لیموشیرین
مزه‌ای از روز‌های کودکی

لیموشیرین شاید در سبد میوه امروز، کنار نارنگی و پرتقال کمی مهجور مانده باشد، اما یک زمانی پای ثابت روز‌های سرد بود. بچه که بودیم، کافی بود سرما بخوریم تا چند لیموشیرین گوشه سفره ظاهر شود. بزرگ‌تر‌ها آستین بالا می‌زدند، میوه‌ها را نصف می‌کردند و آبشان را می‌گرفتند؛ بعد لیوانی پر از آب شیرین و خنک دستمان می‌دادند و می‌گفتند: «بخور، خوب می‌شی!» شاید آن روز‌ها نمی‌دانستیم داخل این لیوان چه خبر است، فقط می‌دانستیم مزه‌اش حالمان را بهتر می‌کند. لیموشیرین هنوز هم یکی از میوه‌های فصل سرد است؛ ساده، آبدار و پر از خاطره.

• ویژگی مهم: یک انتخاب مناسب است برای تأمین بخشی از مایعات بدن و ویتامین C آن برای روز‌های سرماخوردگی مفید است.
• ترفند نگهداری: برای ماندگاری بیشتر دور از نور نگهداشته شود.
• منطقه کشت: در جا‌هایی مثل طبس کشت می‌شود، اما نه به اندازه استان فارس.

سیب
رفیق همیشگی پاییز

سیب را تقریبا همیشه می‌شود پیدا کرد؛ قرمز و زرد و سبز، شیرین و ترش، سفت و ترد یا آبدار و نرم. آن‌قدر با زندگی روزمره‌مان عجین شده که شاید دیگر به حضور همیشگی‌اش فکر نکنیم، اما پاییز که می‌رسد، سیب انگار مزه دیگری پیدا می‌کند؛ بوی باغ، هوای خنک و فصل مدرسه را با خودش می‌آورد. برای خیلی از ما، سیب فقط یک میوه نبود؛ تقریبا همیشه یکی در کوله مدرسه‌مان پیدا می‌شد، لابه‌لای دفتر‌ها و کتاب‌ها. زنگ تفریح که می‌شد، صدای گاز زدن به سیب، بخشی از همان روز‌های ساده بود؛ روز‌هایی که هنوز کیف مدرسه بوی نان و سیب می‌داد.

• ویژگی مهم: با پوست منبع خوبی برای فیبر بدن و سلامت دستگاه هاضمه است.
• ترفند نگهداری: باید جدا از میوه‌های دیگر باشد، چون گاز اتیلن آزاد می‌کند و رسیدن میوه‌های دیگر را تسریع می‌کند.
• منطقه کشت: شیروان، اسفراین و بجنورد در خراسان شمالی از کانون‌های تولید این میوه محسوب می‌شوند. باغات سیب در تربت‌جام نیز کم نیستند.

در ادامه حتما بخوانید سفره‌ای به رنگارنگی پاییز | با انتخاب غذاهای گرم و استفاده از مواد اولیه فصل، سفره‌مان را متنوع‌تر کنیم

نارنج
عطر شمال در روز‌های بارانی

اگر پاییز به باغ‌های شمال سر زده باشد، دیدن نارنج‌های نارنجی‌رنگ میان برگ‌های سبز درخت، صحنه آشنایی است. درخت نارنج با برگ‌های سبز و براق، گل‌های سفید و میوه‌های روشنش، ظاهر زیبایی دارد. وقتی درخت پر از شکوفه است، عطر شیرین گل‌های نارنج در فضای باغ می‌پیچد و وقتی میوه‌ها می‌رسند، بوی پوست و برگ‌ها حال‌وهوای دیگری به باغ می‌دهد.

نارنج را بیشتر با آب و پوست معطرش می‌شناسیم؛ از آب آن برای چاشنی غذا و از پوستش برای مربا و طعم دادن به خوراکی‌ها استفاده می‌کنند. میوه‌ای ترش و کمی تلخ که شاید جای چندانی در ظرف میوه نداشته باشد، اما عطر و ظاهرش بخشی از حال‌وهوای باغ‌های شمال است.

• ویژگی مهم: حضور پررنگ ترکیبات گیاهی معطر و فلاونوئید‌ها در پوست میوه.
• ترفند نگهداری: در جای خشک و خنک نگهداری شود.
• منطقه کشت: مازندران، فارس و گیلان را باید قطب تولید نارنج در کشور دانست.